Câu Hỏi về Sự Chướng Ngại

Vua Milinda hỏi: đức Như Lai được khen là vị nhận được nhiều bốn vật dụng, vậy sao Ngài vào làng Pañcasālā khất thực lại ra về với bình bát trống — phải chăng sức của Ma Vương mạnh hơn sức của đức Phật? Ngài Nāgasena phân bốn loại chướng ngại và chỉ rõ Ma Vương chỉ lén gây chướng ngại ở loại ‘chưa nhìn thấy’, còn bốn đức tính của đức Như Lai — lợi lộc đã dành sẵn, hào quang, trí tuệ Toàn Tri và mạng sống — thì không ai ngăn cản được.

Điểm thực hành

Khi một việc thiện bị cản trở từ bên ngoài, đừng vội kết luận điều thiện yếu hơn điều ác: hãy nhìn rõ chướng ngại thuộc loại nào và nó thật sự chạm được tới đâu.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Không Bị Chia Rẽ 5. Câu Hỏi về Sự Chướng Ngại “Thưa ngài Nāgasena, các ngài nói rằng: ‘Đức Như Lai là vị nhận được nhiều về y phục, vật thực khất thực, chỗ nằm ngồi, và vật dụng thuộc thuốc men chữa bệnh cho người bệnh.’ Vậy mà đức Như Lai, sau khi vào làng Bà-la-môn Pañcasālā để khất thực, đã không nhận được chút gì, rồi đi ra với bình bát vẫn sạch như vừa rửa. Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai nhận được nhiều về y phục, vật thực khất thực, chỗ nằm ngồi, vật dụng thuộc thuốc men chữa bệnh, thì lời nói rằng: ‘Ngài vào làng Bà-la-môn Pañcasālā khất thực, không nhận được chút gì, rồi đi ra với bình bát vẫn sạch như vừa rửa’ là sai.

Nếu Ngài vào làng Bà-la-môn Pañcasālā khất thực, không nhận được chút gì, rồi đi ra với bình bát vẫn sạch như vừa rửa, thì lời nói ‘đức Như Lai nhận được nhiều về y phục, vật thực khất thực, chỗ nằm ngồi, vật dụng thuộc thuốc men chữa bệnh’ cũng là sai. Câu hỏi hai đầu này, rất lớn, khó tháo gỡ, được đưa đến ngài; ngài cần giải quyết nó.” “Tâu đại vương, đức Như Lai quả là vị nhận được nhiều về y phục, vật thực khất thực, chỗ nằm ngồi, vật dụng thuộc thuốc men chữa bệnh; và Ngài vào làng Bà-la-môn Pañcasālā khất thực, không nhận được chút gì, rồi đi ra với bình bát vẫn sạch như vừa rửa. Nhưng việc ấy là do Ma Vương ác độc gây ra.” “Thưa ngài Nāgasena, vậy thì việc lành của đức Thế Tôn — được tạo dựng qua không biết bao nhiêu kiếp không đếm xuể — đã kết thúc như thế nào? Và sức mạnh, đà lực của việc lành ấy lại bị Ma Vương ác độc, kẻ vừa mới xuất hiện, chặn đứng như thế nào?

Thưa ngài Nāgasena, như vậy trong trường hợp này có hai chỗ bị chê trách: việc bất thiện mạnh hơn việc thiện, và sức của Ma Vương mạnh hơn sức của đức Phật; như vậy thì ngọn cây nặng hơn gốc cây, và điều ác mạnh hơn người đầy đức hạnh.” “Tâu đại vương, không phải chỉ chừng ấy mà việc bất thiện thành ra mạnh hơn việc thiện, cũng không phải sức của Ma Vương thành ra mạnh hơn sức của đức Phật. Ở đây cần tìm lý do. Tâu đại vương, cũng như một người đàn ông mang mật ong, hay bánh mật, hay một tặng phẩm khác dâng lên đức Chuyển Luân Vương; người gác cổng của nhà vua nói với anh ta: ‘Này ông, bây giờ không phải lúc để gặp nhà vua. Vậy này ông, hãy mang tặng phẩm của ông về ngay đi, kẻo nhà vua giáng phạt ông.’ Sau đó, người đàn ông ấy run sợ vì sợ bị phạt, vội mang tặng phẩm đi về ngay. Tâu đại vương, chỉ vì tặng phẩm không đúng lúc chừng ấy, đức Chuyển Luân Vương ấy có thành ra yếu hơn người gác cổng không? Hay nhà vua không còn nhận được tặng phẩm nào khác nữa?”

