Câu hỏi về Lomasakassapa

Vua Milinda hỏi: đức Phật nói xưa kia Ngài vốn có bản tính không làm hại chúng sinh, nhưng cũng nói kiếp làm ẩn sĩ Lomasakassapa Ngài đã giết hàng trăm sinh mạng để tế lễ — sao lại mâu thuẫn? Trưởng lão Nāgasena giải thích: việc ấy không phải do bản tính của Bồ-tát, mà do một phút mất tự chủ khi vừa nhìn thấy công chúa Candavatī, tâm bị tham ái làm cho tán loạn như kẻ điên; tội do người mất trí gây ra thì nhẹ và có thể tha thứ, cũng như nhà vua chỉ đánh đòn rồi đuổi kẻ điên phạm tội. Sau khi tỉnh táo lại, Lomasakassapa lại xuất gia và chứng năm thắng trí.

Điểm thực hành

Hành động trong lúc tâm bị cuốn đi không nói lên bản chất của một người; điều quan trọng là khi tỉnh táo trở lại, ta biết quay về nếp sống đúng đắn như Lomasakassapa đã xuất gia trở lại sau cơn mê loạn.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Thân Thiết 5. Câu hỏi về Lomasakassapa “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Xưa kia, khi còn là người, Ta vốn có bản tính không làm hại chúng sinh.’ Và Ngài còn nói rằng: ‘Khi là vị ẩn sĩ tên Lomasakassapa, (Ta) đã giết hàng trăm sinh mạng và cử hành đại lễ tế Vājapeyya.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đức Thế Tôn đã nói là: ‘Xưa kia, khi còn là người, Ta vốn có bản tính không làm hại chúng sinh’, thì lời nói rằng: ‘Ẩn sĩ Lomasakassapa đã giết hàng trăm sinh mạng và cử hành đại lễ tế Vājapeyya’ là sai trái. Nếu ẩn sĩ Lomasakassapa đã giết hàng trăm sinh mạng và cử hành đại lễ tế Vājapeyya, thì lời nói rằng: ‘Xưa kia, khi còn là người, Ta vốn có bản tính không làm hại chúng sinh’ cũng là sai trái.

Câu hỏi hai đầu này cũng đã đến với ngài; ngài hãy giải quyết nó.” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Xưa kia, khi còn là người, Ta vốn có bản tính không làm hại chúng sinh.’ Và ẩn sĩ Lomasakassapa quả đã giết hàng trăm sinh mạng và cử hành đại lễ tế Vājapeyya. Tuy nhiên, việc ấy là do sức mạnh của tham ái, trong lúc không còn tự chủ, chứ không phải cố ý.” “Thưa ngài Nāgasena, có tám hạng người này giết hại sinh mạng. Tám hạng nào? Người đang say đắm giết vì sức mạnh của tham ái; người sân hận giết vì sức mạnh của sân; người mê mờ giết vì sức mạnh của si; người kiêu mạn giết vì sức mạnh của ngã mạn; người tham lam giết vì sức mạnh của tham; người không có gì giết để kiếm sống; kẻ ngu giết vì đùa giỡn; đức vua giết vì kỷ cương.

Thưa ngài Nāgasena, đây là tám hạng người giết hại sinh mạng. Thưa ngài Nāgasena, việc làm của đức Bồ-tát có phải là do bản tính tự nhiên của ngài không?” “Tâu đại vương, việc làm của đức Bồ-tát không phải do bản tính tự nhiên. Tâu đại vương, nếu đức Bồ-tát, theo bản tính của mình, lại hạ mình đi cử hành đại lễ tế, thì ngài đã không nói bài kệ này:

Nghĩa là

Cõi đất có biển cả bao quanh (dâng cho Ta, Ta cũng không muốn) mặt đất có biển làm vòng đai bao quanh nếu phải kèm theo lời chê trách, phỉ báng Này Seyha, hãy hiểu cho rõ như vậy.

Tâu đại vương, đức Bồ-tát nói như vậy, nhưng ngay khi nhìn thấy công chúa Candavatī, con gái của đức vua, ngài liền không còn tự chủ, tâm tán loạn, bị tham ái chi phối, không còn tỉnh táo, rối bời, vội vã. Với cái tâm đã tán loạn, đã chao đảo, đã bị khuấy động ấy, ngài đã cử hành đại lễ tế Vājapeyya, với khối lượng máu lớn lao vô cùng từ cổ của những con thú bị giết tuôn ra đọng lại. Tâu đại vương, như kẻ điên, tâm tán loạn, dẫm lên cả ngọn lửa đang cháy, nắm lấy con rắn độc đang giận dữ, đến gần con voi đang điên cuồng, nhảy vào biển cả không nhìn thấy bến bờ, giẫm đạp cả xuống vũng nước bùn lẫn hố phân, leo lên hàng rào gai, lao xuống vực thẳm, ăn cả đồ dơ, thậm chí trần truồng đi ngoài đường phố, và còn làm nhiều việc không nên làm khác nữa; cũng vậy, tâu đại vương, đức Bồ-tát, ngay khi nhìn thấy công chúa Candavatī, con gái của đức vua, liền không còn tự chủ, tâm tán loạn, bị tham ái chi phối, không còn tỉnh táo, rối bời, vội vã. Với cái tâm đã tán loạn, đã chao đảo, đã bị khuấy động ấy, ngài đã cử hành đại lễ tế Vājapeyya, với khối lượng máu lớn lao vô cùng từ cổ của những con thú bị giết tuôn ra đọng lại.

Tâu đại vương, việc xấu đã làm bởi người có tâm tán loạn, ngay trong đời hiện tại cũng không phải là tội nặng lắm, và quả báo ở đời sau cũng không đến nỗi như vậy. Tâu đại vương, ở đây, nếu một kẻ điên nào đó phạm vào tội đáng chết, thì đại vương sẽ dành cho kẻ ấy hình phạt gì?” “Thưa ngài, kẻ điên thì có hình phạt gì được nữa? Chúng tôi cho đánh đòn rồi đuổi kẻ ấy đi; chính điều ấy là hình phạt dành cho kẻ ấy.” “Tâu đại vương, như vậy thì kẻ điên phạm tội cũng không có hình phạt. Vì thế, việc kẻ điên đã làm cũng không có lỗi, có thể tha thứ được. Cũng vậy, tâu đại vương, vị ẩn sĩ Lomasakassapa, ngay khi nhìn thấy công chúa Candavatī, con gái của đức vua, liền không còn tự chủ, tâm tán loạn, bị tham ái chi phối, không còn tỉnh táo, đã buông mình vượt khỏi khuôn phép, rối bời, vội vã. Với cái tâm đã tán loạn, đã chao đảo, đã bị khuấy động ấy, vị ấy đã cử hành đại lễ tế Vājapeyya, với khối lượng máu lớn lao vô cùng từ cổ của những con thú bị giết tuôn ra đọng lại.

Và khi tâm trở lại bình thường, trí nhớ đã hồi phục, lúc ấy vị ấy lại xuất gia một lần nữa, làm sinh khởi năm thắng trí, và đi đến cõi Phạm Thiên.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về việc đức Thế Tôn không hãm hại chúng sinh là thứ năm.