Câu Hỏi Về Tính Chất Của Con Gà Trống
Năm tính chất của gà trống được nêu: nghỉ và dậy đúng giờ; ăn phải quán xét trước như gà bới đất; tuy có mắt mà ban đêm như mù — hành giả cũng phải như mù, điếc, câm trước các đối tượng quyến rũ; và bị ném đánh cũng không bỏ chuồng — hành giả không bỏ tác ý đúng đường lối, vốn là ngôi nhà của mình cùng với bốn Niệm Xứ.
Điểm thực hànhGiữ nề nếp giờ giấc, quán xét trước khi ăn, thu thúc các căn như người mù điếc trước cám dỗ, và dù bận việc gì cũng không rời bỏ tác ý đúng đường lối.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp 7. Phần Câu Hỏi Giảng Bằng Ví Dụ Phẩm Con Lừa 2. Câu Hỏi Về Tính Chất Của Con Gà Trống — Thưa ngài Nāgasena, ngài nói: “Năm tính chất của con gà trống nên được thực hành” — năm tính chất ấy là gì? — Tâu đại vương, con gà trống đi nghỉ đúng lúc, đúng thời. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả thiết tha tu tập nên quét dọn sân bảo tháp đúng lúc đúng thời, chuẩn bị nước uống và nước dùng, chăm sóc thân thể, tắm rửa, đảnh lễ bảo tháp, đến viếng các Tỷ-kheo trưởng thượng, rồi vào nơi vắng lặng đúng lúc đúng thời. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ nhất của con gà trống nên được thực hành. — Tâu đại vương, còn điều khác nữa: con gà trống thức dậy đúng lúc, đúng thời.
Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả nên thức dậy đúng lúc đúng thời, quét dọn sân bảo tháp, chuẩn bị nước uống và nước dùng, chăm sóc thân thể, đảnh lễ bảo tháp, rồi lại vào nơi vắng lặng. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ hai của con gà trống nên được thực hành. — Tâu đại vương, còn điều khác nữa: con gà trống bới đất đi bới đất lại rồi mới nuốt miếng ăn vào. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả nên quán xét đi quán xét lại rồi mới ăn: “Không phải để vui đùa, không phải vì đam mê, không phải để tô điểm, không phải để trang sức, mà chỉ để duy trì và nuôi sống thân này, để tránh tổn hại, để hỗ trợ đời sống phạm hạnh; như vậy ta diệt cảm thọ cũ và không sinh cảm thọ mới, và đời sống, sự không bị chê trách cùng sự an trú thoải mái sẽ có nơi ta.”
Tâu đại vương, đó là tính chất thứ ba của con gà trống nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, cũng đã nói:
giống như dầu bôi trơn cho trục xe,
tương tợ như thế người đã ăn vào vật thực
nhằm mục đích sống còn, không bị đắm say.’
Nghĩa là
Nghĩa là: ăn vật thực chỉ như ăn thịt con mình giữa sa mạc — bất đắc dĩ, chỉ để qua cơn nguy khốn. Nghĩa là: như tra dầu vào trục xe chỉ để xe chạy được, không phải để hưởng thụ. Nghĩa là: người tu cũng nên ăn với thái độ như thế. Nghĩa là: ăn chỉ để duy trì sự sống, không đắm say trong vị ngon.
— Tâu đại vương, còn điều khác nữa: con gà trống tuy có mắt sáng nhưng ban đêm lại mù. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả tuy không mù cũng nên như người mù: dù ở trong rừng hay đi khất thực trong làng, đối với sắc, tiếng, hương, vị, xúc và pháp đáng ưa thích thì nên như người mù, người điếc, người câm — không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ tư của con gà trống nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này trưởng lão Mahākaccāyana cũng đã nói:
người có tai nên là như kẻ điếc,
người có lưỡi nên là như kẻ câm,
người có sức mạnh tợ như kẻ yếu đuối,
và khi có sự việc đã được sanh khởi,
hãy nằm xuống ngủ như kẻ chết.’
Nghĩa là
Nghĩa là: có mắt mà không để mắt bị sắc đẹp lôi cuốn. Nghĩa là: có tai mà không để tai bị âm thanh quyến rũ. Nghĩa là: có miệng lưỡi mà giữ im lặng khi cần. Nghĩa là: có sức cũng không cậy sức mà kiêu căng. Nghĩa là: khi việc cần buông bỏ xảy đến. Nghĩa là: hãy buông mọi thứ xuống, yên lặng như người đã chết, không phản ứng nữa.
— Tâu đại vương, còn điều khác nữa: con gà trống dù bị ném đất, gậy, côn, vồ tới tấp cũng không bỏ chuồng của mình. Cũng vậy, tâu đại vương, hành giả dù đang may y, đang làm công trình mới, đang làm các phận sự, đang đọc tụng hay dạy người khác đọc tụng, cũng không nên bỏ việc tác ý đúng đường lối; tâu đại vương, chính tác ý đúng đường lối là ngôi nhà của hành giả. Tâu đại vương, đó là tính chất thứ năm của con gà trống nên được thực hành. Tâu đại vương, điều này đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, cũng đã nói: “Này các Tỷ-kheo, đâu là hành xứ của vị Tỷ-kheo, là lãnh vực truyền thống của chính mình? Đó là bốn Niệm Xứ.” Tâu đại vương, điều này trưởng lão Sāriputta, vị Tướng Quân Chánh Pháp, cũng đã nói:
không dẫm đạp lên cái vòi của nó.
Nó nhận thức được vật ăn được và vật không ăn được,
(nhận thức được) hành vi và suy nghĩ của bản thân.
Y như thế ấy, người con trai của đức Phật,
dẫu là không bị xao lãng,
không nên xem thường lời dạy của đấng Chiến Thắng
về sự tác ý cao quý tối thượng.’”
Nghĩa là
Nghĩa là: như con voi thuần thục biết giữ gìn thân mình ngay cả khi ngủ. Nghĩa là: nó không tự làm hại bộ phận quý nhất của mình. Nghĩa là: nó phân biệt rõ thứ gì nên dùng, thứ gì không. Nghĩa là: nó biết rõ nếp sống của chính mình. Nghĩa là: người con của đức Phật cũng phải giữ gìn như vậy. Nghĩa là: dù là người không buông lung. Nghĩa là: không được coi nhẹ lời dạy của đức Phật. Nghĩa là: nhất là về tác ý đúng đường lối — điều quý nhất cần gìn giữ.
Câu hỏi về tính chất của con gà trống là thứ hai.