Câu hỏi về việc hai vị Phật không sinh lên (cùng lúc)

Vua Milinda hỏi: tất cả chư Phật đều giảng cùng một Giáo Pháp, vậy sao hai vị Phật không thể xuất hiện cùng một lúc — hai nguồn sáng chẳng phải tốt hơn một sao? Trưởng lão Nāgasena đưa nhiều lý do: mười ngàn thế giới chỉ nâng đỡ được ân đức của một vị Phật như chiếc thuyền chỉ chở được một người; hai vị Phật cùng lúc sẽ khiến hội chúng tranh cãi chia phe ‘Phật của chúng tôi, Phật của các người’; các danh xưng ‘cao cả nhất, không ai sánh bằng’ sẽ thành sai; và theo quy luật tự nhiên, cái gì vĩ đại nhất trong thế gian — như quả đất, biển cả, núi Sineru — thì chỉ có một.

Điểm thực hành

Sự độc tôn của bậc vĩ đại không phải để tranh giành mà để tránh chia rẽ: khi có quá nhiều ‘trung tâm’ cùng lúc, người ta dễ lo theo phe phái hơn là lo thực hành điều đã được chỉ dạy.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Đức Phật 1. Câu hỏi về việc hai vị Phật không sinh lên (cùng lúc) “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Này các Tỷ-kheo, điều này không thể xảy ra, không có cơ hội nào cho nó: trong cùng một thế giới, hai vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác lại sinh lên không trước không sau; việc ấy không thể có.’ Thưa ngài Nāgasena, khi thuyết giảng, tất cả các đức Như Lai đều thuyết giảng ba mươi bảy pháp trợ giúp sự giác ngộ; khi giảng giải, các Ngài đều giảng giải bốn sự thật cao quý; khi huấn luyện, các Ngài đều huấn luyện trong ba sự học tập; khi chỉ dạy, các Ngài đều chỉ dạy việc thực hành không dễ duôi.

Thưa ngài Nāgasena, nếu tất cả các đức Như Lai đều có một sự thuyết giảng như nhau, một sự giảng giải như nhau, một sự huấn luyện như nhau, một sự chỉ dạy như nhau, thì vì lý do gì hai đức Như Lai không sinh lên trong cùng một khoảnh khắc? Chỉ với sự sinh lên của một vị Phật, thế gian này đã được chiếu sáng; nếu có vị Phật thứ hai, thế gian này, với ánh sáng của hai vị, sẽ còn được chiếu sáng nhiều hơn thế nữa. Và hai đức Như Lai, khi giáo giới có thể giáo giới một cách thoải mái, khi chỉ dạy có thể chỉ dạy một cách thoải mái. Xin ngài hãy nói cho trẫm lý do ở việc này, để trẫm dứt khỏi sự nghi ngờ.” “Tâu đại vương, mười ngàn thế giới này chỉ nâng đỡ được một vị Phật, nó nâng đỡ ân đức của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ hai sinh lên, mười ngàn thế giới này không nâng đỡ nổi: nó sẽ lay động, rung động, nghiêng ngả, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, không đến được sự ổn định.

Tâu đại vương, như chiếc thuyền chỉ nâng đỡ được một người: khi một người bước lên, chiếc thuyền ấy vừa đủ ổn định. Rồi người thứ hai đi đến — người ấy cũng giống như người kia về tuổi thọ, dung mạo, tuổi tác, tầm vóc, gầy béo và toàn bộ thân thể tứ chi — người ấy bước lên chiếc thuyền ấy. Tâu đại vương, chiếc thuyền ấy có nâng đỡ được cả hai người không?” “Thưa ngài, không được. Nó sẽ lay động, rung động, nghiêng ngả, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, không đến được sự ổn định, và chìm xuống nước.” “Cũng vậy, tâu đại vương, mười ngàn thế giới này chỉ nâng đỡ được một vị Phật, nó nâng đỡ ân đức của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ hai sinh lên, mười ngàn thế giới này không nâng đỡ nổi: nó sẽ lay động, rung động, nghiêng ngả, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, không đến được sự ổn định.

Hoặc như, tâu đại vương, một người ăn vật thực theo ý thích, chứa đầy món ăn ưa thích đến tận cổ họng; người ấy đã thỏa mãn, căng phồng, đầy ứ, không còn chỗ trống, mệt đừ, cứng như cây gậy không khom xuống được; rồi người ấy lại ăn thêm chừng ấy vật thực nữa. Tâu đại vương, người ấy có thể được thoải mái không?” “Thưa ngài, không được. Chỉ ăn một lần thôi cũng có thể chết.” “Cũng vậy, tâu đại vương, mười ngàn thế giới này chỉ nâng đỡ được một vị Phật, nó nâng đỡ ân đức của chỉ một đức Như Lai. Nếu vị Phật thứ hai sinh lên, mười ngàn thế giới này không nâng đỡ nổi: nó sẽ lay động, rung động, nghiêng ngả, hạ thấp xuống, uốn cong, phân tán, tiêu tan, tiêu hoại, không đến được sự ổn định.”

