Câu hỏi về việc thực hành đúng đắn
Vua Milinda hỏi: đức Phật ca ngợi sự thực hành đúng đắn của cả người tại gia lẫn vị xuất gia, và cả hai đều thành tựu như nhau — vậy xuất gia, giữ giới, hành các hạnh đầu-đà có ích gì, sao không cứ hưởng lạc mà đạt an lạc? Trưởng lão Nāgasena trả lời: đúng là chỉ người thực hành đúng đắn mới là hạng nhất, xuất gia mà không thực hành thì còn xa rời đời sống Sa-môn; nhưng đời sống xuất gia có vô lượng ân đức không đo lường được, và nhờ ít ham muốn, biết đủ, viễn ly, vị xuất gia hoàn thành mọi việc cần làm nhanh chóng như mũi tên thẳng bay đúng đích.
Điểm thực hànhHình thức tại gia hay xuất gia không quyết định kết quả — sự thực hành đúng đắn mới quyết định; nhưng môi trường ít vướng bận giúp việc thực hành đi nhanh và thẳng như mũi tên không gút mắc.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Đức Phật 3. Câu hỏi về việc thực hành đúng đắn “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta ca ngợi sự thực hành đúng đắn của người tại gia hoặc của vị xuất gia. Này các Tỷ-kheo, người tại gia hoặc vị xuất gia, khi đã thực hành đúng đắn, do nhân là sự thực hành đúng đắn mà trở thành người thành tựu pháp đúng đắn, là thiện pháp.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu người tại gia — mặc y phục trắng, sống thọ hưởng các dục, ngủ chen chúc với vợ và con cái, thọ hưởng vải xứ Kāsī và trầm hương, đeo tràng hoa, hương thơm và phấn sáp, chấp nhận vàng và bạc, buộc búi tóc trang điểm bằng ngọc ma-ni và đồ trang sức — đã thực hành đúng đắn thì trở thành người thành tựu pháp đúng đắn, là thiện pháp; và vị xuất gia — đầu cạo trọc, mặc y ca-sa, đi khất thực nơi người khác, thực hành trọn vẹn đúng đắn bốn phần giới, thọ trì và hành trì một trăm năm mươi điều học, hành trì không thiếu sót mười ba hạnh đầu-đà — đã thực hành đúng đắn thì cũng trở thành người thành tựu pháp đúng đắn, là thiện pháp.
Thưa ngài, ở đây có gì khác biệt giữa người tại gia và vị xuất gia? Việc hành khổ hạnh thành ra không có kết quả, việc xuất gia là vô ích. Việc gìn giữ các điều học là vô ích, việc thọ trì các hạnh đầu-đà là rỗng tuếch. Việc thực hành sự khó khăn ấy có ích gì? Chẳng phải sự an lạc có thể đạt được bằng chính sự an lạc sao?” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta ca ngợi sự thực hành đúng đắn của người tại gia hoặc của vị xuất gia. Này các Tỷ-kheo, người tại gia hoặc vị xuất gia, khi đã thực hành đúng đắn, do nhân là sự thực hành đúng đắn mà trở thành người thành tựu pháp đúng đắn, là thiện pháp.’ Đúng như vậy, tâu đại vương, chỉ người thực hành đúng đắn mới là hạng nhất. Tâu đại vương, ngay cả vị xuất gia, nếu nghĩ ‘ta là vị xuất gia’ rồi không thực hành đúng đắn, thì vị ấy xa rời đời sống Sa-môn, xa rời phẩm vị Bà-la-môn — huống gì là người tại gia mặc y phục trắng.
Người tại gia, tâu đại vương, khi thực hành đúng đắn cũng trở thành người thành tựu pháp đúng đắn, là thiện pháp. Vị xuất gia, tâu đại vương, khi thực hành đúng đắn cũng trở thành người thành tựu pháp đúng đắn, là thiện pháp. Hơn nữa, tâu đại vương, chính vị xuất gia là chủ nhân, là bậc thầy của đời sống Sa-môn; việc xuất gia, tâu đại vương, có nhiều ân đức, có vô số ân đức, có vô lượng ân đức; không thể đo lường ân đức của việc xuất gia được. Tâu đại vương, như đối với viên ngọc ma-ni ban cho điều ước, không thể đo lường giá trị bằng tài sản rằng: ‘Giá trị của viên ngọc ma-ni là chừng này’; cũng vậy, tâu đại vương, việc xuất gia có nhiều ân đức, có vô số ân đức, có vô lượng ân đức; không thể đo lường ân đức của việc xuất gia được.
Hoặc như, tâu đại vương, không thể đo lường số lượng các làn sóng ở đại dương rằng: ‘Các làn sóng ở đại dương là chừng này’; cũng vậy, tâu đại vương, việc xuất gia có nhiều ân đức, có vô số ân đức, có vô lượng ân đức; không thể đo lường ân đức của việc xuất gia được. Tâu đại vương, đối với vị xuất gia, bất cứ việc gì cần làm, tất cả đều thành tựu rất nhanh chóng, không kéo dài lâu. Vì lý do gì? Tâu đại vương, vị xuất gia ít ham muốn, biết đủ, sống viễn ly, không giao du, tinh tấn nỗ lực, không mong cầu, không có nhà cửa, giới trọn vẹn, có hạnh giảm thiểu, khéo thực hành các hạnh đầu-đà. Vì lý do ấy, đối với vị xuất gia, bất cứ việc gì cần làm, tất cả đều thành tựu rất nhanh chóng, không kéo dài lâu.
Tâu đại vương, như mũi tên không có gút mắc, được bằng phẳng, được làm sạch khéo, ngay thẳng, không vết nhơ, được trang bị khéo léo thì bay đi đúng đích; cũng vậy, tâu đại vương, đối với vị xuất gia, bất cứ việc gì cần làm, tất cả đều thành tựu rất nhanh chóng, không kéo dài lâu.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về việc thực hành đúng đắn của người tại gia và vị xuất gia là thứ ba.