“Thưa ngài, không. Thưa ngài, người gác cổng ấy vì ganh ghét mà ngăn tặng phẩm lại; còn tặng phẩm đến với nhà vua qua cửa khác thì quý hơn gấp trăm ngàn lần.” “Đúng như vậy, tâu đại vương, vì ganh ghét, Ma Vương ác độc đã nhập vào các gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Còn hàng trăm ngàn vị Thiên khác đã mang dưỡng chất bất tử của cõi trời đến, đứng chắp tay lễ bái đức Thế Tôn, thưa rằng: ‘Chúng con sẽ đặt dưỡng chất vào thân của đức Thế Tôn.’” “Thưa ngài Nāgasena, cứ cho là vậy. Bốn vật dụng của đức Thế Tôn — bậc cao nhất trong loài người — vốn dễ dàng có được; chư Thiên và loài người thỉnh cầu, đức Thế Tôn thọ dụng bốn vật dụng theo ý muốn. Nhưng ý định của Ma Vương đã thành tựu ngay chừng ấy: hắn đã gây chướng ngại cho bữa ăn của đức Thế Tôn.

Ở điểm này, thưa ngài, mối nghi của trẫm không cắt đứt được; trẫm sinh phân vân, rơi vào ngờ vực. Tâm trẫm không chấp nhận nổi việc Ma Vương — hèn hạ, thấp kém, nhỏ nhoi, ác độc, không cao thượng, hư hỏng — lại gây được chướng ngại cho sự thọ nhận của đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, bậc cao quý nhất trong thế gian gồm cả chư Thiên, nguồn sinh mọi phước lành tốt đẹp, không ai sánh bằng, không ai ngang hàng, không ai tương xứng.” “Tâu đại vương, có bốn loại chướng ngại: chướng ngại khi chưa nhìn thấy, chướng ngại đối với vật đã chỉ định người nhận, chướng ngại đối với vật đã chuẩn bị sẵn, chướng ngại đối với vật đang thọ dụng. Ở đây, chướng ngại khi chưa nhìn thấy là loại nào?

Khi vật chưa được chỉ định cho ai vì chưa nhìn thấy, có người gây chướng ngại, nghĩ rằng: ‘Cho người khác thì được gì?’ — đó gọi là chướng ngại khi chưa nhìn thấy. Chướng ngại đối với vật đã chỉ định người nhận là loại nào? Ở đây, thức ăn được chuẩn bị, được chỉ định cho một người nào đó, rồi có người gây chướng ngại cho người ấy — đó gọi là chướng ngại đối với vật đã chỉ định người nhận. Chướng ngại đối với vật đã chuẩn bị sẵn là loại nào? Ở đây, bất cứ vật gì đã chuẩn bị sẵn mà chưa được nhận, có người gây chướng ngại tại đó — đó gọi là chướng ngại đối với vật đã chuẩn bị sẵn. Chướng ngại đối với vật đang thọ dụng là loại nào? Ở đây, bất cứ sự thọ dụng nào, có người gây chướng ngại tại đó — đó gọi là chướng ngại đối với vật đang thọ dụng.

Tâu đại vương, đó là bốn loại chướng ngại. Còn việc Ma Vương ác độc nhập vào các gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā: vật ấy không phải của đức Thế Tôn đang thọ dụng, không phải vật đã chuẩn bị sẵn cho Ngài, không phải vật đã chỉ định cho Ngài; chướng ngại được gây ra khi vật chưa đến, chưa tới, vì chưa nhìn thấy. Việc ấy cũng không phải chỉ với riêng đức Thế Tôn: tất cả những ai ra đi, những người khách đến vào ngày hôm ấy, đều không nhận được thức ăn. Tâu đại vương, tôi không thấy ai trong thế gian — gồm cõi chư Thiên, cõi Ma Vương, cõi Phạm Thiên, cho đến dòng dõi Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người — có thể gây chướng ngại đối với vật đã chỉ định cho đức Thế Tôn ấy, vật đã chuẩn bị sẵn cho Ngài, hay vật Ngài đang thọ dụng.