“Thưa ngài Nāgasena, phải chăng quả đất lay động vì gánh nặng Giáo Pháp quá tải?” “Tâu đại vương, ở đây có hai chiếc xe chở đầy châu báu đến ngang miệng xe; người ta lấy châu báu từ một chiếc xe rồi đổ vào chiếc xe kia. Tâu đại vương, chiếc xe ấy có nâng đỡ được châu báu của cả hai chiếc xe không?” “Thưa ngài, không được. Thậm chí ổ trục của nó có thể nứt, các cây căm của nó có thể gãy, vành bánh xe của nó có thể sụp xuống, trục xe của nó có thể gãy.” “Tâu đại vương, phải chăng chiếc xe bị gãy đổ vì gánh nặng châu báu quá tải?” “Thưa ngài, đúng vậy.” “Cũng vậy, tâu đại vương, quả đất lay động vì gánh nặng Giáo Pháp quá tải. Hơn nữa, tâu đại vương, lý do này được đưa ra để làm rõ năng lực của vị Phật.

Xin đại vương hãy nghe thêm một lý do xác đáng khác ở việc này, vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không sinh lên trong cùng một khoảnh khắc. Tâu đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Giác sinh lên trong cùng một khoảnh khắc, giữa hội chúng của các Ngài sẽ sinh khởi sự tranh cãi: ‘Phật của các người, Phật của chúng tôi’, và họ sẽ chia thành hai phe. Tâu đại vương, như sự tranh cãi sinh khởi giữa hội chúng của hai vị quan đại thần có quyền lực: ‘Quan đại thần của các người, quan đại thần của chúng tôi’, và họ chia thành hai phe; cũng vậy, tâu đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Giác sinh lên trong cùng một khoảnh khắc, giữa hội chúng của các Ngài sẽ sinh khởi sự tranh cãi: ‘Phật của các người, Phật của chúng tôi’, và họ sẽ chia thành hai phe.

Tâu đại vương, đây là một lý do, vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không sinh lên trong cùng một khoảnh khắc. Tâu đại vương, xin hãy nghe thêm một lý do khác nữa, vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không sinh lên trong cùng một khoảnh khắc. Tâu đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Giác sinh lên trong cùng một khoảnh khắc, thì lời nói ‘đức Phật là cao cả nhất’ sẽ là sai trái; lời nói ‘đức Phật là lớn nhất’ sẽ là sai trái; lời nói ‘đức Phật là hạng nhất’, ‘đức Phật là nổi bật’, ‘đức Phật là tối thượng’, ‘đức Phật là cao quý nhất’, ‘đức Phật là không ai sánh bằng’, ‘đức Phật là không ai ngang bằng’, ‘đức Phật là không ai đối xứng’, ‘đức Phật là không ai tương tợ’, ‘đức Phật là không ai đối thủ’ — (tất cả) lời nói ấy sẽ là sai trái.

Tâu đại vương, xin đại vương cũng hãy chấp nhận lý do này theo đúng ý nghĩa của nó, vì lý do ấy hai vị Chánh Đẳng Giác không sinh lên trong cùng một khoảnh khắc. Thêm nữa, tâu đại vương, đây là bản chất tự nhiên của chư Phật Thế Tôn: chỉ một vị Phật sinh lên ở thế gian. Vì lý do gì? Vì tính chất vĩ đại của các ân đức của đức Phật Toàn Tri. Hơn nữa, tâu đại vương, vật gì vĩ đại ở thế gian, vật ấy chỉ có một. Tâu đại vương, quả đất là vĩ đại, nó chỉ có một. Biển cả là vĩ đại, nó chỉ có một. Núi chúa Sineru là vĩ đại, nó chỉ có một. Không gian là vĩ đại, nó chỉ có một. Sakka là vĩ đại, vị ấy chỉ có một. Ma vương là vĩ đại, vị ấy chỉ có một. Đại Phạm Thiên là vĩ đại, vị ấy chỉ có một.

Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, là vĩ đại, Ngài chỉ có một ở thế gian. Nơi nào các Ngài sinh lên, nơi ấy không còn chỗ cho kẻ khác. Vì thế, tâu đại vương, đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, sinh lên ở thế gian chỉ có một vị.” “Thưa ngài Nāgasena, câu hỏi đã được khéo giảng giải bằng các ví dụ, bằng các lý lẽ. Ngay cả người không khôn ngoan, sau khi lắng nghe điều này, cũng có thể trở nên hoan hỷ, huống chi là người có đại trí tuệ như trẫm. Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về việc hai vị Phật không sinh lên là thứ nhất.