Câu hỏi về việc dâng cúng tấm vải của bà Gotamī

Vua Milinda hỏi: sao đức Phật lại bảo dì mẫu Gotamī dâng tấm vải bà tự tay làm cho Tăng Đoàn thay vì cho chính Ngài — phải chăng Tăng Đoàn đáng cúng dường hơn cả Phật? Trưởng lão Nāgasena giải thích: Ngài làm vậy vì lợi ích lâu dài, để sau khi Ngài tịch diệt Tăng Đoàn vẫn được tôn kính — như người cha tuyên dương đức tính của con trước mặt vua. Như cha mẹ chăm sóc con không làm con cao hơn cha mẹ, việc trao tấm vải không làm Tăng Đoàn cao hơn đức Phật, bậc đáng cúng dường tối thượng không ai sánh bằng.

Điểm thực hành

Người lãnh đạo biết nâng đỡ tập thể thay vì nhận hết vinh quang về mình thì tập thể ấy mới bền vững sau khi mình vắng mặt; cúng dường cho tập thể Tăng Đoàn cũng là cúng dường cho chính đức Phật.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Đức Phật 2. Câu hỏi về việc dâng cúng tấm vải của bà Gotamī “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến khi dì mẫu Mahāpajāpatī Gotamī đang dâng tấm vải choàng tắm mưa: ‘Này Gotamī, hãy dâng cúng cho Tăng Đoàn. Khi bà dâng cúng cho Tăng Đoàn, chính Ta sẽ được tôn vinh, và Tăng Đoàn cũng vậy.’ Thưa ngài Nāgasena, phải chăng đức Như Lai không quan trọng, không đáng kính trọng, không đáng cúng dường bằng bảo vật Tăng Đoàn, nên khi người dì mẫu của mình dâng tấm vải choàng tắm mưa — tấm vải do chính bà tự chải bông, tự tách sợi, tự đập giũ, tự se chỉ, tự dệt — đang dâng cho chính Ngài, Ngài lại bảo dâng cho Tăng Đoàn?

Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai vượt hơn Tăng Đoàn, hoặc trội hơn, hoặc nổi bật hơn, nghĩ rằng: ‘Khi dâng cho Ta thì sẽ có quả lớn’, đức Như Lai đã không bảo dì mẫu dâng tấm vải choàng tắm mưa — do chính bà tự chải bông, tự tách sợi, tự đập giũ — cho Tăng Đoàn. Nhưng chính vì đức Như Lai không mong cầu cho bản thân, không nương tựa vào bản thân, nên đức Như Lai đã bảo dì mẫu dâng tấm vải choàng tắm mưa ấy cho Tăng Đoàn.” “Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến khi dì mẫu Mahāpajāpatī Gotamī đang dâng tấm vải choàng tắm mưa: ‘Này Gotamī, hãy dâng cúng cho Tăng Đoàn. Khi bà dâng cúng cho Tăng Đoàn, chính Ta sẽ được tôn vinh, và Tăng Đoàn cũng vậy.’ Nhưng điều ấy không phải vì bản thân Ngài mong được tôn kính mà không có quả báo, cũng không phải vì Ngài không đáng cúng dường. Tâu đại vương, vì lợi ích, vì lòng thương tưởng — nghĩ rằng: ‘Vào thời vị lai xa xôi, sau khi Ta tịch diệt, Tăng Đoàn sẽ được quan tâm’ — trong khi tuyên dương các ân đức đang thật sự hiện hữu, Ngài đã nói như vầy:

‘Này Gotamī, hãy dâng cúng cho Tăng Đoàn. Khi bà dâng cúng cho Tăng Đoàn, chính Ta sẽ được tôn vinh, và Tăng Đoàn cũng vậy.’ Tâu đại vương, như người cha, ngay trong khi đang còn sống, tuyên dương đức tính đang thật sự hiện hữu của người con trai trước mặt đức vua, ở giữa các quan đại thần, nhân công, binh lính, người giữ cổng, lính thị vệ, quần thần và dân chúng, nghĩ rằng: ‘Đứa con được xác lập ở đây, vào thời vị lai xa xôi sẽ được tôn vinh ở giữa dân chúng.’ Cũng vậy, tâu đại vương, đức Như Lai, vì lợi ích, vì lòng thương tưởng — nghĩ rằng: ‘Vào thời vị lai xa xôi, sau khi Ta tịch diệt, Tăng Đoàn sẽ được quan tâm’ — trong khi tuyên dương các ân đức đang thật sự hiện hữu, đã nói như vầy:

‘Này Gotamī, hãy dâng cúng cho Tăng Đoàn. Khi bà dâng cúng cho Tăng Đoàn, chính Ta sẽ được tôn vinh, và Tăng Đoàn cũng vậy.’ Tâu đại vương, không phải chỉ với chừng ấy việc trao tấm vải choàng tắm mưa mà Tăng Đoàn được gọi là cao hơn đức Như Lai, hay nổi bật hơn. Tâu đại vương, như cha mẹ xức dầu, xoa bóp, tắm rửa, kỳ cọ cho các con trai. Tâu đại vương, phải chăng chỉ với chừng ấy việc xức dầu, xoa bóp, tắm rửa, kỳ cọ mà đứa con trai được gọi là cao hơn cha mẹ, hay nổi bật hơn?” “Thưa ngài, không đúng. Thưa ngài, con cái là những người mà cha mẹ có những việc cần phải làm dù không theo ý muốn; vì thế cha mẹ thực hiện việc xức dầu, xoa bóp, tắm rửa, kỳ cọ cho các con trai.”

