Câu Hỏi về Câu Trả Lời Nên Được Đình Chỉ
Vua Milinda hỏi: đức Phật nói nơi Pháp của Ngài không có nắm tay nắm chặt của vị thầy, vậy sao Ngài im lặng trước câu hỏi của trưởng lão Māluṅkyaputta — vì không biết hay vì che giấu? Ngài Nāgasena chỉ ra bốn cách trả lời câu hỏi, và câu hỏi của Māluṅkyaputta thuộc loại nên gác lại: những câu hỏi siêu hình không có căn cứ để làm sáng tỏ, nên chư Phật không trả lời.
Điểm thực hànhHọc cách nhận ra câu hỏi nào nên gác lại: những thắc mắc không có căn cứ và không giúp bớt khổ thì buông xuống, thay vì để tâm bị cuốn vào tranh luận vô ích.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Không Bị Chia Rẽ 2. Câu Hỏi về Câu Trả Lời Nên Được Đình Chỉ “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Này Ānanda, nơi các Pháp của đức Như Lai, không có nắm tay nắm chặt của vị thầy.’ Vậy mà khi được trưởng lão Māluṅkyaputta đặt câu hỏi, Ngài đã không trả lời. Thưa ngài Nāgasena, câu hỏi này có hai đầu và hẳn phải dựa vào một trong hai đầu: hoặc vì không biết, hoặc vì muốn che giấu. Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn đã nói: ‘Này Ānanda, nơi các Pháp của đức Như Lai, không có nắm tay nắm chặt của vị thầy,’ thì việc không trả lời trưởng lão Māluṅkyaputta là vì không biết. Nếu biết mà không trả lời, thì hóa ra nơi các Pháp của đức Như Lai vẫn có nắm tay nắm chặt của vị thầy.
Câu hỏi hai đầu này cũng được đưa đến ngài; ngài cần giải quyết nó.” “Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói: ‘Này Ānanda, nơi các Pháp của đức Như Lai, không có nắm tay nắm chặt của vị thầy,’ và câu hỏi do trưởng lão Māluṅkyaputta đặt ra quả đã không được trả lời. Nhưng việc không trả lời ấy không phải vì không biết, cũng không phải vì muốn che giấu. Tâu đại vương, có bốn cách trả lời câu hỏi. Bốn cách nào? Câu hỏi nên trả lời dứt khoát; câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích; câu hỏi nên trả lời bằng cách hỏi lại; câu hỏi nên gác lại. Tâu đại vương, câu hỏi nên trả lời dứt khoát là câu hỏi nào? ‘Sắc là vô thường’ — đó là câu hỏi nên trả lời dứt khoát; ‘thọ là vô thường’ là câu hỏi nên trả lời dứt khoát; ‘tưởng là vô thường’ là câu hỏi nên trả lời dứt khoát; ‘các hành là vô thường’ là câu hỏi nên trả lời dứt khoát; ‘thức là vô thường’ là câu hỏi nên trả lời dứt khoát. Đó là câu hỏi nên trả lời dứt khoát.
Câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích là câu hỏi nào? ‘Chẳng lẽ sắc là vô thường?’ là câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích; ‘Chẳng lẽ thọ là vô thường?’ là câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích; ‘Chẳng lẽ tưởng là vô thường?’ là câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích; ‘Chẳng lẽ các hành là vô thường?’ là câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích; ‘Chẳng lẽ thức là vô thường?’ là câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích. Đó là câu hỏi nên trả lời sau khi phân tích. Câu hỏi nên trả lời bằng cách hỏi lại là câu hỏi nào? ‘Có phải mọi thứ đều được nhận biết bằng mắt không?’ — đó là câu hỏi nên trả lời bằng cách hỏi lại. Câu hỏi nên gác lại là câu hỏi nào?
‘Thế gian là thường còn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘thế gian là không thường còn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘thế gian là có giới hạn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘thế gian là không có giới hạn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘thế gian không phải có giới hạn cũng không phải không có giới hạn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘mạng sống chính là thân thể’ là câu hỏi nên gác lại; ‘mạng sống khác, thân thể khác’ là câu hỏi nên gác lại; ‘sau khi chết, đức Như Lai có còn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘sau khi chết, đức Như Lai không còn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘sau khi chết, đức Như Lai vừa còn vừa không còn’ là câu hỏi nên gác lại; ‘sau khi chết, đức Như Lai không phải còn cũng không phải không còn’ là câu hỏi nên gác lại.
Đó là câu hỏi nên gác lại. Tâu đại vương, đức Thế Tôn đã không trả lời câu hỏi nên gác lại ấy của trưởng lão Māluṅkyaputta. Vậy vì lý do gì câu hỏi ấy nên gác lại? Không có căn cứ hay lý do nào để làm sáng tỏ nó; vì vậy câu hỏi ấy nên gác lại. Nơi chư Phật, các đức Thế Tôn, không có lời nói nào thốt ra mà không có lý do, không có căn cứ.” “Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.” Câu hỏi về câu trả lời nên được đình chỉ là câu hỏi thứ hai.