Câu hỏi về vật không có ở thế gian
Sau khi liệt kê một danh sách dài mọi thứ hiện hữu trong đời — từ chư Phật, vua chúa, ma quỷ, thú vật cho đến kim loại, lúa đậu và mùi hương — vua Milinda hỏi: vậy cái gì KHÔNG có ở thế gian? Trưởng lão Nāgasena trả lời chỉ có ba điều không có: một vật (có tâm hay không có tâm) mà không già không chết; tính thường hằng của các hành; và một ‘chúng sinh’ tồn tại theo nghĩa rốt ráo, tách rời các duyên.
Điểm thực hànhCái duy nhất chắc chắn không tìm thấy trong đời là sự bất tử và vĩnh hằng: mọi vật đều già, chết, đổi thay, và không có một ‘cái tôi’ cố định đứng ngoài sự đổi thay ấy. Thấy rõ điều này là nền của sự buông xả.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Pháp Không Chướng Ngại 4. Câu hỏi về vật không có ở thế gian “Thưa ngài Nāgasena, chư Phật được thấy ở thế gian, chư Phật Độc Giác được thấy, các đệ tử của đức Như Lai được thấy, các vị vua Chuyển Luân được thấy, các vị vua của các xứ được thấy, chư Thiên và loài người được thấy, người có tài sản được thấy, người không có tài sản được thấy, kẻ may mắn được thấy, kẻ bất hạnh được thấy, tướng nữ xuất hiện ở người nam được thấy, tướng nam xuất hiện ở người nữ được thấy, việc làm khéo và việc làm vụng được thấy, các chúng sinh thọ hưởng quả của các nghiệp thiện và ác được thấy; ở thế gian có các chúng sinh sinh từ trứng, sinh từ thai, sinh từ ẩm ướt, sinh do hóa hiện; có chúng sinh không chân, hai chân, bốn chân, nhiều chân; ở thế gian có Dạ-xoa, quỷ sứ, Cưu-bàn-trà, A-tu-la, quỷ khổng lồ, Càn-thát-bà, ngạ quỷ, quỷ ăn thịt; có Kinnara, rắn lớn, rồng, chim cánh vàng, người thành tựu thần thông, người có phép thuật; có voi, ngựa, bò, trâu, lạc đà, lừa, dê, cừu, nai, heo, sư tử, hổ, beo, gấu, chó sói, linh cẩu, chó, chó rừng; có nhiều loại chim; có vàng, bạc, ngọc trai, ngọc ma-ni, vỏ sò, đá, san hô, hồng ngọc, ngọc mắt mèo, ngọc bích, kim cương, pha lê, đồng đen, đồng đỏ, đồng tròn, đồng thau; có vải lanh, tơ lụa, vải bông, vải gai, vải bố, len; có lúa sāli, lúa thường, lúa mạch, kê, đậu varaka, đậu xanh, đậu māsa, mè, đậu tằm; có mùi hương của rễ, của lõi gỗ, của giác gỗ, của vỏ, của lá, của hoa, của trái — mùi hương của tất cả các loại; có cỏ, dây leo, bụi cây, cây cối, dược thảo, rừng cây, sông, núi, biển, cá, rùa — tất cả đều có ở thế gian.
Thưa ngài, vật gì không có ở thế gian, xin ngài hãy nói cho trẫm về vật ấy.” “Tâu đại vương, ba điều này không có ở thế gian. Ba điều nào? Vật có tâm thức hoặc không có tâm thức mà không già, không chết là không có ở thế gian; tính thường còn của các hành là không có; cái được thừa nhận là ‘chúng sinh’ theo nghĩa rốt ráo là không có. Tâu đại vương, đây là ba điều không có ở thế gian.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về vật không có ở thế gian là thứ tư.