Câu Hỏi Về Niết-bàn Thuần Lạc

Vua cho rằng Niết-bàn bị khổ xen lẫn vì người tu tìm cầu nó phải chịu bao gian khổ, trái ngược với người đời hưởng năm món dục. Trưởng lão phân biệt: gian khổ ấy chỉ là phần đi trước — sự tìm cầu — chứ không phải chính Niết-bàn; như lạc của vương quyền khác với gian khổ chinh chiến để giành vương quyền, và lạc của nghề khác với gian khổ học nghề.

Điểm thực hành

Đừng lẫn lộn gian khổ trên đường tu với đích đến: khổ trong lúc tìm cầu là phần đi trước, còn Niết-bàn tự nó là thuần lạc, không xen lẫn khổ.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Vessantara 9. Câu Hỏi Về Niết-bàn Thuần Lạc “Thưa ngài Nāgasena, Niết-bàn là thuần lạc, hay bị khổ xen lẫn?” “Tâu đại vương, Niết-bàn là thuần lạc, không bị khổ xen lẫn.” “Thưa ngài Nāgasena, chúng tôi không tin lời ấy: ‘Niết-bàn là thuần lạc.’ Thưa ngài, ở đây chúng tôi nghĩ ngược lại: ‘Niết-bàn bị khổ xen lẫn’, và chúng tôi tìm thấy lý do ở đây cho việc ‘Niết-bàn bị khổ xen lẫn’. Lý do ở đây là gì? Thưa ngài Nāgasena, ở những người tìm cầu Niết-bàn, người ta thấy thân và tâm bị thiêu đốt, bị hành hạ; thấy sự thận trọng về đứng, đi, ngồi, nằm và việc nhận thức ăn; sự chống lại cơn buồn ngủ; sự chế ngự các giác quan; sự từ bỏ tài sản, lúa gạo, quyến thuộc và bạn bè thân yêu.

Còn những người nào ở thế gian được an vui, được hưởng an vui, tất cả họ đều làm cho các giác quan vui thích và thỏa mãn bằng năm món dục: làm cho mắt vui thích và thỏa mãn bằng các hình sắc đủ loại, dễ thương và không dễ thương, có tướng tốt đẹp nhiều vẻ, làm hài lòng, làm thích ý; làm cho tai vui thích và thỏa mãn bằng các âm thanh của tiếng ca, tiếng đàn đủ loại, dễ thương và không dễ thương, có tướng tốt đẹp nhiều vẻ, làm hài lòng, làm thích ý; làm cho mũi vui thích và thỏa mãn bằng các mùi hương của hoa, trái, lá, vỏ, rễ, lõi đủ loại, dễ thương và không dễ thương, có tướng tốt đẹp nhiều vẻ, làm hài lòng, làm thích ý; làm cho lưỡi vui thích và thỏa mãn bằng các vị của món nhai, món ăn, món nếm, món uống, món thưởng thức đủ loại, dễ thương và không dễ thương, có tướng tốt đẹp nhiều vẻ, làm hài lòng, làm thích ý; làm cho thân vui thích và thỏa mãn bằng các xúc chạm trơn tru, mịn màng, mềm mại, êm dịu đủ loại, dễ thương và không dễ thương, có tướng tốt đẹp nhiều vẻ, làm hài lòng, làm thích ý; làm cho ý vui thích và thỏa mãn bằng các suy nghĩ và sự chú tâm đủ loại, dễ thương và không dễ thương, thiện và bất thiện, đẹp và xấu, làm hài lòng, làm thích ý.

Còn các ngài thì hủy diệt, phá hoại, chặt đứt, cắt đứt, ngăn chặn, chặn đứng việc làm cho mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý vui thích và thỏa mãn ấy. Vì thế thân cũng bị thiêu đốt, tâm cũng bị thiêu đốt; khi thân bị thiêu đốt thì cảm nhận cảm thọ khổ thuộc về thân; khi tâm bị thiêu đốt thì cảm nhận cảm thọ khổ thuộc về tâm. Chẳng phải du sĩ Māgaṇḍiya, khi chê trách đức Thế Tôn, cũng đã nói: ‘Sa-môn Gotama là kẻ hành hạ chúng sinh’ hay sao? Đó là lý do ở đây khiến trẫm nói rằng: ‘Niết-bàn bị khổ xen lẫn.’” “Không phải vậy, tâu đại vương, Niết-bàn không bị khổ xen lẫn; Niết-bàn là thuần lạc. Còn điều đại vương nói là ‘Niết-bàn là khổ’ — cái khổ ấy không được gọi là Niết-bàn; đó chỉ là phần đi trước của việc chứng ngộ Niết-bàn, đó là sự tìm cầu Niết-bàn. Tâu đại vương, Niết-bàn thật sự là thuần lạc, không bị khổ xen lẫn.

