Câu hỏi về vị Sa-môn cao quý hạng nhất

Vua Milinda hỏi: Đức Phật nói do cạn kiệt lậu hoặc mới thành Sa-môn, lại nói người đủ bốn pháp — nhẫn nhịn, ăn uống hạn chế, dứt bỏ thỏa thích, không sở hữu gì — đã được đời gọi là Sa-môn, trong khi người chưa dứt lậu hoặc vẫn có đủ bốn pháp ấy. Ngài Nāgasena đáp: lời sau nói theo đức hạnh từng người, lời trước mới là trọn vẹn; giữa tất cả những người đang tu để lắng yên phiền não, vị đã cạn kiệt lậu hoặc là hạng nhất, như hoa nhài giữa các loài hoa, gạo sāli giữa các loại hạt.

Điểm thực hành

Đừng tự mãn khi mới có hình thức bên ngoài của người tu — ăn ít, nhẫn nhịn, ít sở hữu; thước đo trọn vẹn là phiền não và lậu hoặc trong tâm đã thật sự cạn kiệt hay chưa.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Đã Bị Giải Tán 9. Câu Hỏi Về Vị Sa-môn Cao Quý Hạng Nhất “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn.’ Lại nữa, Ngài đã nói rằng:

Nghĩa là

Người nào hội đủ bốn pháp, thì người đời quả thật gọi người ấy là Sa-môn.

Trong việc này, bốn pháp ấy là: nhẫn nhịn, ăn uống hạn chế, dứt bỏ hẳn sự thỏa thích, không sở hữu bất cứ vật gì. Nhưng tất cả các pháp này vẫn có nơi người lậu hoặc chưa được cạn kiệt, vẫn còn ô nhiễm. Thưa ngài Nāgasena, nếu do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn, thì lời nói rằng: ‘Người hội đủ bốn pháp, đời gọi người ấy là Sa-môn’ là sai. Nếu người hội đủ bốn pháp là trở thành vị Sa-môn, thì lời nói rằng: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn’ cũng là sai. Câu hỏi hai chiều này nay đến lượt ngài; xin ngài hãy gỡ rối.” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn.’ Lại nữa, Ngài đã nói rằng:

Nghĩa là

Người nào hội đủ bốn pháp, thì người đời quả thật gọi người ấy là Sa-môn.

Tâu đại vương, lời nói này đã được nói về mặt đức hạnh của từng lớp người ấy: ‘Người hội đủ bốn pháp, đời gọi người ấy là Sa-môn’ — còn lời này mới là lời nói trọn vẹn: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn.’ Hơn nữa, tâu đại vương, khi xét chung tất cả những vị đã thực hành nhằm làm lắng yên các phiền não, vị Sa-môn có lậu hoặc đã cạn kiệt được gọi là hạng nhất. Tâu đại vương, như trong số bất cứ loài hoa nào mọc ở nước hoặc mọc ở đất liền, hoa nhài được gọi là hạng nhất; còn lại bất cứ loài hoa nào khác, đủ các hạng, tất cả đều là hoa, nhưng khi xét chung, chỉ riêng hoa nhài là được người đời mong cầu, ưa thích; Cũng vậy, tâu đại vương, khi xét chung tất cả những vị đã thực hành nhằm làm lắng yên các phiền não, vị Sa-môn có lậu hoặc đã cạn kiệt được gọi là hạng nhất.

Hoặc như, tâu đại vương, trong số tất cả các loại hạt, gạo sāli được gọi là hạng nhất; còn lại bất cứ loại hạt nào khác, đủ các hạng, tất cả đều là thức ăn để nuôi sống thân thể, nhưng khi xét chung, chỉ riêng gạo sāli được gọi là hạng nhất trong số các loại ấy; Cũng vậy, tâu đại vương, khi xét chung tất cả những vị đã thực hành nhằm làm lắng yên các phiền não, vị Sa-môn có lậu hoặc đã cạn kiệt được gọi là hạng nhất.” “Tốt lắm, thưa ngài Nāgasena! Việc này đúng như vậy, trẫm xin chấp nhận.” Câu hỏi về vị Sa-môn cao quý hạng nhất là câu hỏi thứ chín.