“Cũng vậy, tâu đại vương, không phải chỉ với chừng ấy việc trao tấm vải choàng tắm mưa mà Tăng Đoàn được gọi là cao hơn đức Như Lai, hay nổi bật hơn. Hơn nữa, đức Như Lai, trong khi làm công việc cần phải làm dù không theo ý muốn, đã bảo dì mẫu dâng tấm vải choàng tắm mưa ấy cho Tăng Đoàn. Hoặc như, tâu đại vương, một người nào đó mang tặng phẩm đến dâng cho đức vua; đức vua trao tặng phẩm ấy cho một người nào đó — hoặc nhân công, hoặc binh lính, hoặc tướng lãnh, hoặc vị quân sư. “Tâu đại vương, phải chăng chỉ với chừng ấy việc nhận được tặng phẩm mà người ấy được gọi là cao hơn đức vua, hay nổi bật hơn?” “Thưa ngài, không đúng. Thưa ngài, người ấy là người lãnh lương của đức vua, sống nương nhờ đức vua. Đức vua, trong khi đặt người ấy vào vị trí ấy, ban cho tặng phẩm.”

“Cũng vậy, tâu đại vương, không phải chỉ với chừng ấy việc trao tấm vải choàng tắm mưa mà Tăng Đoàn được gọi là cao hơn đức Như Lai, hay nổi bật hơn; trái lại, Tăng Đoàn là người lãnh lương của đức Như Lai, sống nương nhờ đức Như Lai. Đặt Tăng Đoàn vào vị trí ấy, đức Như Lai đã bảo dâng tấm vải choàng tắm mưa cho Tăng Đoàn. Hơn nữa, tâu đại vương, đức Như Lai đã khởi ý như vầy: ‘Tăng Đoàn vốn xứng đáng được cúng dường theo bản chất; ta sẽ cúng dường Tăng Đoàn bằng vật của mình’, nên đã bảo dâng tấm vải choàng tắm mưa cho Tăng Đoàn. Tâu đại vương, đức Như Lai không ca ngợi sự cúng dường cho chính bản thân Ngài; trái lại, những vị nào đáng được cúng dường ở thế gian, đức Như Lai cũng ca ngợi sự cúng dường cho các vị ấy.

Điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, nói đến trong Trung Bộ, phần Dấu Ấn Cao Quý, bài giảng Pháp về sự thừa tự Giáo Pháp, khi tuyên dương sự thực hành ít ham muốn: ‘Chính vị Tỷ-kheo đầu tiên ấy, đối với Ta, là đáng được cúng dường hơn và đáng ca tụng hơn.’ Tâu đại vương, ở các cõi không có chúng sinh nào đáng cúng dường hơn đức Như Lai, hoặc cao hơn, hoặc trội hơn, hoặc nổi bật hơn. Chính đức Như Lai là cao hơn, trội hơn, nổi bật hơn. Điều này cũng đã được nói đến trong Tương Ưng Bộ quý báu bởi vị Thiên tử Māṇavagāmika, khi đứng trước mặt đức Thế Tôn, ở giữa chư Thiên và nhân loại, rằng:

Nghĩa là

Trong các ngọn núi quanh thành Vương Xá, núi Vipula được gọi là cao nhất Trên dãy Hi-mã-lạp, núi Seta là cao nhất Mặt trời là cao nhất trong các thiên thể Đại dương là lớn nhất trong các biển cả Mặt trăng là sáng nhất trong các vì sao ở thế gian này, tính cả cõi trời đức Phật được gọi là bậc cao tột

Tâu đại vương, những bài kệ ấy của vị Thiên tử Māṇavagāmika đã được khéo ca, không phải vụng ca; đã được khéo nói, không phải vụng nói; và đã được đức Thế Tôn chấp thuận. Tâu đại vương, quả thật trưởng lão Sāriputta, vị Tướng Quân Chánh Pháp, cũng đã nói rằng:

Nghĩa là

Chỉ một niềm tin trong sạch trong tâm hay một lần cúi mình, chắp tay, tìm đến nương tựa cũng đủ sức đưa người ta vượt qua (khổ đau) nơi đức Phật, bậc đã tiêu diệt đạo binh của Ma vương

Và đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, đã nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, có một nhân vật, khi sinh ra ở thế gian, sinh ra vì lợi ích của nhiều người, vì sự an lạc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì sự an lạc của chư Thiên và nhân loại. Một nhân vật ấy là ai? Đức Như Lai, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác, khi sinh ra ở thế gian, sinh ra vì lợi ích của nhiều người, vì sự an lạc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì sự an lạc của chư Thiên và nhân loại.’” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về việc dâng cúng tấm vải của bà Gotamī là thứ hai.