Câu Hỏi Về Thiện Và Bất Thiện Bằng Nhau Hay Khác Nhau

Vua Milinda dẫn ra hàng loạt kiếp sống trong đó Devadatta — người thuần đen — ngang bằng hoặc cao hơn vị Bồ Tát thuần trắng về dòng dõi và danh vọng, rồi hỏi thiện và bất thiện có quả bằng nhau không. Ngài Nāgasena đáp là không: Devadatta cũng từng bố thí, xây cầu và nhà phước xá nên hưởng thành tựu, còn sự chống đối của ông đối với vị Bồ Tát thì cho quả ngay trong từng kiếp; và việc hai người gặp nhau chỉ là thỉnh thoảng trong dòng luân hồi, như mọi chúng sinh đều gặp cả người ưa lẫn người không ưa.

Điểm thực hành

Đừng vội kết luận thiện ác không có quả chỉ vì thấy người ác đang hưởng vinh hoa: hãy nhìn cho đủ dài — mỗi hành động, thiện hay bất thiện, đều cho quả riêng của nó, đúng lúc và đúng phần của nó.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Meṇḍaka Phẩm Trí Toàn Tri 7. Câu Hỏi Về Thiện Và Bất Thiện Bằng Nhau Hay Khác Nhau “Thưa ngài Nāgasena, quả của người làm thiện và quả của người làm bất thiện có bằng nhau, hay có khác nhau ở điểm nào?” “Tâu đại vương, có sự khác nhau giữa thiện và bất thiện. Tâu đại vương, thiện có quả an vui, đưa đến cõi trời; bất thiện có quả khổ đau, đưa đến địa ngục.” “Thưa ngài Nāgasena, các ngài nói rằng:” ‘Devadatta thuần đen, đầy đủ các pháp thuần đen; vị Bồ Tát thuần trắng, đầy đủ các pháp thuần trắng.’ Vậy mà trong hết kiếp này đến kiếp khác, Devadatta bằng với vị Bồ Tát về danh vọng và đồ chúng, đôi khi còn hơn nữa. Khi Devadatta là con trai vị quan tế tự của vua Brahmadatta ở thành Bārāṇasī, khi ấy vị Bồ Tát là một người tiện dân đáng thương, biết thần chú; sau khi khẽ đọc thần chú, ngài làm cho những trái xoài trổ ra trái mùa. Ngay trong trường hợp ấy, vị Bồ Tát thấp hơn Devadatta về dòng dõi và thấp hơn về danh vọng.

Lại nữa, khi Devadatta là một vị vua, chúa tể của mặt đất rộng lớn, đầy đủ mọi dục lạc, khi ấy vị Bồ Tát là con voi quý của vua, đầy đủ mọi tướng tốt, dùng làm vật phục vụ cho vua. Vua, khó chịu trước dáng đi và vẻ duyên dáng của con voi, muốn giết nó, nên nói với người dạy voi như vầy: ‘Này thầy, con voi quý của ngươi chưa được dạy dỗ; hãy bắt nó làm cái việc gọi là đi trên không trung.’ Ngay trong trường hợp ấy, vị Bồ Tát cũng thấp hơn Devadatta về dòng dõi, là một loài thú đáng thương. Lại nữa, khi Devadatta là một người, kẻ phá sản sống trong rừng, khi ấy vị Bồ Tát là con khỉ tên Mahāpathavī. Ngay trong trường hợp ấy cũng thấy rõ sự khác nhau giữa con người và loài thú; và ngay trong trường hợp ấy, vị Bồ Tát cũng thấp hơn Devadatta về dòng dõi.

Lại nữa, khi Devadatta là một người, người thợ săn mạnh mẽ tên Soṇuttara, có sức mạnh vượt hơn cả sức voi, khi ấy vị Bồ Tát là vua voi tên Chaddanta. Khi ấy, người thợ săn ấy đã giết con voi quý ấy. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn. Lại nữa, khi Devadatta là một người, kẻ sống trong rừng, không nhà cửa, khi ấy vị Bồ Tát là một con chim, chim đa đa có học về thần chú. Khi ấy, kẻ sống trong rừng ấy cũng giết con chim ấy. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về dòng dõi. Lại nữa, khi Devadatta là vua xứ Kāsi tên Kalābu, khi ấy vị Bồ Tát là một vị đạo sĩ khổ hạnh giảng về nhẫn nhục. Khi ấy, vị vua ấy nổi giận với vị đạo sĩ ấy và cho chặt tay chân của ngài như chặt những chồi tre non. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về cả dòng dõi lẫn danh vọng.

