Câu Hỏi về Việc Quản Trị Hội Chúng Tỷ-kheo
Vua Milinda hỏi: đức Phật nói Ngài không hề nghĩ ‘Ta sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo’, vậy sao Ngài lại nói về đức Phật Metteyya rằng ‘vị ấy sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều ngàn vị, như Ta hiện nay quản trị hội chúng gồm nhiều trăm vị’? Ngài Nāgasena giải thích ‘quản trị’ ở đây chỉ là cách nói theo ước lệ: đức Như Lai là chỗ nương tựa của chúng sinh như trái đất và đám mây mưa, nhưng không hề mong mỏi ‘họ là của ta’, vì tà kiến về bản ngã đã dứt sạch.
Điểm thực hànhHọc cách nâng đỡ người khác như trái đất và mây mưa: có mặt, nuôi dưỡng, cho chỗ dựa — mà không nắm giữ ai là ‘của mình’.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Không Bị Chia Rẽ 7. Câu Hỏi về Việc Quản Trị Hội Chúng Tỷ-kheo “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Này Ānanda, đức Như Lai không hề có ý nghĩ như vầy: “Ta sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo” hoặc “hội chúng Tỷ-kheo thuộc quyền chỉ đạo của Ta.”’ Vậy mà khi làm sáng tỏ đức tính tự nhiên của đức Thế Tôn Metteyya, đức Thế Tôn lại nói thế này: ‘Vị ấy sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều ngàn vị, cũng như Ta hiện nay quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều trăm vị.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn đã nói: ‘Này Ānanda, đức Như Lai không hề có ý nghĩ như vầy: “Ta sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo” hoặc “hội chúng Tỷ-kheo thuộc quyền chỉ đạo của Ta,”’ thì lời nói ‘Ta hiện nay quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều trăm vị’ là sai.
Nếu đức Như Lai đã nói: ‘Vị ấy sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều ngàn vị, cũng như Ta hiện nay quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều trăm vị,’ thì lời nói: ‘Này Ānanda, đức Như Lai không hề có ý nghĩ như vầy: “Ta sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo” hoặc “hội chúng Tỷ-kheo thuộc quyền chỉ đạo của Ta”’ cũng là sai. Câu hỏi hai đầu này được đưa đến ngài; ngài cần giải quyết nó.” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Này Ānanda, đức Như Lai không hề có ý nghĩ như vầy: “Ta sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo” hoặc “hội chúng Tỷ-kheo thuộc quyền chỉ đạo của Ta.”’ Và khi làm sáng tỏ đức tính tự nhiên của đức Thế Tôn Metteyya, đức Thế Tôn cũng đã nói: ‘Vị ấy sẽ quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều ngàn vị, cũng như Ta hiện nay quản trị hội chúng Tỷ-kheo gồm nhiều trăm vị.’ Tâu đại vương, trong câu hỏi này, một ý nghĩa có chừa phần còn lại, một ý nghĩa không chừa phần nào.
Tâu đại vương, đức Như Lai không đi theo hội chúng; hội chúng đi theo đức Như Lai. Tâu đại vương, nói ‘ta’, ‘của ta’ chỉ là cách nói theo ước lệ chung, không phải ý nghĩa tối hậu. Tâu đại vương, nơi đức Như Lai, tình thương luyến ái đã dứt, sự quyến luyến đã hết; đức Như Lai không còn nắm giữ gì là ‘của ta’. Nhưng vì có sự nương tựa, nên có chỗ dựa. Tâu đại vương, cũng như trái đất là chỗ đứng, là nơi nương tựa của các chúng sinh sống trên mặt đất; các chúng sinh ấy đứng trên trái đất, nhưng đại địa cầu không hề mong mỏi về họ rằng: ‘Họ là của ta’; đúng như vậy, tâu đại vương, đức Như Lai là chỗ đứng, là nơi nương tựa của tất cả chúng sinh; các chúng sinh ấy nương vào đức Như Lai, nhưng đức Như Lai không hề mong mỏi về họ rằng: ‘Họ là của ta.’ Tâu đại vương, hoặc cũng như đám mây lớn mênh mông trút mưa xuống, làm cho cỏ, cây, thú vật và loài người tăng trưởng, duy trì dòng giống nối tiếp.
Tất cả các chúng sinh ấy sống nhờ vào mưa, nhưng đám mây lớn không hề mong mỏi về họ rằng: ‘Họ là của ta.’ Đúng như vậy, tâu đại vương, đức Như Lai làm sinh khởi và duy trì các pháp thiện cho tất cả chúng sinh; tất cả các chúng sinh ấy sống nhờ vào bậc Đạo Sư, nhưng đức Như Lai không hề mong mỏi về họ rằng: ‘Họ là của ta.’ Điều ấy vì nguyên nhân gì? Vì tà kiến về bản ngã đã được dứt bỏ.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Câu hỏi đã được tháo gỡ khéo léo bằng nhiều lý lẽ; điều sâu xa đã được làm rõ ràng, nút thắt đã được mở, bụi rậm đã thành không còn bụi rậm, bóng tối đã thành ánh sáng, luận điệu của ngoại đạo đã vỡ tan, con mắt Pháp đã sinh khởi cho các con của đấng Chiến Thắng.”
Câu hỏi về việc quản trị hội chúng Tỷ-kheo là câu hỏi thứ bảy.