Câu hỏi về trạng thái không nỗ lực trong việc thuyết giảng Giáo Pháp

Vua Milinda hỏi: đức Phật tu tập bốn a-tăng-kỳ kiếp để cứu độ số đông, sao khi thành tựu trí Toàn Tri Ngài lại nghiêng về không thuyết Pháp — phải chăng vì sợ hãi, yếu kém hay chưa toàn tri? Trưởng lão Nāgasena giải thích: đó không phải thối lui, mà là sự trầm ngâm của bậc thầy thuốc trước căn bệnh nặng — thấy Giáo Pháp quá thâm sâu còn chúng sinh thì bám chặt tà kiến, Ngài suy nghĩ cách nào để họ thấu triệt được. Hơn nữa, việc chờ Phạm Thiên thỉnh cầu mới thuyết Pháp là quy luật của chư Phật, để nhờ uy thế của Phạm Thiên mà cả thế gian hướng về Giáo Pháp.

Điểm thực hành

Trước một việc khó, dừng lại suy nghĩ ‘làm điều gì, bằng cách nào’ không phải là thối lui hay sợ hãi — đó là sự thận trọng của người muốn việc làm thật sự có kết quả cho người khác.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Thân Thiết 10. Câu hỏi về trạng thái không nỗ lực trong việc thuyết giảng Giáo Pháp “Thưa ngài Nāgasena, các ngài nói rằng: ‘Trong khoảng thời gian bốn a-tăng-kỳ kiếp và một trăm ngàn kiếp, đức Như Lai đã làm cho trí Toàn Tri được chín muồi nhằm cứu vớt số đông nhân loại.’ Và thêm nữa: ‘Tâm của vị đã đạt đến trí Toàn Tri đã nghiêng về sự không nỗ lực, không phải về việc thuyết giảng Giáo Pháp.’ Thưa ngài Nāgasena, như một xạ thủ, hoặc học trò của xạ thủ, sau khi học tập thuật bắn cung vì mục đích chiến trận trong nhiều ngày, đến khi trận chiến lớn xảy ra thì lại thối lui; cũng vậy, thưa ngài Nāgasena, đức Như Lai, sau khi đã làm cho trí Toàn Tri được chín muồi trong khoảng thời gian bốn a-tăng-kỳ kiếp và một trăm ngàn kiếp nhằm cứu vớt số đông nhân loại, khi đã đạt đến trí Toàn Tri thì đã thối lui trong việc thuyết giảng Giáo Pháp.

Hoặc như, thưa ngài Nāgasena, một võ sĩ đấu vật, hoặc học trò của võ sĩ đấu vật, sau khi học tập thuật đấu vật trong nhiều ngày, đến khi trận đấu vật lớn xảy ra thì lại thối lui; cũng vậy, thưa ngài Nāgasena, đức Như Lai, sau khi đã làm cho trí Toàn Tri được chín muồi trong khoảng thời gian bốn a-tăng-kỳ kiếp và một trăm ngàn kiếp nhằm cứu vớt số đông nhân loại, khi đã đạt đến trí Toàn Tri thì đã thối lui trong việc thuyết giảng Giáo Pháp. Thưa ngài Nāgasena, phải chăng đức Như Lai đã thối lui vì sợ hãi? Hay đã thối lui vì chưa được thông tỏ? Hay đã thối lui vì năng lực yếu kém? Hay đã thối lui vì chưa phải là trí Toàn Tri? Ở đây, điều gì là lý do? Nào, xin ngài hãy nói cho trẫm lý do nhằm vượt qua nỗi nghi hoặc.

Thưa ngài Nāgasena, nếu trong khoảng thời gian bốn a-tăng-kỳ kiếp và một trăm ngàn kiếp, đức Như Lai đã làm cho trí Toàn Tri được chín muồi nhằm cứu vớt số đông nhân loại, thì lời nói rằng: ‘Tâm của vị đã đạt đến trí Toàn Tri đã nghiêng về sự không nỗ lực, không phải về việc thuyết giảng Giáo Pháp’ là sai trái. Nếu tâm của vị đã đạt đến trí Toàn Tri đã nghiêng về sự không nỗ lực, không phải về việc thuyết giảng Giáo Pháp, thì lời nói rằng: ‘Trong khoảng thời gian bốn a-tăng-kỳ kiếp và một trăm ngàn kiếp, đức Như Lai đã làm cho trí Toàn Tri được chín muồi nhằm cứu vớt số đông nhân loại’ cũng là sai trái. Câu hỏi hai đầu này cũng đã đến với ngài, thâm sâu, khó tháo gỡ; ngài hãy giải quyết nó.”

