Câu hỏi về việc nói lời ca ngợi
Vua Milinda hỏi: Đức Phật dạy các Tỷ-kheo đừng vui mừng khi được ca ngợi, sao trước lời ca ngợi của Bà-la-môn Sela, Ngài lại vui vẻ tự tuyên dương mình là Pháp vương cao nhất? Ngài Nāgasena đáp: lời dạy trước nói về bản chất thật của Giáo Pháp; còn lần tự tuyên dương ấy không vì lợi lộc, danh vọng hay phe nhóm, mà vì lòng thương xót, để Sela và ba trăm thanh niên Bà-la-môn được hiểu thấu Giáo Pháp.
Điểm thực hànhNói về khả năng hay thành quả của mình không hẳn là tự cao: nếu nói đúng sự thật, không vì danh lợi, và nói để giúp người nghe hiểu ra điều đúng, thì đó là lời nói vì lợi ích của người khác.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Đã Bị Giải Tán 10. Câu Hỏi Về Việc Nói Lời Ca Ngợi “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này các Tỷ-kheo, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Tăng đoàn, trong việc ấy các con không nên tỏ ra vui mừng, hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm.’ Lại nữa, trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, đức Như Lai đã vui mừng, hoan hỷ, phấn khởi, tuyên dương thêm nữa, vượt trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng:
đấng Pháp vương vô thượng.
Ta chuyển vận bánh xe theo Giáo Pháp,
là bánh xe không thể bị chuyển vận nghịch lại.
Nghĩa là
Này Sela, Ta là vua, là Pháp vương, không ai cao hơn. Ta lăn bánh xe bằng Giáo Pháp, bánh xe ấy không ai lăn ngược lại được.
Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn đã nói: ‘Này các Tỷ-kheo, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Tăng đoàn, trong việc ấy các con không nên tỏ ra vui mừng, hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm,’ thì lời nói rằng: ‘Trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, Ngài đã vui mừng, hoan hỷ, phấn khởi, tuyên dương thêm nữa, vượt trội hơn về đức hạnh của bản thân’ là sai. Nếu trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, đức Như Lai đã vui mừng, hoan hỷ, phấn khởi, tuyên dương thêm nữa, vượt trội hơn về đức hạnh của bản thân, thì lời nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Tăng đoàn, trong việc ấy các con không nên tỏ ra vui mừng, hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm’ cũng là sai.
Câu hỏi hai chiều này nay đến lượt ngài; xin ngài hãy gỡ rối.” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Này các Tỷ-kheo, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Tăng đoàn, trong việc ấy các con không nên tỏ ra vui mừng, hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm.’ Và trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, Ngài đã tuyên dương thêm nữa, vượt trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng:
đấng Pháp vương vô thượng.
Ta chuyển vận bánh xe theo Giáo Pháp,
là bánh xe không thể bị chuyển vận nghịch lại.
Nghĩa là
Này Sela, Ta là vua, là Pháp vương, không ai cao hơn. Ta lăn bánh xe bằng Giáo Pháp, bánh xe ấy không ai lăn ngược lại được.
Tâu đại vương, lời thứ nhất đã được đức Thế Tôn nói trong khi đang giải thích về bản chất của Giáo Pháp — với tướng trạng cốt lõi là bản chất, sự không sai lạc, sự thật, sự đúng đắn, trạng thái thật: ‘Này các Tỷ-kheo, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Tăng đoàn, trong việc ấy các con không nên tỏ ra vui mừng, hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm.’ Còn việc đức Thế Tôn, trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, đã tuyên dương thêm nữa, vượt trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng: ‘Này Sela, Ta là đức vua, đấng Pháp vương cao nhất không gì hơn’ — việc ấy không vì nhân lợi lộc, không vì nhân danh vọng, không vì nhân bản thân, không vì nhân phe nhóm, không vì lòng mong muốn đệ tử; mà vì lòng thương tưởng, vì lòng bi mẫn, vì mong muốn điều lợi ích, nghĩ rằng: ‘Như vậy sẽ có sự hiểu thấu Giáo Pháp cho người này và ba trăm thanh niên Bà-la-môn,’ nên Ngài đã công bố thêm nữa, vượt trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng:
‘Này Sela, Ta là đức vua, đấng Pháp vương cao nhất không gì hơn.’” “Tốt lắm, thưa ngài Nāgasena! Việc này đúng như vậy, trẫm xin chấp nhận.” Câu hỏi về việc nói lời ca ngợi là câu hỏi thứ mười.