Lại nữa, khi Devadatta là một người, kẻ sống trong rừng, khi ấy vị Bồ Tát là vua khỉ tên Nandiya. Khi ấy, kẻ sống trong rừng ấy cũng giết vua khỉ ấy cùng với mẹ và em trai của nó. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về dòng dõi. Lại nữa, khi Devadatta là một người, vị đạo sĩ lõa thể tên Kārambhiya, khi ấy vị Bồ Tát là vua rồng tên Paṇḍaraka. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về dòng dõi. Lại nữa, khi Devadatta là một người, vị đạo sĩ bện tóc sống trong rừng, khi ấy vị Bồ Tát là con heo rừng lớn tên Tacchaka. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về dòng dõi. Lại nữa, khi Devadatta là vua tên Sūraparicara ở xứ Cetī, bay lên không trung, trên bầu trời, cao hơn hẳn đám đông người, khi ấy vị Bồ Tát là vị Bà-la-môn tên Kapila. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về cả dòng dõi lẫn danh vọng.

Lại nữa, khi Devadatta là một người tên Sāma, khi ấy vị Bồ Tát là vua nai tên Ruru. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về dòng dõi. Lại nữa, khi Devadatta là một người, người thợ săn sống trong rừng, khi ấy vị Bồ Tát là một con voi quý. Người thợ săn ấy đã bảy lần cắt lấy ngà của con voi quý ấy rồi mang đi. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về nguồn gốc sinh ra. Lại nữa, khi Devadatta là một con chó rừng có phong cách của dòng Sát-đế-lỵ, và nó đã bắt tất cả các vị vua cai trị các xứ trong toàn cõi Jambudīpa làm chư hầu, khi ấy vị Bồ Tát là bậc sáng trí tên Vidhura. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn về danh vọng.

Lại nữa, khi Devadatta là một con voi và đã giết những con chim non của một con chim cút, khi ấy vị Bồ Tát cũng là một con voi, chúa của một bầy. Ngay trong trường hợp ấy, cả hai vị ngang bằng nhau. Lại nữa, khi Devadatta là một dạ-xoa tên Adhamma, khi ấy vị Bồ Tát cũng là một dạ-xoa tên Dhamma. Ngay trong trường hợp ấy, cả hai vị cũng ngang bằng nhau. Lại nữa, khi Devadatta là một thuyền trưởng, người đứng đầu của năm trăm gia đình, khi ấy vị Bồ Tát cũng là một thuyền trưởng, người đứng đầu của năm trăm gia đình. Ngay trong trường hợp ấy, cả hai vị cũng ngang bằng nhau. Lại nữa, khi Devadatta là một người dẫn đoàn xe buôn, người đứng đầu của năm trăm cỗ xe, khi ấy vị Bồ Tát cũng là một người dẫn đoàn xe buôn, người đứng đầu của năm trăm cỗ xe. Ngay trong trường hợp ấy, cả hai vị cũng ngang bằng nhau.

Lại nữa, khi Devadatta là vua nai tên Sākha, khi ấy vị Bồ Tát cũng là vua nai tên Nigrodha. Ngay trong trường hợp ấy, cả hai vị cũng ngang bằng nhau. Lại nữa, khi Devadatta là vị tướng quân tên Sākha, khi ấy vị Bồ Tát là vị vua tên Nigrodha. Ngay trong trường hợp ấy, cả hai vị cũng ngang bằng nhau. Lại nữa, khi Devadatta là vị Bà-la-môn tên Khaṇḍahāla, khi ấy vị Bồ Tát là hoàng tử tên Canda. Khi ấy, chính Khaṇḍahāla là người hơn. Lại nữa, khi Devadatta là vị vua tên Brahmadatta, khi ấy vị Bồ Tát là hoàng tử tên Mahāpaduma, con trai của vua ấy. Khi ấy, vị vua ấy cho ném chính con trai của mình xuống khe núi Corapapāta, khe của bọn cướp. Vì ở đâu cha cũng đặc biệt hơn và cao hơn con, nên ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người hơn.

Lại nữa, khi Devadatta là vị vua tên Mahāpatāpa, khi ấy vị Bồ Tát là hoàng tử tên Dhammapāla, con trai của vua ấy. Khi ấy, vị vua ấy cho chặt tay chân và đầu của chính con trai mình. Ngay trong trường hợp ấy, chính Devadatta là người cao hơn, hơn hẳn. Ngày nay, cả hai vị đều sinh ra trong gia tộc Sakya. Vị Bồ Tát đã trở thành đức Phật, bậc Toàn Tri, vị lãnh đạo thế gian; còn Devadatta, sau khi xuất gia trong Giáo Pháp của vị Chúa tể của chư Thiên ấy, đã phát sinh thần thông và ôm ấp tham vọng làm Phật. Thưa ngài Nāgasena, có phải tất cả những gì trẫm đã nói đều đúng như vậy, hay là khác?” “Tâu đại vương, tất cả những lý do nhiều loại mà đại vương đã đưa ra đều đúng như vậy, không khác.”

