Câu hỏi về sự sai trái trong đường lối thực hành

Vua Milinda hỏi: đức Bồ-tát đã nhàm chán lối khổ hạnh cực đoan vì nó không đưa đến giác ngộ, sao sau khi thành Phật Ngài vẫn dạy đệ tử tinh tấn theo đường lối ấy? Trưởng lão Nāgasena giải thích: đường lối tinh tấn ấy không sai — cái sai chỉ nằm ở việc cắt đứt hoàn toàn vật thực làm tâm suy yếu; khi ăn uống lại vừa đủ, chính đường lối ấy đưa ngài đến trí Toàn Tri. Như người đi quá nhanh bị thương thì lỗi ở sự quá sức chứ không ở mặt đất, người mặc áo bẩn không giặt thì lỗi ở người chứ không ở nước.

Điểm thực hành

Tinh tấn không có lỗi; lỗi nằm ở sự cực đoan làm hại thân tâm như nhịn ăn đến kiệt sức. Khi một phương pháp ‘không hiệu quả’, hãy xem lại cách làm quá độ của mình trước khi đổ lỗi cho phương pháp.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Đức Phật 4. Câu hỏi về sự sai trái trong đường lối thực hành “Thưa ngài Nāgasena, khi đức Bồ-tát thực hiện hạnh khổ hạnh, không nơi nào khác có sự nỗ lực, sự ra đi, sự chiến đấu với phiền não, sự tiêu tan đạo binh của Thần Chết, sự kiêng khem vật thực, các hành động khó làm như thế ấy. Ở sự gắng sức có hình thức như thế, ngài đã không đạt được chút khoái lạc nào, đã bỏ rơi chính tâm ý ấy, và đã nói như vầy: ‘Tuy nhiên, với việc khổ hạnh gay gắt này, Ta không chứng đắc các pháp thượng nhân, là pháp đặc biệt thuộc về trí tuệ và sự thấy biết xứng đáng bậc Thánh. Hay là có đạo lộ nào khác đưa đến giác ngộ?’ Sau khi nhàm chán việc ấy, bằng một đạo lộ khác ngài đã đạt đến trí Toàn Tri, rồi cũng vẫn chỉ dạy, khuyến khích các đệ tử về đường lối thực hành ấy rằng:

Nghĩa là

Hãy tinh tấn, hãy ra sức hãy dấn thân vào Giáo Pháp của đức Phật Hãy đánh tan đạo quân của Thần Chết như con voi phá nát căn chòi lau sậy

Thưa ngài Nāgasena, vì lý do gì đức Như Lai lại chỉ dạy, khuyến khích các đệ tử về đường lối thực hành mà bản thân ngài đã nhàm chán, đã có vẻ không còn quyến luyến?” “Tâu đại vương, lúc ấy cũng như hiện nay, đó vẫn là đường lối thực hành. Sau khi thực hành chính đường lối thực hành ấy, đức Bồ-tát đã đạt đến trí Toàn Tri. Hơn nữa, tâu đại vương, đức Bồ-tát, trong khi thực hành tinh tấn tột độ, đã cắt đứt hoàn toàn vật thực không còn chút gì. Do việc cắt đứt vật thực ấy của ngài, sự yếu đuối của tâm đã sinh khởi. Do sự yếu đuối ấy, ngài đã không thể đạt được trí Toàn Tri. Trong khi sử dụng lại vật thực đã vắt thành nắm, từng chút từng chút, rồi với chính đường lối thực hành ấy, không bao lâu sau ngài đã đạt được trí Toàn Tri.

Tâu đại vương, chính đường lối thực hành ấy là con đường đưa đến sự đạt được trí Toàn Tri của tất cả các đức Như Lai. Tâu đại vương, như vật thực là chỗ nâng đỡ cho tất cả chúng sinh; nương tựa vào vật thực, tất cả chúng sinh nhận được sự an lạc; cũng vậy, tâu đại vương, chính đường lối thực hành ấy đưa đến sự đạt được trí Toàn Tri của tất cả các đức Như Lai. Tâu đại vương, sự sai trái khiến đức Như Lai, vào thời điểm ấy, đã không đạt được trí Toàn Tri không phải ở sự nỗ lực, không phải ở sự ra đi, không phải ở sự chiến đấu với phiền não; mà sự sai trái ấy chính là ở việc cắt đứt vật thực. Đường lối thực hành ấy luôn luôn sẵn sàng. Tâu đại vương, như một người đi đoạn đường dài với tốc độ quá nhanh; vì thế người ấy có thể bị tổn thương một bên hông, hoặc bị què quặt, không tự đi lại được trên mặt đất.

Tâu đại vương, chẳng lẽ đại địa cầu có sự sai trái khiến cho người ấy đã bị tổn thương một bên hông?” “Thưa ngài, không đúng; thưa ngài, đại địa cầu luôn luôn sẵn sàng. Nó có sự sai trái gì được? Sự sai trái ấy chính là ở sự ra sức quá độ, vì nó mà người ấy đã bị tổn thương một bên hông.” “Cũng vậy, tâu đại vương, sự sai trái khiến đức Như Lai, vào thời điểm ấy, đã không đạt được trí Toàn Tri không phải ở sự nỗ lực, không phải ở sự ra đi, không phải ở sự chiến đấu với phiền não; mà sự sai trái ấy chính là ở việc cắt đứt vật thực. Đường lối thực hành ấy luôn luôn sẵn sàng. Hoặc như, tâu đại vương, một người quấn tấm vải choàng đã lấm lem mà không cho giặt sạch nó; sự sai trái ấy không phải của nước; nước luôn luôn sẵn sàng.

Sự sai trái ấy là của chính người ấy. Cũng vậy, tâu đại vương, sự sai trái khiến đức Như Lai, vào thời điểm ấy, đã không đạt được trí Toàn Tri không phải ở sự nỗ lực, không phải ở sự ra đi, không phải ở sự chiến đấu với phiền não; mà sự sai trái ấy chính là ở việc cắt đứt vật thực. Đường lối thực hành ấy luôn luôn sẵn sàng, không có tội lỗi. Vì thế, đức Như Lai chỉ dạy, khuyến khích các đệ tử về chính đường lối thực hành ấy. Tâu đại vương, như vậy đường lối thực hành ấy luôn luôn sẵn sàng, không có tội lỗi.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về sự sai trái trong đường lối thực hành là thứ tư.