Tôi sẽ nói lý do ở đây. Tâu đại vương, các vị vua có cái gọi là lạc của vương quyền không?” “Thưa ngài, đúng vậy, các vị vua có lạc của vương quyền.” “Tâu đại vương, lạc của vương quyền ấy có bị khổ xen lẫn không?” “Thưa ngài, không.” “Vậy tại sao, tâu đại vương, khi vùng biên giới nổi loạn, các vị vua ấy, để ngăn chặn những người sống ở vùng biên giới, được các quan đại thần, tướng lĩnh, lính hầu, binh sĩ vây quanh, ra đi viễn chinh, bị ruồi muỗi, gió, nắng hành hạ, chạy khắp nơi bằng phẳng và gồ ghề, tiến hành những trận chiến lớn, và đặt mạng sống vào chỗ hiểm nguy?” “Thưa ngài Nāgasena, điều ấy không được gọi là lạc của vương quyền; đó là phần đi trước của việc tìm cầu lạc của vương quyền. Thưa ngài Nāgasena, các vị vua, sau khi tìm cầu vương quyền trong gian khổ, mới hưởng lạc của vương quyền. Như vậy, thưa ngài Nāgasena, lạc của vương quyền không bị khổ xen lẫn; lạc của vương quyền là một đằng, khổ là một đằng khác.”

“Cũng vậy, tâu đại vương, Niết-bàn là thuần lạc, không bị khổ xen lẫn. Nhưng những người tìm cầu Niết-bàn ấy, họ làm cho thân và tâm nhọc nhằn, thận trọng về đứng, đi, ngồi, nằm và thức ăn, chống lại cơn buồn ngủ, chế ngự các giác quan, buông bỏ cả thân xác và mạng sống; sau khi tìm cầu Niết-bàn trong gian khổ, họ hưởng Niết-bàn thuần lạc, như các vị vua hưởng lạc của vương quyền khi kẻ thù đã bị đánh bại. Như vậy, tâu đại vương, Niết-bàn là thuần lạc, không bị khổ xen lẫn; Niết-bàn là một đằng, khổ là một đằng khác. Tâu đại vương, hãy nghe thêm một lý do nữa cho việc Niết-bàn là thuần lạc, không bị khổ xen lẫn, khổ là một đằng, Niết-bàn là một đằng khác.

Tâu đại vương, các vị thầy nghề có cái gọi là lạc của nghề không?” “Thưa ngài, đúng vậy, các vị thầy nghề có lạc của nghề.” “Tâu đại vương, lạc của nghề ấy có bị khổ xen lẫn không?” “Thưa ngài, không.” “Vậy tại sao, tâu đại vương, các vị thầy (khi còn học nghề) lại làm cho thân nhọc nhằn bằng việc đảnh lễ và đứng dậy chào thầy, mang nước đến, quét nhà, dâng gỗ chà răng và nước rửa mặt, nhận lấy đồ thừa, xoa bóp, tắm rửa, chăm sóc bàn chân, buông bỏ ý mình mà làm theo ý người khác, ngủ nghỉ khổ cực, ăn uống không đều đặn?” “Thưa ngài Nāgasena, điều ấy không được gọi là lạc của nghề; đó là phần đi trước của việc tìm cầu nghề. Thưa ngài Nāgasena, các vị thầy, sau khi tìm cầu nghề trong gian khổ, mới hưởng lạc của nghề. Như vậy, thưa ngài Nāgasena, lạc của nghề không bị khổ xen lẫn; lạc của nghề là một đằng, khổ là một đằng khác.”

“Cũng vậy, tâu đại vương, Niết-bàn là thuần lạc, không bị khổ xen lẫn. Nhưng những người tìm cầu Niết-bàn ấy, họ làm cho thân và tâm nhọc nhằn, thận trọng về đứng, đi, ngồi, nằm và thức ăn, chống lại cơn buồn ngủ, chế ngự các giác quan, buông bỏ cả thân xác và mạng sống; sau khi tìm cầu Niết-bàn trong gian khổ, họ hưởng Niết-bàn thuần lạc, như các vị thầy hưởng lạc của nghề. Như vậy, tâu đại vương, Niết-bàn là thuần lạc, không bị khổ xen lẫn; Niết-bàn là một đằng, khổ là một đằng khác.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về Niết-bàn không bị xen lẫn khổ là thứ chín.