Câu hỏi về việc hạn chế bao tử

Vua Milinda thắc mắc: đức Phật dạy phải chừng mực trong ăn uống, nhưng chính Ngài lại nói có khi Ngài ăn đầy bát, thậm chí nhiều hơn. Trưởng lão Nāgasena giải thích lời dạy chừng mực là lời nói đúng bản chất dành cho người còn phiền não — người ăn uống không chừng mực có thể làm đủ mọi ác nghiệp như Devadatta; còn đức Như Lai, bậc đã làm xong việc cần làm, thanh khiết như ngọc ma-ni không cần mài giũa, thì không còn bị việc ăn uống ràng buộc hay làm chướng ngại.

Điểm thực hành

Ăn uống chừng mực không phải là ép xác: đó là cách người còn phiền não giữ cho bao tử không sai khiến mình làm điều sai quấy; mỗi bữa ăn biết dừng đúng lúc là một lần tập làm chủ thân tâm.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Thân Thiết 2. Câu hỏi về việc hạn chế bao tử “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này:

Nghĩa là

Đừng dễ duôi, lơ là khi đi khất thực, hãy chừng mực trong việc ăn uống.

Và thêm nữa, đức Thế Tôn đã nói rằng: ‘Này Udāyi, có đôi khi Ta ăn bằng chiếc bát này đầy đến miệng, có khi còn ăn nhiều hơn thế nữa.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn đã nói: ‘Không nên xao lãng trong việc đứng (khất thực), nên hạn chế ở bao tử’, thì lời nói: ‘Này Udāyi, có đôi khi Ta ăn bằng chiếc bát này đầy đến miệng, có khi còn ăn nhiều hơn thế nữa’ là sai. Nếu đức Như Lai đã nói: ‘Này Udāyi, có đôi khi Ta ăn bằng chiếc bát này đầy đến miệng, có khi còn ăn nhiều hơn thế nữa’, thì lời nói: ‘Không nên xao lãng trong việc đứng (khất thực), nên hạn chế ở bao tử’ cũng là sai. Câu hỏi hai đầu này cũng đã đến với ngài; ngài hãy giải quyết nó.”

“Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Không nên xao lãng trong việc đứng (khất thực), nên hạn chế ở bao tử’, và Ngài cũng đã nói rằng: ‘Này Udāyi, có đôi khi Ta ăn bằng chiếc bát này đầy đến miệng, có khi còn ăn nhiều hơn thế nữa.’ Tâu đại vương, điều đức Thế Tôn đã nói là: ‘Không nên xao lãng trong việc đứng (khất thực), nên hạn chế ở bao tử’ — điều ấy là lời nói đúng với bản chất, lời nói không thiếu sót, lời nói trọn vẹn, lời nói không vòng vo, lời nói chân thật, lời nói đúng sự thật, lời nói chính xác, lời nói không sai lạc, lời nói của bậc ẩn sĩ, lời nói của bậc hiền triết, lời nói của đức Thế Tôn, lời nói của bậc A-la-hán, lời nói của vị Phật Độc Giác, lời nói của đấng Chiến Thắng, lời nói của bậc toàn tri, lời nói của đức Như Lai, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác.

Tâu đại vương, người không chừng mực trong ăn uống thì giết hại sinh mạng, lấy của không cho, đi đến vợ người khác, nói dối, uống chất say, giết mẹ, giết cha, giết vị A-la-hán, chia rẽ Tăng đoàn, và với tâm ác làm chảy máu đức Như Lai. Tâu đại vương, chẳng phải Devadatta, người không chừng mực trong ăn uống, đã chia rẽ Tăng đoàn và tạo nghiệp kéo dài suốt một kiếp sao? Tâu đại vương, sau khi thấy thêm nhiều lý do khác như thế nữa, đức Thế Tôn đã nói:

Nghĩa là

Đừng dễ duôi khi đi khất thực; hãy ăn uống chừng mực.

Tâu đại vương, người chừng mực trong ăn uống thì thấu đạt bốn sự thật cao quý, chứng đắc bốn quả Sa-môn, đạt năng lực thuần thục trong bốn tuệ phân tích, tám tầng thiền chứng, sáu thắng trí, và hoàn thành trọn vẹn phận sự của bậc Sa-môn. Tâu đại vương, chẳng phải con vẹt non, nhờ chừng mực trong ăn uống, đã làm rung chuyển đến tận cõi trời Ba Mươi Ba và khiến Sakka, chúa của chư thiên, phải đến hầu hạ sao? Tâu đại vương, sau khi thấy thêm nhiều lý do khác như thế nữa, đức Thế Tôn đã nói:

Nghĩa là

Đừng dễ duôi khi đi khất thực; hãy ăn uống chừng mực.

Tâu đại vương, còn điều đức Thế Tôn đã nói là: ‘Này Udāyi, có đôi khi Ta ăn bằng chiếc bát này đầy đến miệng, có khi còn ăn nhiều hơn thế nữa’ — điều ấy đức Như Lai, bậc toàn tri, đấng tự chủ, vị đã làm xong phận sự, đã hoàn thành công việc, đã đạt mục đích, đã mãn nhiệm vụ, không còn chướng ngại, đã nói về chính bản thân Ngài. Tâu đại vương, cũng như người bệnh đã được gây nôn, đã được xổ, đã được thải độc thì việc chăm sóc thích hợp là cần thiết; cũng vậy, tâu đại vương, người còn phiền não, chưa thấy được sự thật, thì việc chừng mực trong ăn uống là việc cần làm. Tâu đại vương, cũng như viên ngọc ma-ni có hào quang, bản chất cao quý, dòng dõi thanh khiết và hoàn toàn trong sạch, thì không cần phải mài giũa, chà xát hay tẩy rửa; cũng vậy, tâu đại vương, đức Như Lai, vị đã đạt toàn hảo trong cương vị của một bậc Giác Ngộ, thì không có chướng ngại nào trong các hành động và việc làm.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về việc hạn chế bao tử là thứ hai.