Câu Hỏi Về Tính Chất Của Núi
Năm tính chất của núi: bất động trước kính trọng, danh tiếng, chê khen, vui khổ như tảng đá trước gió; vững chắc không giao du với ai; hạt giống không mọc trên núi — phiền não không mọc trong tâm; vươn cao — trí tuệ vươn lên như người đứng đỉnh núi nhìn xuống; và không nhô không lõm — không hứng chí khi được lợi, không nản lòng khi mất lợi.
Điểm thực hànhBất động như núi giữa tám ngọn gió đời, không để phiền não bén rễ trong tâm, và để trí tuệ vươn cao dần lên trên đám sương mù của khen chê, được mất.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp 7. Phần Câu Hỏi Giảng Bằng Ví Dụ Phẩm Đất 5. Câu Hỏi Về Tính Chất Của Núi — Thưa ngài Nāgasena, ngài nói: “Năm tính chất của núi nên được thực hành” — năm tính chất ấy là gì? — Tâu đại vương, núi bất động, không lay chuyển, không rung chuyển. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả thiết tha tu tập, trong mọi trường hợp — được kính trọng hay không kính trọng, được tôn kính hay không tôn kính, được cung kính hay không cung kính, có danh tiếng hay không, bị chê bai hay được khen ngợi, an lạc hay khổ đau, được ưa thích hay không — đối với sắc, tiếng, hương, vị, xúc và pháp gây luyến ái thì không luyến ái, gây sân hận thì không sân hận, gây si mê thì không si mê; không rung động, không lay chuyển, bất động như núi.
Tâu đại vương, đó là tính chất thứ nhất của núi nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, cũng đã nói:
không lay chuyển bởi gió,
giữa những sự chê khen.
các bậc trí không chao động
Nghĩa là
Nghĩa là: như một tảng đá nguyên khối, vững chắc. Nghĩa là: gió thổi cũng không lay nổi tảng đá ấy. Nghĩa là: ở giữa những lời chê bai và khen ngợi của đời. Nghĩa là: các bậc trí không hề rung động trước chê khen ấy.
— Tâu đại vương, còn điều khác nữa: núi vững chắc, không giao tiếp với bất cứ thứ gì. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả nên vững chắc, không giao du, không thực hiện sự giao tiếp với bất cứ ai. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ hai của núi nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, cũng đã nói:
và hạng người xuất gia,
không lai vãng các gia đình, ít ham muốn,
ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.’
Nghĩa là
Nghĩa là: không thân gần với người tại gia. Nghĩa là: cũng không giao du cả với người xuất gia — cả hai phía. Nghĩa là: không lui tới nhà người, sống ít ham muốn. Nghĩa là: đức Phật gọi vị như thế là bậc Bà-la-môn chân chính.
— Tâu đại vương, còn điều khác nữa: hạt giống không mọc lên được trên núi. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả không nên để các phiền não mọc lên trong tâm của mình. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ ba của núi nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này trưởng lão Subhūti cũng đã nói:
khởi lên ở tôi,
sau khi tự bản thân quán xét,
chỉ một mình tôi thuần hóa nó.
Ngươi bị luyến ái ở các vật gây luyến ái,
bị sân ở các vật gây sân,
bị si mê ở các vật gây si mê,
ngươi hãy lìa khỏi khu rừng.
Chỗ trú ngụ này dành cho các vị
đạo sĩ khổ hạnh thanh tịnh, không bị ô nhiễm,
ngươi chớ làm ô uế sự thanh tịnh,
ngươi hãy lìa khỏi khu rừng.
Nghĩa là
Nghĩa là: tâm bị ràng buộc với luyến ái. Nghĩa là: mỗi khi tâm ấy khởi lên trong tôi. Nghĩa là: tôi tự quán xét lại chính mình. Nghĩa là: rồi một mình tôi chế ngự nó. Nghĩa là: ngươi bị trói vào những thứ đáng luyến ái. Nghĩa là: bị sân hận trước những thứ đáng giận. Nghĩa là: bị si mê trước những thứ đáng mê. Nghĩa là: hãy rời khỏi khu rừng này đi. Nghĩa là: nơi ở này thuộc về những bậc thanh tịnh. Nghĩa là: những vị tu khổ hạnh trong sạch, không ô nhiễm. Nghĩa là: đừng làm vẩn đục sự thanh tịnh nơi đây. Nghĩa là: hãy đi khỏi khu rừng này.
— Tâu đại vương, còn điều khác nữa: núi vươn lên cao. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả nên vươn lên cao bằng trí tuệ. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ tư của núi nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, cũng đã nói:
Vào lúc bậc sáng trí
sau khi leo lên tòa lâu đài trí tuệ,
không còn sầu muộn, nhìn xuống đám người bị sầu muộn,
tợ như người sáng suốt đứng ở ngọn núi nhìn xuống
những người ngu si đứng ở trên mặt đất.’
Nghĩa là
Nghĩa là: dùng sự không buông lung để xua tan buông lung. Nghĩa là: khi bậc trí làm được điều ấy. Nghĩa là: leo lên lầu cao của trí tuệ. Nghĩa là: hết sầu, nhìn xuống đám người còn chìm trong sầu muộn. Nghĩa là: như người đứng trên đỉnh núi nhìn xuống dưới. Nghĩa là: nhìn những kẻ ngu si ở dưới mặt đất.
— Tâu đại vương, còn điều khác nữa: núi không nhô lên cũng không lõm xuống. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả không nên có sự nhô lên và lõm xuống — hứng chí và nản lòng. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ năm của núi nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này nữ cư sĩ Cūḷasubhaddā cũng đã nói khi công bố về vị Sa-môn của mình:
nản lòng vì không lợi lộc.
Những vị đứng yên một chỗ dầu có lợi lộc hay không có lợi lộc,
những vị như thế ấy là những vị Sa-môn của tôi.’”
Nghĩa là
Nghĩa là: người đời được lợi lộc thì hứng chí, cao hứng. Nghĩa là: không được lợi lộc thì chán nản, xìu xuống. Nghĩa là: các vị Sa-môn thì dù được hay không được lợi lộc vẫn đứng yên một chỗ, không đổi. Nghĩa là: những vị như thế mới là Sa-môn của tôi.
Câu hỏi về tính chất của núi là thứ năm.