Câu Hỏi về Sự Thoát Khỏi Cái Bẫy của Thần Chết

Vua Milinda hỏi: đức Phật nói không nơi nào trên trời, dưới biển hay trong khe núi thoát được bẫy của Thần Chết, vậy sao Ngài còn chỉ ra các bài hộ trì? Ngài Nāgasena giải thích hộ trì chỉ che chở người còn tuổi thọ, đã trưởng thành và không bị nghiệp ngăn cản — như nước chỉ giúp cây lúa còn non — và nêu ba lý do khiến hộ trì mất tác dụng: chướng ngại của nghiệp, chướng ngại của phiền não và không có lòng tin.

Điểm thực hành

Hộ trì không thay thế được nghiệp và niềm tin: tụng hộ trì cho người còn duyên sống thì có sức che chở, nhưng nền tảng vẫn là sống thiện và giữ lòng tin trong sạch.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Không Bị Chia Rẽ 4. Câu Hỏi về Sự Thoát Khỏi Cái Bẫy của Thần Chết “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này:

Nghĩa là

Không phải trên trời, không phải giữa biển khơi, không phải chui vào khe núi, không có nơi nào trên thế gian này, mà đứng ở đó thì thoát được bẫy của Thần Chết.”

Vậy mà đức Thế Tôn còn chỉ ra các bài hộ trì. Đó là những bài nào? Kinh Ratana, Kinh Mettā, bài hộ trì Khandha, bài hộ trì Mora, bài hộ trì Dhajagga, bài hộ trì Āṭānāṭiya, bài hộ trì Aṅgulimāla. Thưa ngài Nāgasena, nếu dù lên không trung, dù xuống giữa biển khơi, dù vào lâu đài, túp lều, hang, động, sườn núi, hốc đá, khe núi, bên trong núi mà vẫn không thoát khỏi bẫy của Thần Chết, thì việc làm hộ trì là sai. Nếu nhờ làm hộ trì mà có sự thoát khỏi bẫy của Thần Chết, thì lời nói rằng: ‘Không phải ở bầu trời, không phải ở giữa biển khơi, không phải đã đi vào khe của những ngọn núi mà khu vực ấy ở trên trái đất không được tìm thấy, nơi người đứng ở đó thoát khỏi bẫy của Thần Chết’ — lời nói ấy cũng là sai.

Câu hỏi hai đầu này, bị thắt nút còn hơn nút thắt, được đưa đến ngài; ngài cần giải quyết nó.” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Không phải ở bầu trời, không phải ở giữa biển khơi, không phải đã đi vào khe của những ngọn núi mà khu vực ấy ở trên trái đất không được tìm thấy, nơi người đứng ở đó thoát khỏi bẫy của Thần Chết,’ và các bài hộ trì cũng đã được đức Thế Tôn chỉ ra. Nhưng điều ấy là đối với người còn tuổi thọ, đã đến tuổi trưởng thành, không còn chướng ngại của nghiệp. Tâu đại vương, đối với người đã hết tuổi thọ, không có cách duy trì, không có việc làm, không có nỗ lực nào. Tâu đại vương, cũng như đối với cây đã chết, khô héo, cạn nhựa, sự sống đã ngưng, tuổi thọ đã hết — dù rưới đến một ngàn bình nước, cây cũng không tươi lại, không đâm chồi xanh được; đúng như vậy, tâu đại vương, đối với người đã hết tuổi thọ, không có cách duy trì, không có việc làm, không có nỗ lực nào — dù là bằng thuốc men hay bằng việc làm hộ trì. Những thuốc men, dược liệu trên mặt đất cũng không làm được gì cho người đã hết tuổi thọ.

