Câu hỏi về pháp không chướng ngại
Vua Milinda hỏi: nếu bốn quả thánh là ‘pháp không chướng ngại’, sao chư tăng còn đọc tụng chín thể loại kinh điển, bận rộn với công trình, bố thí, cúng dường — chẳng phải đó là những việc gây chướng ngại sao? Trưởng lão Nāgasena trả lời: tất cả những việc ấy đều nhằm đạt pháp không chướng ngại. Người căn cơ trong sạch từ trước chứng ngộ trong một khoảnh khắc tâm như người hái trái bằng thần thông; người còn nhiều bụi che thì cần các phương tiện ấy như cần hàng rào cho ruộng lúa, cần thang để hái trái, cần đồ chúng để xong việc. Ngay cả trưởng lão Sāriputta trí tuệ tột đỉnh cũng không thể diệt tận lậu hoặc nếu không nhờ nghe pháp.
Điểm thực hànhPhương tiện không phải là chướng ngại khi nó phục vụ đúng mục đích: học hỏi, tụng đọc, làm việc chung, cúng dường đều là ‘cái thang’ cần thiết cho người chưa thể ‘bay’ — đừng chê thang khi mình chưa tự lên được ngọn cây.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Pháp Không Chướng Ngại 1. Câu hỏi về pháp không chướng ngại “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Này các Tỷ-kheo, hãy sống vui thích với pháp không chướng ngại, hãy có sự thích thú với pháp không chướng ngại.’ Pháp không chướng ngại ấy là pháp nào?” “Tâu đại vương, quả Dự Lưu là pháp không chướng ngại, quả Nhất Lai là pháp không chướng ngại, quả Bất Lai là pháp không chướng ngại, quả A-la-hán là pháp không chướng ngại.” “Thưa ngài Nāgasena, nếu quả Dự Lưu là pháp không chướng ngại, quả Nhất Lai, quả Bất Lai, quả A-la-hán là pháp không chướng ngại, vậy tại sao các vị Tỷ-kheo này lại đọc tụng, học hỏi kinh (sutta), trùng tụng (geyya), ký thuyết (veyyākaraṇa), bài kệ (gāthā), cảm hứng (udāna), Phật tự thuyết (itivuttaka), chuyện tiền thân (jātaka), pháp chưa từng có (abbhutadhamma), phương quảng (vedalla), lại vướng bận với công trình mới, với việc bố thí và với việc cúng dường? Chẳng lẽ các vị ấy lại làm công việc đã bị đấng Chiến Thắng từ khước?”
“Tâu đại vương, những vị Tỷ-kheo nào đọc tụng, học hỏi kinh (sutta), trùng tụng (geyya), ký thuyết (veyyākaraṇa), bài kệ (gāthā), cảm hứng (udāna), Phật tự thuyết (itivuttaka), chuyện tiền thân (jātaka), pháp chưa từng có (abbhutadhamma), phương quảng (vedalla), vướng bận với công trình mới, với việc bố thí và với việc cúng dường — tất cả những vị ấy làm vậy nhằm đạt được pháp không chướng ngại. Tâu đại vương, những vị nào trong sạch tự bản chất, có sự huân tập đã trải qua ở thời quá khứ, những vị ấy trong một khoảnh khắc tâm thì đạt được pháp không chướng ngại. Còn những vị Tỷ-kheo nào có nhiều bụi che tầm nhìn, những vị ấy đạt được pháp không chướng ngại bằng các sự gắng sức này.
Tâu đại vương, như một người, sau khi gieo hạt giống ở thửa ruộng, bằng sức mạnh và nỗ lực của bản thân mà thu hoạch lúa không cần tường và hàng rào. Một người khác, sau khi gieo hạt giống ở thửa ruộng, đi vào rừng chặt gỗ và cành cây, làm hàng rào và tường, rồi thu hoạch lúa. Việc tầm cầu hàng rào và tường của người ấy là vì mong muốn đạt được lúa. Cũng vậy, tâu đại vương, những vị nào trong sạch tự bản chất, có sự huân tập đã trải qua ở thời quá khứ, những vị ấy trong một khoảnh khắc tâm thì đạt được pháp không chướng ngại — như người thu hoạch lúa không cần hàng rào và tường. Còn những vị Tỷ-kheo nào có nhiều bụi che tầm nhìn, những vị ấy đạt được pháp không chướng ngại bằng các sự gắng sức này — như người thu hoạch lúa sau khi đã làm hàng rào và tường.
