Câu Hỏi Về Giấc Mơ

Vua hỏi giấc mơ là gì và ai thấy nó. Trưởng lão đáp: giấc mơ là điềm đi vào tầm của tâm; trong sáu nguyên nhân gây mơ, chỉ mơ do điềm báo trước là thật. Giấc mơ chỉ xuất hiện ở chặng giữa của cơn buồn ngủ — giấc ngủ của con khỉ — khi tâm chưa rơi vào luồng tâm hộ kiếp.

Điểm thực hành

Đừng vội tin mọi giấc mơ: phần lớn chỉ do thân thể, thói quen hay chư Thiên mang lại; chỉ điềm báo trước mới đáng xét, và việc giải nghĩa thuộc về người khác chứ không phải tâm đang mơ.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Vessantara 5. Câu Hỏi Về Giấc Mơ “Thưa ngài Nāgasena, người nam và người nữ ở thế gian này thấy những giấc mơ: mơ tốt, mơ xấu, điều đã thấy trước đây, điều chưa từng thấy, việc đã làm, việc chưa từng làm, mơ bình yên, mơ sợ hãi, mơ ở xa, mơ ở gần; họ thấy nhiều thứ, hàng ngàn hình dáng khác nhau. Vậy cái gọi là giấc mơ ấy là gì? Và ai là người thấy nó?” “Tâu đại vương, cái gọi là giấc mơ ấy là một điềm, là thứ đi vào tầm của tâm. Tâu đại vương, có sáu hạng người thấy giấc mơ: người thấy mơ do gió, người thấy mơ do mật, người thấy mơ do đờm, người thấy mơ do chư Thiên mang lại, người thấy mơ do thói quen đã làm thường xuyên, và người thấy mơ do điềm báo trước. Tâu đại vương, trong đó, giấc mơ nào thấy do điềm báo trước thì giấc mơ ấy là thật, còn lại đều không thật.”

“Thưa ngài Nāgasena, người thấy mơ do điềm báo trước — có phải tâm của người ấy tự đi tìm điềm ấy, hay điềm ấy tự đi vào tầm của tâm, hay có ai khác đến báo cho người ấy?” “Tâu đại vương, tâm của người ấy không tự đi tìm điềm ấy, cũng không có ai khác đến báo cho người ấy; chính điềm ấy tự đi vào tầm của tâm. Tâu đại vương, giống như tấm gương không tự đi đâu để tìm hình bóng, cũng không có ai mang hình bóng đến đặt vào gương; hình bóng từ đâu đó đến và lọt vào tầm của gương. Cũng vậy, tâu đại vương, tâm không tự đi tìm điềm, cũng không có ai đến báo; điềm từ đâu đó đến và lọt vào tầm của tâm.” “Thưa ngài Nāgasena, tâm thấy giấc mơ ấy có biết rằng: ‘Kết quả sẽ như thế này, bình yên hay sợ hãi’ không?”

“Không, tâu đại vương, tâm ấy không biết rằng: ‘Kết quả sẽ như thế này, bình yên hay sợ hãi.’ Nhưng khi điềm đã hiện ra, người mơ kể lại cho người khác, và những người ấy giải thích ý nghĩa.” “Thưa ngài Nāgasena, xin ngài cho trẫm thấy lý do.” “Tâu đại vương, giống như trên thân người nổi lên các nốt ruồi, mụn nhọt, ghẻ lở — báo hiệu được lợi hay mất lợi, được danh tiếng hay mất danh tiếng, bị chê hay được khen, được an vui hay phải khổ. Tâu đại vương, những mụn nhọt ấy có nổi lên sau khi đã biết rằng: ‘Chúng ta sẽ tạo ra việc này’ không?” “Thưa ngài, không phải vậy. Mụn nhọt nổi lên ở chỗ nào thì nổi; người ta thấy chúng ở đó rồi các nhà tướng số mới giải thích: ‘Kết quả sẽ là như thế này.’”

“Cũng vậy, tâu đại vương, tâm thấy giấc mơ không biết rằng: ‘Kết quả sẽ như thế này, bình yên hay sợ hãi.’ Nhưng khi điềm đã hiện ra, người mơ kể lại cho người khác, và những người ấy giải thích ý nghĩa.” “Thưa ngài Nāgasena, người thấy giấc mơ là thấy trong lúc đang ngủ hay trong lúc còn thức?” “Tâu đại vương, người thấy giấc mơ không thấy trong lúc đang ngủ sâu, cũng không thấy trong lúc còn thức. Giấc mơ được thấy ở khoảng giữa: khi cơn buồn ngủ đã kéo đến nhưng tâm chưa rơi vào luồng tâm hộ kiếp. Tâu đại vương, khi cơn buồn ngủ đã chế ngự, tâm đi vào luồng tâm hộ kiếp; tâm đã vào luồng tâm hộ kiếp thì không hoạt động; tâm không hoạt động thì không nhận biết vui hay khổ; khi không nhận biết thì không có giấc mơ; khi tâm đang hoạt động thì mới thấy giấc mơ.