Tâu đại vương, bài hộ trì che chở, gìn giữ người còn tuổi thọ, đã đến tuổi trưởng thành, không còn chướng ngại của nghiệp. Vì lợi ích ấy, đức Thế Tôn đã chỉ ra các bài hộ trì. Tâu đại vương, cũng như người nông dân ngăn không cho nước vào khi lúa đã chín đều, thân lúa đã khô; còn cây lúa còn non, xanh như mây, đang đến tuổi trưởng thành, thì lớn lên nhờ nước được đưa vào. Đúng như vậy, tâu đại vương, đối với người đã hết tuổi thọ, việc dùng thuốc và làm hộ trì bị gác lại, bị loại bỏ; còn những người còn tuổi thọ, đang đến tuổi trưởng thành — vì lợi ích của họ, hộ trì và thuốc men đã được nói đến, và họ lớn mạnh nhờ hộ trì và thuốc men.” “Thưa ngài Nāgasena, nếu người hết tuổi thọ thì chết, người còn tuổi thọ thì sống, vậy hộ trì và thuốc men thành ra vô ích sao?”

“Tâu đại vương, ngài đã từng thấy bệnh nào được đẩy lùi nhờ thuốc men chưa?” “Thưa ngài, đúng vậy, đã thấy hàng trăm lần.” “Vậy thì, tâu đại vương, lời nói rằng ‘việc làm hộ trì và thuốc men là vô ích’ là sai.” “Thưa ngài Nāgasena, người ta thấy được các nỗ lực của thầy thuốc — thuốc uống, thuốc bôi — và nhờ nỗ lực ấy mà bệnh được đẩy lùi.” “Tâu đại vương, cả khi các bài hộ trì được tụng lên, tiếng tụng cũng được nghe thấy, lưỡi khô đi, tim đập nhanh, cổ họng khan lại. Nhờ sự vận hành ấy, mọi bệnh tật đều lắng xuống, mọi rủi ro đều qua đi. Tâu đại vương, ngài đã từng thấy người bị rắn cắn đang được hút nọc độc bằng câu chú, đang làm nọc độc tan đi, đang rửa sạch trên dưới chưa?”

“Thưa ngài, đúng vậy; cho đến hôm nay việc ấy vẫn còn diễn ra trên đời.” “Vậy thì, tâu đại vương, lời nói rằng ‘việc làm hộ trì và thuốc men là vô ích’ là sai. Tâu đại vương, người đã được làm hộ trì thì rắn muốn cắn cũng không cắn, nó ngậm lại cái miệng đã há ra; cây gậy bọn trộm đã giơ lên cũng không giáng xuống được — chúng buông gậy và tỏ ra trìu mến; con voi chúa đang giận dữ lao đến cũng dừng lại; khối lửa lớn đang cháy tiến đến gần cũng tắt; chất độc dữ dội đã ăn vào cũng thành thuốc giải, hoặc theo đường thức ăn mà ra; những kẻ sát nhân muốn giết, khi đến gần, cũng thành như nô lệ; cái bẫy đã đạp lên cũng không sập lại. Tâu đại vương, ngài đã từng nghe chuyện này chưa: ‘Con công đã được làm hộ trì khiến người thợ săn trong bảy trăm năm không thể đưa nó vào bẫy; còn khi không được làm hộ trì, ngay hôm ấy người thợ săn đã đưa nó vào bẫy’?”

“Thưa ngài, có nghe; tiếng đồn ấy đã lan khắp thế gian cùng với chư Thiên.” “Vậy thì, tâu đại vương, lời nói rằng ‘việc làm hộ trì và thuốc men là vô ích’ là sai. Tâu đại vương, ngài đã từng nghe chuyện này chưa: ‘Một con quỷ dạ-xoa, để giữ vợ mình, đã cho vợ vào trong hộp, nuốt vào và mang theo trong bụng. Khi ấy, một người thông phép thuật chui vào miệng con quỷ ấy và vui thú với người vợ. Khi con quỷ biết được, nó ói cái hộp ra và mở ra; ngay khi hộp mở, người thông phép thuật thoát ra theo ý muốn’?” “Thưa ngài, có nghe; tiếng đồn ấy cũng đã lan khắp thế gian cùng với chư Thiên.” “Tâu đại vương, chẳng phải người thông phép thuật ấy đã thoát khỏi sự bắt giữ nhờ sức mạnh của hộ trì sao?”