Hoặc như, tâu đại vương, có một chùm trái ở ngọn cây xoài cao to vĩ đại; một người nào đó có thần thông, đi đến nơi ấy, hái trái của cây ấy. Còn người nào ở nơi ấy không có thần thông, người ấy chặt cành cây và dây leo, buộc thành cái thang, nhờ nó leo lên cây ấy rồi hái trái. Việc tầm cầu cái thang của người ấy là vì mong muốn đạt được trái cây. Cũng vậy, tâu đại vương, những vị nào trong sạch tự bản chất, có sự huân tập đã trải qua ở thời quá khứ, những vị ấy trong một khoảnh khắc tâm thì đạt được pháp không chướng ngại — như người có thần thông hái trái cây. Còn những vị Tỷ-kheo nào có nhiều bụi che tầm nhìn, những vị ấy chứng ngộ các sự thật bằng sự gắng sức này — như người hái trái cây nhờ vào cái thang.
Hoặc như, tâu đại vương, một người làm công việc kiện tụng, chỉ một mình đi đến gặp người chủ rồi hoàn thành công việc. Một người khác có tài sản, nhờ sức mạnh của tài sản mà tăng thêm đồ chúng, rồi hoàn thành công việc cùng với đồ chúng. Việc tầm cầu đồ chúng của người ấy là vì mong muốn đạt được công việc. Cũng vậy, tâu đại vương, những vị nào trong sạch tự bản chất, có sự huân tập đã trải qua ở thời quá khứ, những vị ấy trong một khoảnh khắc tâm thì đạt được khả năng thuần thục trong sáu thắng trí — như người một mình thực hiện việc thành tựu công việc. Còn những vị Tỷ-kheo nào có nhiều bụi che tầm nhìn, những vị ấy hoàn thành mục tiêu của đời sống Sa-môn bằng các sự gắng sức này — như người thực hiện việc thành tựu công việc cùng với đồ chúng.
Tâu đại vương, việc đọc tụng cũng có nhiều lợi ích, việc học hỏi cũng có nhiều lợi ích, công trình mới cũng có nhiều lợi ích, việc bố thí cũng có nhiều lợi ích, việc cúng dường cũng có nhiều lợi ích cho những người này người nọ có công việc cần phải làm. Tâu đại vương, như người hầu cận đức vua, đã hoàn thành công việc nhờ các quan đại thần, nhân công, binh lính, người giữ cổng, lính thị vệ, quần thần và dân chúng — đối với người ấy, khi công việc cần làm xuất hiện, tất cả những người ấy đều là sự trợ giúp. Cũng vậy, tâu đại vương, việc đọc tụng cũng có nhiều lợi ích, việc học hỏi cũng có nhiều lợi ích, công trình mới cũng có nhiều lợi ích, việc bố thí cũng có nhiều lợi ích, việc cúng dường cũng có nhiều lợi ích cho những người này người nọ có công việc cần phải làm.
Tâu đại vương, nếu tất cả mọi người đều trong sạch về dòng dõi, thì không có việc gì cần làm với sự chỉ dạy. Và bởi vì có việc cần làm với sự lắng nghe — tâu đại vương, trưởng lão Sāriputta, có thiện căn đã được tích lũy qua vô lượng kiếp không thể đếm được, đã đạt đến tột đỉnh của trí tuệ, ngay cả vị ấy, không có sự lắng nghe cũng không thể đạt được sự diệt tận các lậu hoặc. Vì thế, tâu đại vương, sự lắng nghe có nhiều lợi ích; việc đọc tụng, việc học hỏi cũng như thế. Vì thế, việc đọc tụng và học hỏi được xem là pháp không chướng ngại.” “Thưa ngài Nāgasena, câu hỏi đã được giải quyết khéo léo. Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về pháp không chướng ngại là thứ nhất.