Nếu có kẻ nào vì ganh ghét mà gây chướng ngại đối với vật đã chỉ định, vật đã chuẩn bị sẵn, vật đang thọ dụng của Ngài, đầu của kẻ ấy sẽ vỡ thành trăm mảnh hay ngàn mảnh. Tâu đại vương, đức Như Lai có bốn đức tính mà không ai ngăn cản được. Bốn đức tính nào? Tâu đại vương, lợi lộc đã được chỉ định cho đức Thế Tôn, đã chuẩn bị sẵn cho Ngài, không ai gây chướng ngại được; tâu đại vương, hào quang trải rộng một sải tay quanh thân của đức Thế Tôn, không ai gây chướng ngại được; tâu đại vương, viên ngọc trí tuệ Toàn Tri của đức Thế Tôn, không ai gây chướng ngại được; tâu đại vương, mạng sống của đức Thế Tôn, không ai gây chướng ngại được. Tâu đại vương, đó là bốn đức tính của đức Như Lai mà không ai ngăn cản được. Tâu đại vương, tất cả các đức tính ấy đều cùng một vị, không bệnh, không lay chuyển, không ai sánh kịp, không bị ai chạm đến trong hành động.

Tâu đại vương, vì chưa nhìn thấy, Ma Vương ác độc đã ẩn núp rồi nhập vào các gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Tâu đại vương, cũng như ở vùng biên địa gồ ghề của nhà vua, vì chưa nhìn thấy, bọn cướp ẩn núp rồi phá hoại con đường. Nhưng nếu nhà vua nhìn thấy bọn cướp ấy, tâu đại vương, bọn cướp ấy có được yên ổn không?” “Thưa ngài, không; nhà vua sẽ cho chém bằng rìu thành trăm mảnh hay ngàn mảnh.” “Đúng như vậy, tâu đại vương, vì chưa nhìn thấy, Ma Vương ác độc đã ẩn núp rồi nhập vào các gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Tâu đại vương, hoặc cũng như người đàn bà có chồng, vì chưa nhìn thấy, ẩn núp rồi gần gũi người đàn ông khác; đúng như vậy, tâu đại vương, vì chưa nhìn thấy, Ma Vương ác độc đã ẩn núp rồi nhập vào các gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā.

Tâu đại vương, nếu người đàn bà gần gũi người đàn ông khác ngay trước mặt chồng, người đàn bà ấy có được yên ổn không?” “Thưa ngài, không; người chồng có thể giết cô ta, có thể đánh đập cô ta, có thể trói cô ta, hoặc bắt cô ta làm nô lệ.” “Đúng như vậy, tâu đại vương, vì chưa nhìn thấy, Ma Vương ác độc đã ẩn núp rồi nhập vào các gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Tâu đại vương, nếu Ma Vương ác độc gây chướng ngại đối với vật đã chỉ định cho đức Thế Tôn, vật đã chuẩn bị sẵn, vật Ngài đang thọ dụng, đầu của hắn sẽ vỡ thành trăm mảnh hay ngàn mảnh.” “Thưa ngài Nāgasena, đúng như vậy: việc ấy do Ma Vương ác độc làm theo kiểu kẻ trộm; Ma Vương ác độc đã ẩn núp rồi nhập vào các gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā.

Thưa ngài, nếu Ma Vương ác độc gây chướng ngại đối với vật đã chỉ định cho đức Thế Tôn, vật đã chuẩn bị sẵn, vật Ngài đang thọ dụng, đầu của hắn sẽ vỡ thành trăm mảnh hay ngàn mảnh, hay thân hắn sẽ tan ra như nắm trấu. Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về sự chướng ngại trong việc thọ nhận của đức Thế Tôn là câu hỏi thứ năm.