Câu Hỏi về Các Điều Nhỏ Nhặt và Tiểu Tiết
Vua Milinda hỏi: đức Phật nói Ngài thuyết Pháp sau khi đã hiểu biết tận tường, vậy sao còn dặn Tăng đoàn sau khi Ngài qua đời có thể bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết? Ngài Nāgasena giải thích lời dặn ấy là phép thử lòng đệ tử — như Chuyển Luân Vương thử các con bằng chuyện buông đất biên địa — và xác định hai loại điều học ấy chính là tội dukkaṭa (làm sai trái) và dubbhāsita (nói sai trái).
Điểm thực hànhĐừng vội bỏ qua những điều tu học nhỏ: người quý trọng Pháp giữ gìn cả những chi tiết nhỏ nhất, vì chính thái độ với việc nhỏ cho thấy lòng hướng về giải thoát.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Nan Giải Phẩm Không Bị Chia Rẽ 1. Câu Hỏi về Các Điều Nhỏ Nhặt và Tiểu Tiết “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn cũng đã nói điều này: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta thuyết Pháp sau khi đã hiểu biết tận tường, chứ không phải khi chưa hiểu biết tận tường.’ Vậy mà trong phần quy định về Luật, Ngài lại nói thế này: ‘Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, nếu Tăng đoàn muốn, Tăng đoàn có thể bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết.’ Thưa ngài Nāgasena, phải chăng các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết ấy được đặt ra sai, hay được đặt ra khi chưa có việc xảy ra, khi chưa biết rõ, mà đức Thế Tôn lại bảo bỏ chúng sau khi Ngài qua đời? Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn đã nói:
‘Này các Tỷ-kheo, Ta thuyết Pháp sau khi đã hiểu biết tận tường, chứ không phải khi chưa hiểu biết tận tường,’ thì lời nói rằng: ‘Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, nếu Tăng đoàn muốn, Tăng đoàn có thể bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết’ là sai. Nếu trong phần quy định về Luật, đức Như Lai đã nói thế này: ‘Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, nếu Tăng đoàn muốn, Tăng đoàn có thể bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết,’ thì lời nói: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta thuyết Pháp sau khi đã hiểu biết tận tường, chứ không phải khi chưa hiểu biết tận tường’ cũng là sai. Câu hỏi này cũng có hai đầu, tinh vi, tế nhị, sâu xa, rất sâu, khó gỡ. Câu hỏi được đưa đến ngài; ở đây xin ngài hãy cho thấy sức triển khai của trí tuệ ngài.”
“Tâu đại vương, đức Thế Tôn quả đã nói điều này: ‘Này các Tỷ-kheo, Ta thuyết Pháp sau khi đã hiểu biết tận tường, chứ không phải khi chưa hiểu biết tận tường,’ và trong phần quy định về Luật, Ngài cũng đã nói thế này: ‘Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, nếu Tăng đoàn muốn, Tăng đoàn có thể bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết.’ Nhưng tâu đại vương, khi nói điều ấy, đức Như Lai là đang thử lòng các Tỷ-kheo, tự hỏi: ‘Sau khi Ta qua đời, các đệ tử của Ta — khi không còn bị ràng buộc bởi Ta nữa — sẽ bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết, hay sẽ giữ lấy?’ Tâu đại vương, cũng như một vị Chuyển Luân Vương có thể nói với các con trai thế này: ‘Này các con, lãnh thổ rộng lớn này có biển bao quanh ở mọi phía. Này các con, giữ chừng ấy đất bằng binh lực là việc khó. Này các con, sau khi ta qua đời, các con hãy buông bỏ các vùng đất ở biên địa.’ Tâu đại vương, sau khi vua cha qua đời, các hoàng tử ấy có buông bỏ tất cả các vùng biên địa — phần lãnh thổ đã nằm trong tay — không?”
“Thưa ngài, không. Thưa ngài, vua chúa còn tham hơn nữa: vì tham vương quốc, các hoàng tử còn thu thêm lãnh thổ gấp hai, gấp ba; làm sao họ lại buông phần đất đã nằm trong tay?” “Đúng như vậy, tâu đại vương, đức Như Lai khi thử lòng các Tỷ-kheo đã nói thế này: ‘Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, nếu Tăng đoàn muốn, Tăng đoàn có thể bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết.’ Tâu đại vương, vì muốn thoát hẳn khổ đau, các con của đức Phật — với lòng quý trọng Pháp — còn giữ thêm cả một trăm năm mươi điều học khác nữa; làm sao các vị lại buông bỏ điều học đã được đặt ra sẵn?” “Thưa ngài Nāgasena, về điều đức Thế Tôn đã nói: ‘các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết,’ người đời ở đây hoang mang, sinh nghi, bị tác động, rơi vào ngờ vực.
Các điều học nhỏ nhặt ấy là những điều nào? Các điều học tiểu tiết là những điều nào?” “Tâu đại vương, điều học nhỏ nhặt là tội dukkaṭa (làm sai trái); điều học tiểu tiết là tội dubbhāsita (nói sai trái). Hai điều này là các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết. Tâu đại vương, ngay các vị đại trưởng lão thời trước cũng đã sinh nghi về điểm này; và câu hỏi này, do đức Thế Tôn nêu ra, cũng đã khiến các vị ấy không thống nhất được trong cuộc bàn luận về việc duy trì Giáo Pháp.” “Thưa ngài Nāgasena, bí mật của đấng Chiến Thắng bị chôn kín đã lâu, hôm nay mới được mở ra, được làm sáng tỏ giữa thế gian.” Câu hỏi về các điều nhỏ nhặt và tiểu tiết là câu hỏi thứ nhất.