Câu hỏi về sự ít bệnh của đức Thế Tôn

Vua Milinda hỏi: nếu đức Phật là bậc vô thượng, sao Ngài lại nói trưởng lão Bakkula là đệ tử ít bệnh nhất, trong khi chính thân Ngài nhiều lần sinh bệnh? Trưởng lão Nāgasena giải thích: một đệ tử có thể vượt trội ở một khía cạnh riêng lẻ — như hạnh chuyên đứng kinh hành hay chỉ ăn một lần ngồi — còn đức Thế Tôn là vô thượng trên toàn bộ cương vị của một bậc Giác Ngộ: giới, định, tuệ, giải thoát, mười lực và các pháp của Phật. Riêng sự ít bệnh của Bakkula là quả của lời nguyện từ đời trước, khi vị ấy làm đạo sĩ, chữa bệnh cho đức Phật Vipassī và chư tăng.

Điểm thực hành

Đừng lấy một khía cạnh riêng lẻ để đánh giá cả một con người: ai cũng có thể hơn người ở một điểm nào đó; điều đáng học là nhìn sự vượt trội đúng phạm vi của nó và trân trọng lời nguyện lành được gieo từ lâu.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Thân Thiết 3. Câu hỏi về sự ít bệnh của đức Thế Tôn “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta là vị Bà-la-môn sẵn sàng đáp ứng sự cầu xin, luôn sẵn tay bố thí, mang thân cuối cùng, là vị thầy thuốc, nhà phẫu thuật vô thượng.’ Và đức Thế Tôn còn nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, vị đứng đầu trong số các Tỷ-kheo đệ tử ít bệnh của Ta, tức là Bakkula.’ Thế nhưng bệnh tật đã nhiều lần sinh khởi trên thân thể của đức Thế Tôn, ai cũng nhìn thấy. Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai là vô thượng, thì lời nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, vị đứng đầu trong số các Tỷ-kheo đệ tử ít bệnh của Ta, tức là Bakkula’ là sai trái.

Nếu trưởng lão Bakkula là đứng đầu trong số những vị ít bệnh, thì lời nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta là vị Bà-la-môn sẵn sàng đáp ứng sự cầu xin, luôn sẵn tay bố thí, mang thân cuối cùng, là vị thầy thuốc, nhà phẫu thuật vô thượng’ cũng là sai trái. Câu hỏi hai đầu này cũng đã đến với ngài; ngài hãy giải quyết nó.” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta là vị Bà-la-môn sẵn sàng đáp ứng sự cầu xin, luôn sẵn tay bố thí, mang thân cuối cùng, là vị thầy thuốc, nhà phẫu thuật vô thượng’, và Ngài đã nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, vị đứng đầu trong số các Tỷ-kheo đệ tử ít bệnh của Ta, tức là Bakkula.’ Tuy nhiên, điều ấy được nói căn cứ vào những gì mỗi vị đang có nơi bản thân về sự học tập, chứng đắc và thông thạo kinh điển từ bên ngoài.

Tâu đại vương, có những đệ tử của đức Thế Tôn chuyên đứng và đi kinh hành: các vị ấy trải qua ngày đêm chỉ với việc đứng và đi kinh hành. Trái lại, đức Thế Tôn trải qua ngày đêm với việc đứng, đi kinh hành, ngồi và nằm. Những vị Tỷ-kheo chuyên đứng và đi kinh hành ấy vượt trội hơn ở khía cạnh ấy. Lại có những đệ tử của đức Thế Tôn chỉ ăn một lần ngồi: dù vì mạng sống, các vị ấy cũng không ăn bữa thứ hai. Trái lại, đức Thế Tôn có khi thọ dụng vật thực đến bữa thứ hai, thậm chí bữa thứ ba. Những vị Tỷ-kheo chỉ ăn một lần ngồi ấy vượt trội hơn ở khía cạnh ấy. Tâu đại vương, những lý do như thế có nhiều loại, được nói đến tùy theo từng vị này vị khác.

Nhưng đức Thế Tôn, tâu đại vương, là vô thượng về giới, về định, về tuệ, về giải thoát, về trí tuệ thấy biết sự giải thoát, về mười lực, về bốn sự tự tin, về mười tám pháp của một vị Phật, về sáu trí không chung, và về toàn bộ lãnh vực của bậc Giác Ngộ. Điều ấy đã được nói đến căn cứ vào tất cả những điều đó: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta là vị Bà-la-môn sẵn sàng đáp ứng sự cầu xin, luôn sẵn tay bố thí, mang thân cuối cùng, là vị thầy thuốc, nhà phẫu thuật vô thượng.’ Tâu đại vương, ở đây, giữa loài người: một người có dòng dõi, một người có tài sản, một người có kiến thức, một người có tài nghệ, một người là anh hùng, một người sáng suốt — vượt trên tất cả những người ấy, chính đức vua là vị tối thượng trong số họ; cũng vậy, tâu đại vương, đức Thế Tôn là vị đứng đầu, cao cả nhất, tối thượng trong tất cả chúng sinh.

Còn việc đại đức Bakkula ít bệnh là do sức mạnh của lời nguyện. Tâu đại vương, khi đức Thế Tôn Anomadassī mắc chứng bệnh gió trong bụng, và khi đức Thế Tôn Vipassī cùng sáu triệu tám trăm ngàn vị Tỷ-kheo mắc chứng bệnh do hoa cỏ, vị ấy — khi ấy bản thân là một đạo sĩ khổ hạnh — đã dùng nhiều thứ thuốc khác nhau xua tan cơn bệnh ấy, nên đã đạt được trạng thái ít bệnh. Và điều đã được nói là: ‘Này các Tỷ-kheo, vị đứng đầu trong số các Tỷ-kheo đệ tử ít bệnh của Ta, tức là Bakkula.’ Tâu đại vương, dù bệnh của đức Thế Tôn có sinh khởi hay không sinh khởi, dù Ngài có thực hành hạnh đầu-đà hay không thực hành, vẫn không có chúng sinh nào sánh bằng đức Thế Tôn.

Điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trên các vị Trời, nói đến trong Tương Ưng Bộ, phần Dấu Ấn Cao Quý, rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, cho đến các loài chúng sinh không chân, hoặc hai chân, hoặc bốn chân, hoặc nhiều chân, hoặc có hình sắc, hoặc không hình sắc, hoặc có tưởng, hoặc không tưởng, hoặc phi tưởng phi phi tưởng — trong số các loài ấy, đức Như Lai, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác, được gọi là hạng nhất.’” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về sự ít bệnh của đức Thế Tôn là thứ ba.