“Tâu đại vương, trí Toàn Tri quả đã được đức Như Lai làm cho chín muồi trong khoảng thời gian bốn a-tăng-kỳ kiếp và một trăm ngàn kiếp nhằm cứu vớt số đông nhân loại. Và tâm của vị đã đạt đến trí Toàn Tri quả đã nghiêng về sự không nỗ lực, không phải về việc thuyết giảng Giáo Pháp. Nhưng sau khi nhìn thấy tính chất thâm sâu, tinh tế, khó thấy, khó hiểu biết, vi tế, khó thấu triệt của Giáo Pháp, cùng với trạng thái ham thích sự dính mắc của chúng sinh và tính chất bám víu cứng nhắc vào quan điểm về tự ngã, Ngài nghĩ rằng: ‘(Phải thuyết giảng) về điều gì? Bằng cách nào?’ rồi tâm nghiêng về sự không nỗ lực, không phải về việc thuyết giảng Giáo Pháp. Điều này chính là tâm ý suy nghĩ về sự thấu triệt (Giáo Pháp) của chúng sinh.

Tâu đại vương, như người thầy thuốc phẫu thuật, sau khi đi đến gặp người bị hành hạ bởi nhiều căn bệnh, suy nghĩ như vầy: ‘Bằng phương cách nào, hoặc với phương thuốc nào, thì căn bệnh của người này có thể được lắng xuống?’; cũng vậy, tâu đại vương, đức Như Lai, sau khi nhìn thấy loài người bị hành hạ bởi mọi căn bệnh phiền não, cùng với tính chất thâm sâu, tinh tế, khó thấy, khó hiểu biết, vi tế, khó thấu triệt của Giáo Pháp, nghĩ rằng: ‘(Phải thuyết giảng) về điều gì? Bằng cách nào?’ rồi tâm nghiêng về sự không nỗ lực, không phải về việc thuyết giảng Giáo Pháp. Điều này chính là tâm ý suy nghĩ về sự thấu triệt (Giáo Pháp) của chúng sinh. Tâu đại vương, như đối với đức vua dòng Sát-đế-lỵ đã được làm lễ quán đảnh, sau khi nhìn thấy những người giữ cổng, lính thị vệ, quần thần, thị dân, nhân công, binh lính, quan đại thần, hoàng tộc và những người phụng sự hoàng gia, tâm có thể sinh khởi như vầy: ‘Trẫm sẽ thu phục những người này bằng điều gì? Bằng cách nào?’; cũng vậy, tâu đại vương, đức Như Lai, sau khi nhìn thấy tính chất thâm sâu, tinh tế, khó thấy, khó hiểu biết, vi tế, khó thấu triệt của Giáo Pháp, cùng với trạng thái ham thích sự dính mắc của chúng sinh và tính chất bám víu cứng nhắc vào quan điểm về tự ngã, nghĩ rằng: ‘(Phải thuyết giảng) về điều gì? Bằng cách nào?’ rồi tâm nghiêng về sự không nỗ lực, không phải về việc thuyết giảng Giáo Pháp. Điều này chính là tâm ý suy nghĩ về sự thấu triệt (Giáo Pháp) của chúng sinh.

Hơn nữa, tâu đại vương, đây là quy luật của tất cả các đức Như Lai: các Ngài thuyết giảng Giáo Pháp khi được Phạm Thiên thỉnh cầu. Vậy trong trường hợp ấy, điều gì là lý do? Vào lúc bấy giờ, tất cả những người là đạo sĩ khổ hạnh, du sĩ, Sa-môn, Bà-la-môn đều là những người thờ phụng đấng Phạm Thiên, kính trọng đấng Phạm Thiên, nương tựa vào đấng Phạm Thiên. Vì thế, nghĩ rằng: ‘Nhờ sự hạ mình của vị Phạm Thiên đầy uy lực, danh vọng, được biết đến, nổi tiếng, cao hơn, vượt trội ấy, thế gian cùng với chư Thiên sẽ hạ mình, sẽ tin tưởng, sẽ hướng về (Giáo Pháp).’ Tâu đại vương, cũng vì lý do này, các đức Như Lai thuyết giảng Giáo Pháp khi được Phạm Thiên thỉnh cầu.

Tâu đại vương, như bất cứ vị vua nào, hoặc quan đại thần của vua, hạ mình và tỏ lòng cung kính đối với người nào, thì nhờ sự hạ mình của vị ấy trước người có uy lực lớn hơn, số dân chúng còn lại cũng hạ mình và tỏ lòng cung kính; cũng vậy, tâu đại vương, khi Phạm Thiên đã hạ mình trước các đức Như Lai, thế gian cùng với chư Thiên sẽ hạ mình. Tâu đại vương, thế gian tôn vinh bậc đã được tôn vinh. Vì thế, vị Phạm Thiên ấy thỉnh cầu tất cả các đức Như Lai về việc thuyết giảng Giáo Pháp. Và vì lý do ấy, các đức Như Lai thuyết giảng Giáo Pháp khi được Phạm Thiên thỉnh cầu.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Câu hỏi đã được tháo gỡ khéo léo, lời giải thích thật tuyệt hảo. Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.”

Câu hỏi về trạng thái không nỗ lực trong việc thuyết giảng Giáo Pháp là thứ mười.