Tâu đại vương, giống như trong chỗ mờ tối, không có ánh sáng, thì dù tấm gương có trong sạch đến đâu cũng không thấy hình bóng trong đó; cũng vậy, tâu đại vương, khi tâm đã bị cơn buồn ngủ chế ngự và đã vào luồng tâm hộ kiếp, dù thân vẫn còn đó, tâm không hoạt động; tâm không hoạt động thì không thấy giấc mơ. Tâu đại vương, gương là thế nào thì thân nên được hiểu như vậy; bóng tối là thế nào thì cơn buồn ngủ nên được hiểu như vậy; ánh sáng là thế nào thì tâm nên được hiểu như vậy. Hoặc nữa, tâu đại vương, giống như khi mặt trời bị sương mù che phủ thì ánh sáng không thấy được; tia nắng tuy vẫn có nhưng không hoạt động; khi tia nắng không hoạt động thì không có ánh sáng; cũng vậy, tâu đại vương, khi cơn buồn ngủ đã chế ngự, tâm đi vào luồng tâm hộ kiếp; tâm đã vào luồng tâm hộ kiếp thì không hoạt động; tâm không hoạt động thì không thấy giấc mơ.

Tâu đại vương, mặt trời là thế nào thì thân nên được hiểu như vậy; sự che phủ bởi sương mù là thế nào thì cơn buồn ngủ nên được hiểu như vậy; tia nắng là thế nào thì tâm nên được hiểu như vậy. Tâu đại vương, có hai trường hợp dù thân vẫn còn đó mà tâm không hoạt động: người đã bị cơn buồn ngủ chế ngự và đã vào luồng tâm hộ kiếp, dù thân còn đó, tâm không hoạt động; người đã nhập diệt định, dù thân còn đó, tâm cũng không hoạt động. Còn người đang thức thì tâm lao xao, mở toang, không yên, không cố định; điềm không lọt vào tầm của một cái tâm như vậy. Tâu đại vương, giống như những người muốn giữ điều thầm kín thì tránh xa người cởi mở, phơi bày, không nghiêm chỉnh, không kín đáo; cũng vậy, tâu đại vương, điều nhiệm mầu không lọt vào tầm của người đang thức; vì thế người đang thức không thấy giấc mơ.

Hoặc nữa, tâu đại vương, giống như các thiện pháp thuộc phần giác ngộ không lọt vào tầm của vị Tỷ-kheo có đời sống nuôi mạng bị sứt mẻ, thiếu nết hạnh, bạn bè xấu, giới hạnh kém, lười biếng, tinh tấn yếu kém; cũng vậy, tâu đại vương, điều nhiệm mầu không lọt vào tầm của người đang thức; vì thế người đang thức không thấy giấc mơ.” “Thưa ngài Nāgasena, cơn buồn ngủ có chặng đầu, chặng giữa và chặng cuối không?” “Có, tâu đại vương, cơn buồn ngủ có chặng đầu, chặng giữa và chặng cuối.” “Chặng đầu là gì, chặng giữa là gì, chặng cuối là gì?” “Tâu đại vương, sự nặng nề bao phủ, sự yếu đuối, trì trệ, không sẵn sàng hoạt động của thân — đó là chặng đầu của cơn buồn ngủ.

Tâu đại vương, trạng thái bị giấc ngủ của con khỉ chi phối, nửa ngủ nửa thức lộn xộn — đó là chặng giữa của cơn buồn ngủ. Việc đi vào luồng tâm hộ kiếp là chặng cuối. Tâu đại vương, người đã đến chặng giữa, bị giấc ngủ của con khỉ chi phối, thì thấy giấc mơ. Tâu đại vương, giống như một người có nếp sống tiết chế, tâm định tĩnh, pháp vững vàng, trí tuệ không dao động, đi sâu vào rừng, nơi đã dứt hẳn tiếng ồn ào huyên náo, rồi suy nghĩ về một ý nghĩa vi tế, và ở đó người ấy không rơi vào cơn buồn ngủ; ở đó, định tĩnh, tâm chuyên nhất, người ấy thấu hiểu ý nghĩa vi tế; cũng vậy, tâu đại vương, người tỉnh táo, chưa chìm hẳn vào cơn buồn ngủ, đến gần giấc ngủ của con khỉ, bị giấc ngủ của con khỉ chi phối, thì thấy giấc mơ.

Tâu đại vương, tiếng ồn ào huyên náo là thế nào thì sự tỉnh táo nên được hiểu như vậy; khu rừng vắng lặng là thế nào thì trạng thái bị giấc ngủ của con khỉ chi phối nên được hiểu như vậy; việc người ấy bỏ tiếng ồn ào, tránh cơn buồn ngủ sâu, giữ trạng thái ở giữa mà thấu hiểu ý nghĩa vi tế là thế nào, thì việc người tỉnh táo, chưa chìm hẳn vào cơn buồn ngủ, bị giấc ngủ của con khỉ chi phối mà thấy giấc mơ cũng như vậy.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về giấc mơ là thứ năm.