Câu hỏi về trạng thái không có thầy của vị thầy

Vua Milinda hỏi: đức Phật nói ‘Ta không có thầy, không ai ngang bằng’, nhưng cũng nói Āḷāra Kālāma là thầy của Ngài — mâu thuẫn chăng? Trưởng lão Nāgasena giải thích: trước khi giác ngộ, Bồ-tát có năm vị thầy về pháp thế gian — tám vị Bà-la-môn xem tướng lúc sơ sinh, Bà-la-môn Sabbamitta dạy học, vị Thiên nhân làm Ngài chấn động mà xuất gia, Āḷāra Kālāma dạy thiền Vô Sở Hữu và Uddaka Rāmaputta dạy thiền Phi Tưởng Phi Phi Tưởng. Nhưng về pháp xuất thế gian và trí Toàn Tri, Ngài tự ngộ, không có thầy nào hướng dẫn.

Điểm thực hành

Biết ơn và nhìn nhận đúng mọi người thầy đã dạy mình trong đời là điều nên làm; đồng thời, có những bước ngoặt quan trọng nhất — như sự thấu hiểu sâu xa — mỗi người phải tự mình đi qua, không ai thay thế được.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Thân Thiết 11. Câu hỏi về trạng thái không có thầy của vị thầy “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này:

Nghĩa là

Ta không có vị thầy nào (dạy cho Ta Giáo Pháp giác ngộ) Không ai ngang bằng với Ta Trong thế gian này, tính cả cõi trời Không có ai là đối thủ sánh được với Ta

Và Ngài còn nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, quả thật Āḷāra Kālāma, trong khi đang là thầy của Ta, đã đặt Ta, đang là người đệ tử, ngang hàng với mình, và đã tôn vinh Ta với sự tôn vinh cao cả.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đức Như Lai đã nói là:

Nghĩa là

Ta không có vị thầy nào; không ai ngang bằng với Ta

‘Ở thế gian luôn cả cõi trời, không có ai là đối thủ của ta’, thì lời nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, quả thật Āḷāra Kālāma, trong khi đang là thầy của Ta, đã đặt Ta, đang là người đệ tử, ngang hàng với mình’ là sai trái. Nếu điều đức Như Lai đã nói là: ‘Này các Tỷ-kheo, quả thật Āḷāra Kālāma, trong khi đang là thầy của Ta, đã đặt Ta, đang là người đệ tử, ngang hàng với mình’, thì lời nói rằng: ‘Không có ai là thầy của ta, người tương đương với ta không tìm thấy. Ở thế gian luôn cả cõi trời, không có ai là đối thủ của ta’ cũng là sai trái. Câu hỏi hai đầu này cũng đã đến với ngài; ngài hãy giải quyết nó.” “Tâu đại vương, đức Như Lai quả đã nói điều này:

Nghĩa là

Ta không có vị thầy nào (dạy cho Ta Giáo Pháp giác ngộ) Không ai ngang bằng với Ta Trong thế gian này, tính cả cõi trời Không có ai là đối thủ sánh được với Ta

Và Ngài đã nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, quả thật Āḷāra Kālāma, trong khi đang là thầy của Ta, đã đặt Ta, đang là người đệ tử, ngang hàng với mình, và đã tôn vinh Ta với sự tôn vinh cao cả.’ Tuy nhiên, lời nói ấy đã được nói căn cứ vào tư cách vị thầy của đức Bồ-tát khi còn chưa là bậc Chánh Đẳng Giác, trước khi giác ngộ. Tâu đại vương, có năm vị này là những vị thầy của đức Bồ-tát khi còn chưa là bậc Chánh Đẳng Giác, trước khi giác ngộ; được các vị ấy chỉ dạy, đức Bồ-tát đã trải qua ngày tháng ở nơi này nơi nọ. Năm vị nào? Tâu đại vương, khi đức Bồ-tát vừa được sinh ra, các vị ấy là tám vị Bà-la-môn đã xem xét các tướng tốt (của ngài), đó là: Rāma, Dhaja, Lakkhaṇa, Mantī, Yañña, Suyāma, Subhoja, Sudatta.

Các vị ấy đã tuyên bố điềm lành cho ngài và đã làm phép bảo hộ; các vị ấy là những vị thầy đầu tiên. Lại nữa, tâu đại vương, cha của đức Bồ-tát là vua Suddhodana, vào lúc bấy giờ, đã rước về một vị Bà-la-môn tên Sabbamitta — người sinh trong dòng họ cao quý, thuộc giai cấp cao, tinh thông ngữ cú và văn phạm, có đủ sáu chi phần — rồi rưới nước bằng chiếc bình vàng và trao (hoàng tử) cho vị ấy, nói rằng: ‘Hãy dạy dỗ đứa bé này’; đây là vị thầy thứ hai. Lại nữa, tâu đại vương, vị Thiên nhân đã làm cho đức Bồ-tát chấn động; sau khi lắng nghe lời nói của vị ấy, đức Bồ-tát đã chấn động, đã kinh hoàng, và ngay trong khoảnh khắc ấy đã ra đi xuất ly và đã xuất gia; đây là vị thầy thứ ba.

Lại nữa, tâu đại vương, Āḷāra Kālāma đã chỉ dạy (cho đức Bồ-tát) cách thực hành để đạt cõi Vô Sở Hữu; đây là vị thầy thứ tư. Lại nữa, tâu đại vương, Uddaka Rāmaputta đã chỉ dạy (cho đức Bồ-tát) cách thực hành để đạt cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng; đây là vị thầy thứ năm. Tâu đại vương, đây là năm vị thầy của đức Bồ-tát khi còn chưa là bậc Chánh Đẳng Giác, trước khi giác ngộ. Tuy nhiên, các vị thầy ấy là về các pháp thế gian. Còn trong pháp xuất thế gian này, tâu đại vương, để thấu triệt trí Toàn Tri, đức Như Lai không có vị hướng dẫn nào cao hơn; tâu đại vương, đức Như Lai là đấng tự ngộ, không có thầy. Vì lý do ấy, đức Như Lai đã nói:

Nghĩa là

Ta không có vị thầy nào (dạy cho Ta Giáo Pháp giác ngộ) Không ai ngang bằng với Ta Trong thế gian này, tính cả cõi trời Không có ai là đối thủ sánh được với Ta

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về trạng thái không có thầy của vị thầy là thứ mười một. Phẩm Thân Thiết là thứ năm.

Phần Tóm Lược

(Trong phẩm này có mười một câu hỏi.) Phần Câu Hỏi Nan Giải kết thúc.