Câu hỏi về người tại gia chứng A-la-hán

Vua Milinda hỏi về trường hợp người tại gia chứng quả A-la-hán mà trong ngày ấy không tìm được thầy truyền giới hay y bát: vị ấy có thể tự xuất gia, hoãn qua ngày, hay chờ một vị A-la-hán khác đến giúp không? Trưởng lão Nāgasena trả lời: tự xuất gia là phạm tội trộm hình tướng, ngày ấy không thể hoãn; nếu không xuất gia được thì vị ấy nhập Niết-bàn ngay trong ngày. Đó không phải lỗi của quả A-la-hán mà là lỗi của ‘hình tướng’ tại gia quá yếu ớt không nâng đỡ nổi phẩm vị ấy — như thức ăn bổ dưỡng vẫn giết người có bao tử yếu không tiêu hóa được, như cọng cỏ bị tảng đá đè nát.

Điểm thực hành

Phẩm chất bên trong và hình thức bên ngoài cần tương xứng với nhau: đạt được một trạng thái cao mà hoàn cảnh, nếp sống không nâng đỡ nổi thì trạng thái ấy không giữ được lâu — muốn giữ thành quả, phải thay đổi cả ‘hình tướng’ đời sống cho phù hợp.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Pháp Không Chướng Ngại 2. Câu hỏi về người tại gia chứng A-la-hán “Thưa ngài Nāgasena, các ngài nói rằng: ‘Người tại gia nào đạt đến phẩm vị A-la-hán, đối với vị ấy chỉ có hai con đường, không có con đường khác: ngay trong ngày ấy, vị ấy xuất gia, hoặc nhập Niết-bàn. Ngày ấy không thể vượt qua được.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu vị ấy, trong ngày hôm ấy, không tìm được vị thầy tuyên ngôn, hoặc vị thầy tế độ, hoặc y và bình bát — phải chăng vị A-la-hán ấy có thể tự mình xuất gia, hoặc có thể để cho ngày ấy trôi qua? Hay một vị A-la-hán khác, có thần thông, đi đến rồi cho vị ấy xuất gia, hoặc vị ấy nhập Niết-bàn?”

“Tâu đại vương, vị A-la-hán ấy không tự mình xuất gia; trong khi tự mình xuất gia, vị ấy phạm vào việc trộm cắp (hình tướng). Và vị ấy không thể để cho ngày ấy trôi qua. Việc một vị A-la-hán khác đi đến có thể có hoặc có thể không; ngay trong ngày ấy, vị ấy sẽ nhập Niết-bàn.” “Thưa ngài Nāgasena, như thế thì bản thể an tịnh của phẩm vị A-la-hán bị bỏ đi, vì có sự lấy đi mạng sống của vị đã chứng đắc.” “Tâu đại vương, hình tướng tại gia là không tương xứng. Khi hình tướng không tương xứng, do tính chất yếu ớt của hình tướng, người tại gia đạt được phẩm vị A-la-hán phải xuất gia hoặc nhập Niết-bàn ngay trong ngày ấy. Tâu đại vương, điều ấy không phải là lỗi của phẩm vị A-la-hán; điều ấy là lỗi của hình tướng tại gia, tức là tính chất yếu ớt của hình tướng.

Tâu đại vương, như vật thực là thứ hộ trì tuổi thọ, duy trì mạng sống của tất cả chúng sinh, nhưng lại lấy đi mạng sống của người có bao tử không điều hòa, có sự hấp thụ chậm chạp yếu đuối, vì không tiêu hóa được. Tâu đại vương, điều ấy không phải là lỗi của vật thực; điều ấy là lỗi của bao tử, tức là tính chất yếu ớt của lửa (tiêu hóa). Cũng vậy, tâu đại vương, khi hình tướng không tương xứng, do tính chất yếu ớt của hình tướng, người tại gia đạt được phẩm vị A-la-hán phải xuất gia hoặc nhập Niết-bàn ngay trong ngày ấy. Tâu đại vương, điều ấy không phải là lỗi của phẩm vị A-la-hán; điều ấy là lỗi của hình tướng tại gia, tức là tính chất yếu ớt của hình tướng.

Hoặc như, tâu đại vương, cọng cỏ nhỏ nhoi, khi bị tảng đá nặng đặt lên trên, do tính chất yếu ớt mà bị dập nát, đổ xuống; cũng vậy, tâu đại vương, người tại gia đạt được phẩm vị A-la-hán, vì hình tướng ấy không thể nâng đỡ phẩm vị A-la-hán, nên phải xuất gia ngay trong ngày ấy, hoặc nhập Niết-bàn. Hoặc như, tâu đại vương, một người không có sức mạnh, yếu đuối, dòng dõi thấp kém, phước báu nhỏ nhoi, sau khi đạt được một vương quốc to lớn vĩ đại, trong khoảnh khắc sẽ sụp đổ, tiêu hoại, thối lui, không thể duy trì vương quyền; cũng vậy, tâu đại vương, người tại gia đạt được phẩm vị A-la-hán không thể nâng đỡ phẩm vị A-la-hán bằng hình tướng ấy; vì lý do ấy, ngay trong ngày ấy vị ấy xuất gia hoặc nhập Niết-bàn.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về người tại gia chứng A-la-hán là thứ hai.