Câu hỏi về sự thất niệm của vị A-la-hán

Vua Milinda gài bẫy: vị A-la-hán không thất niệm, không thiếu tôn trọng, vậy sao ngài còn phạm tội? Trưởng lão Nāgasena phân biệt hai loại lỗi: lỗi đối với thế gian (mười nghiệp bất thiện) thì bậc thánh không bao giờ phạm; còn lỗi do quy định — như ăn sái giờ, làm tổn thương cây cỏ, đùa giỡn trong nước — là những điều chỉ bị cấm trong giới luật, người tại gia làm không sao, nên vị A-la-hán vì không biết (ngài không phải bậc toàn tri, không biết tên họ người hay đường sá) vẫn có thể vô tình phạm phải. Không biết một quy định nhỏ không phải là thất niệm.

Điểm thực hành

Bậc thánh không phải là người biết hết mọi thứ; lẫn lộn giờ giấc hay một quy định hành chính không phải là sa ngã đạo đức. Phân biệt được ‘lỗi đạo đức’ với ‘lỗi quy định’ giúp ta không phán xét người khác — và chính mình — một cách oan uổng.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Pháp Không Chướng Ngại 3. Câu hỏi về sự thất niệm của vị A-la-hán “Thưa ngài Nāgasena, vị A-la-hán có bị thất niệm không?” “Tâu đại vương, các vị A-la-hán đã xa lìa mọi sự thất niệm. Đối với các vị A-la-hán không có sự thất niệm.” “Thưa ngài, vị A-la-hán có thể phạm tội không?” “Tâu đại vương, đúng vậy.” “Về việc gì?” “Tâu đại vương, về việc dựng cốc liêu, về việc làm mai mối, về việc (ăn) lúc sái giờ mà tưởng là đúng giờ, về việc đã bị ngăn (ăn thêm) mà tưởng là chưa bị ngăn, về vật không phải thức ăn thừa mà tưởng là thức ăn thừa.” “Thưa ngài Nāgasena, các ngài nói rằng: ‘Những vị nào phạm tội, những vị ấy phạm tội vì hai lý do: vì không tôn trọng hoặc vì không biết.’ Thưa ngài, vị A-la-hán phạm tội — chẳng lẽ là vì vị A-la-hán có sự không tôn trọng?”

“Tâu đại vương, không đúng.” “Thưa ngài Nāgasena, nếu vị A-la-hán phạm tội mà không có sự không tôn trọng ở vị A-la-hán, thì như thế là có sự thất niệm ở vị A-la-hán sao?” “Tâu đại vương, không có sự thất niệm ở vị A-la-hán, và vẫn có việc vị A-la-hán phạm tội.” “Thưa ngài, như vậy xin ngài hãy giúp trẫm hiểu bằng lý lẽ. Ở đây, lý do là gì?” “Tâu đại vương, có hai loại điều xấu này: lỗi đối với thế gian và lỗi do quy định. Tâu đại vương, lỗi đối với thế gian là gì? Mười đường nghiệp bất thiện. Đó được gọi là lỗi đối với thế gian. Lỗi do quy định là gì? Điều nào ở thế gian là không thích hợp, không phù hợp đối với hàng Sa-môn nhưng không phải là lỗi đối với hàng tại gia.

Về điều ấy, đức Thế Tôn quy định điều học cho các đệ tử rằng: ‘Cho đến trọn đời không được vượt qua.’ Tâu đại vương, ăn sái giờ đối với thế gian không phải là lỗi, nhưng điều ấy là lỗi trong Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng. Tâu đại vương, làm tổn thương cây cỏ đối với thế gian không phải là lỗi, nhưng điều ấy là lỗi trong Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng. Tâu đại vương, chơi giỡn trong nước đối với thế gian không phải là lỗi, nhưng điều ấy là lỗi trong Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng. Tâu đại vương, những việc có hình thức như vậy là các lỗi trong Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng. Đó được gọi là lỗi do quy định. Lỗi đối với thế gian thì bậc đã diệt hết lậu hoặc không thể nào vi phạm.

Còn lỗi do quy định là lỗi mà vị ấy, trong khi không biết, có thể vi phạm. Tâu đại vương, vị A-la-hán không có lĩnh vực để biết tất cả; vị ấy không có năng lực để biết tất cả. Tâu đại vương, tên và họ của người nữ người nam vị A-la-hán cũng không biết; con đường trên trái đất đối với vị ấy cũng không được biết; tâu đại vương, một vị A-la-hán có thể chỉ biết về sự giải thoát; vị A-la-hán có sáu thắng trí có thể biết về lĩnh vực của mình; tâu đại vương, chỉ có đức Như Lai, bậc Toàn Tri, mới biết tất cả.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về sự thất niệm của vị A-la-hán là thứ ba.