“Thưa ngài, đúng vậy.” “Vậy thì, tâu đại vương, hộ trì có sức mạnh. Tâu đại vương, ngài đã từng nghe chuyện này chưa: ‘Một người thông phép thuật khác, gian díu với hoàng hậu trong hậu cung của vua xứ Bārāṇasī, khi sắp bị bắt thì trong khoảnh khắc đã biến mất nhờ sức mạnh của câu chú’?” “Thưa ngài, có nghe.” “Tâu đại vương, chẳng phải người thông phép thuật ấy đã thoát khỏi sự bắt giữ nhờ sức mạnh của hộ trì sao?” “Thưa ngài, đúng vậy.” “Vậy thì, tâu đại vương, hộ trì có sức mạnh.” “Thưa ngài Nāgasena, hộ trì có che chở cho tất cả mọi người không?” “Tâu đại vương, che chở một số người, không che chở một số người.” “Thưa ngài Nāgasena, vậy thì hộ trì không phải lúc nào cũng có lợi ích.”

“Tâu đại vương, thức ăn có giữ mạng sống cho tất cả mọi người không?” “Thưa ngài, giữ cho một số người, không giữ cho một số người.” “Vì lý do gì?” “Thưa ngài, vì một số người ăn chính thức ăn ấy quá nhiều rồi chết vì bệnh thổ tả.” “Vậy thì, tâu đại vương, thức ăn không giữ mạng sống cho tất cả mọi người sao?” “Thưa ngài Nāgasena, thức ăn cướp mạng sống vì hai lý do: vì ăn quá nhiều, hoặc vì lửa tiêu hóa yếu. Thưa ngài Nāgasena, thức ăn vốn là thứ ban tuổi thọ, nhưng vì dùng sai cách mà cướp đi mạng sống.” “Đúng như vậy, tâu đại vương, hộ trì che chở một số người, không che chở một số người. Tâu đại vương, hộ trì không che chở vì ba lý do: vì chướng ngại của nghiệp, vì chướng ngại của phiền não, vì không có lòng tin.

Tâu đại vương, hộ trì vốn là sự che chở cho chúng sinh, nhưng nó bỏ rơi sự che chở mà chính người ấy đã tự làm mất. Tâu đại vương, cũng như người mẹ nuôi dưỡng đứa con trong bụng, sinh con ra với sự chăm sóc tốt đẹp; sau khi sinh, bà rửa sạch chất dơ, chất bẩn, nước mũi dãi, rồi thoa hương thơm quý giá nhất; thằng bé ấy, về sau, khi bị con của người khác mắng chửi hay đánh đập, nó đánh lại chúng. Những người kia giận nó, lôi nó ra giữa đám đông, bắt lấy nó và đưa đến trước các vị chủ quản. Nếu con trai của bà ấy phạm tội, vượt quá giới hạn, thì trong khi người của các vị chủ quản lôi kéo nó đi, đánh đập nó bằng gậy, dùi cui, đầu gối, nắm đấm — tâu đại vương, người mẹ của nó có gánh lấy được việc lôi đi, kéo lê, bắt giữ, đưa đến trước các vị chủ quản thay cho nó không?”

“Thưa ngài, không.” “Vì lý do gì, tâu đại vương?” “Thưa ngài, vì lỗi của chính nó.” “Đúng như vậy, tâu đại vương, sự che chở của hộ trì đối với chúng sinh thành ra vô hiệu vì lỗi của chính người ấy.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Câu hỏi đã được phân xử khéo léo, bụi rậm đã thành không còn bụi rậm, bóng tối đã thành ánh sáng, lưới tà kiến đã được tháo gỡ — ngài đã chạm đến vị thế cao quý, ưu tú nhất trong số các bậc thầy có đồ chúng.” Câu hỏi về sự thoát khỏi cái bẫy của Thần Chết là câu hỏi thứ tư.