“Thưa ngài Nāgasena, nếu cả đen lẫn trắng đều có đường tái sinh ngang bằng nhau, vậy thì thiện và bất thiện cũng có quả bằng nhau hay sao?” “Không, tâu đại vương, thiện và bất thiện không có quả bằng nhau. Tâu đại vương, Devadatta không chống đối tất cả mọi người; ông ấy chỉ chống đối vị Bồ Tát mà thôi. Sự chống đối của ông ấy đối với vị Bồ Tát chín muồi và cho quả ngay trong chính kiếp sống ấy, hết kiếp này đến kiếp khác. Tâu đại vương, ngay cả Devadatta, khi đứng ở địa vị quyền lực, cũng ban sự bảo vệ cho các xứ, cho xây cầu, hội trường và nhà phước xá, và bố thí như đã định cho các Sa-môn và Bà-la-môn, cho những người khốn khổ, người lỡ đường, người ăn xin, người có chỗ nương tựa và người không có chỗ nương tựa.

Nhờ quả của việc ấy, ông ấy đạt được các sự thành tựu trong hết kiếp này đến kiếp khác. Tâu đại vương, ai có thể nói rằng một người sẽ hưởng sự thành tựu mà không cần bố thí, rèn luyện mình, thu thúc và thực hành ngày trai giới?” “Còn điều đại vương nói: ‘Devadatta và vị Bồ Tát cùng luân chuyển chung với nhau’ — cuộc gặp gỡ ấy không xảy ra sau trăm kiếp, không sau ngàn kiếp, không sau trăm ngàn kiếp; nó chỉ thỉnh thoảng, đôi khi, xảy ra sau rất nhiều ngày đêm. Và, tâu đại vương, hãy ghi nhận cuộc gặp gỡ của hai người này giống như ví dụ về con rùa mù mà Đức Phật đã chỉ ra về việc đạt được thân người.” “Tâu đại vương, vị Bồ Tát không chỉ gặp gỡ riêng với Devadatta. Tâu đại vương, trưởng lão Sāriputta, trong nhiều trăm ngàn kiếp, cũng đã là cha của vị Bồ Tát, là ông, là chú, là anh em trai, là con trai, là cháu trai, là bạn của ngài.”

“Tâu đại vương, vị Bồ Tát, trong nhiều trăm ngàn kiếp, cũng đã là cha của trưởng lão Sāriputta, là ông, là chú, là anh em trai, là con trai, là cháu trai, là bạn của ngài. Tâu đại vương, tất cả chúng sinh thuộc vào các loài, đi theo dòng luân hồi, bị dòng luân hồi cuốn trôi, đều gặp gỡ cả người mình không ưa lẫn người mình ưa. Tâu đại vương, như nước bị cuốn theo dòng thì gặp cả vật sạch, vật dơ, vật tốt và vật xấu; cũng vậy, tâu đại vương, tất cả chúng sinh thuộc vào các loài, đi theo dòng luân hồi, bị dòng luân hồi cuốn trôi, đều gặp gỡ cả người mình không ưa lẫn người mình ưa. Tâu đại vương, Devadatta, khi là một dạ-xoa, tự mình sống theo điều phi pháp và xúi giục người khác theo điều phi pháp, đã bị nung nấu trong đại địa ngục suốt năm trăm bảy mươi sáu triệu năm. Còn vị Bồ Tát, khi là một dạ-xoa, tự mình sống theo Pháp và hướng dẫn người khác theo Pháp, đã vui hưởng ở cõi trời, đầy đủ mọi dục lạc, suốt năm trăm bảy mươi sáu triệu năm. Hơn nữa, tâu đại vương, Devadatta, trong kiếp này, sau khi xúc phạm đức Phật — bậc không đáng bị xúc phạm — và chia rẽ Tăng đoàn vốn hòa hợp, đã bị đất nuốt. Còn đức Như Lai, sau khi giác ngộ, đã thấu suốt tất cả các pháp và nhập Niết-bàn khi mọi mầm mống tái sinh đã diệt hết.”

“Tốt lắm, thưa ngài Nāgasena! Trẫm chấp nhận đúng như vậy.” Câu hỏi về thiện và bất thiện bằng nhau hay khác nhau là câu hỏi thứ bảy.