Hỏi và đáp xong: vua dâng cúng dường và cuộc trở về tu viện

Kết thúc phần Các câu hỏi của vua Milinda: ngài Nāgasena hỏi vua có biết giờ giấc không, vua tỏ lòng tin phục, dâng tấm khăn len quý và xin cúng dường bữa ăn hằng ngày cùng các vật hợp phép trong hoàng cung. Ngài nhận lời vì vua khéo giải thích rằng việc nhận cúng dường cũng là bảo vệ cả hai bên khỏi lời đàm tiếu. Đêm ấy, cả vua lẫn ngài đều suy ngẫm lại và cùng xác nhận: mọi câu hỏi đều được hỏi đúng, mọi câu trả lời đều được đáp đúng; sáng hôm sau hai bên gặp lại và nói rõ điều ấy cho nhau nghe.

Điểm thực hành

Sau một cuộc trao đổi quan trọng, hãy dành thời gian yên tĩnh tự ôn lại: mình đã hỏi gì, đã nghe gì, điều gì đã thật rõ ràng — thói quen ôn lại này giúp hiểu biết chín muồi thay vì trôi qua.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp 8. Việc hỏi và trả lời các câu hỏi của vua Milinda Ngài trưởng lão nói: “Tâu Đại vương, Đại vương có biết bây giờ là giờ nào không?” Nhà vua đáp: “Thưa ngài, có, trẫm biết: ‘Bây giờ canh một đã qua, đang là canh giữa. Các ngọn đuốc đang được thắp sáng. Bốn lá cờ đã được lệnh kéo lên. Các phẩm vật của hoàng gia sẽ được đưa đến từ nhà kho.’” Những người Yonaka nói: “Tâu Đại vương, Đại vương thật khôn ngoan, còn ngài trưởng lão thật sáng trí.” Nhà vua nói: “Đúng vậy, các khanh. Ngài trưởng lão là bậc sáng trí. Một vị thầy như thế, với một người học trò như trẫm, thì chẳng bao lâu người học trò cũng thành bậc sáng trí, hiểu được Pháp.”

Vui mừng với cách ngài giải đáp các câu hỏi, nhà vua choàng lên ngài trưởng lão Nāgasena tấm khăn len trị giá một trăm ngàn, rồi nói: “Thưa ngài Nāgasena, từ hôm nay, trẫm xin dâng ngài tám trăm lẻ tám phần ăn mỗi ngày, và bất cứ vật gì hợp phép có trong hoàng cung, trẫm cũng xin mời ngài dùng.” Ngài đáp: “Thôi, tâu Đại vương, tôi sống đủ rồi.” Nhà vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, trẫm biết ngài sống đủ rồi. Nhưng xin ngài hãy bảo vệ chính mình, và cũng hãy bảo vệ trẫm.” “Ngài bảo vệ chính mình là thế này: kẻo người ta nói rằng ‘Nāgasena đã làm cho vua Milinda tin phục mà chẳng nhận được gì’ — ngài hãy tự bảo vệ mình như vậy. Ngài bảo vệ trẫm là thế này: kẻo người ta nói rằng ‘Vua Milinda đã tin phục mà không hề tỏ ra mình đã tin phục’ — xin ngài hãy bảo vệ trẫm như vậy.”

Ngài đáp: “Xin cứ như vậy, tâu Đại vương.” Nhà vua nói: “Thưa ngài, như con sư tử, chúa của loài thú, dù bị nhốt trong chuồng vàng vẫn chỉ hướng mặt ra ngoài; cũng vậy, thưa ngài, tuy trẫm đang sống đời tại gia, lòng trẫm vẫn chỉ hướng ra ngoài. Thưa ngài, nếu trẫm rời nhà xuất gia, sống đời không nhà, trẫm sẽ không sống lâu được, vì trẫm có nhiều kẻ thù.” Bấy giờ, sau khi trả lời câu hỏi của vua Milinda, đại đức Nāgasena đứng dậy khỏi chỗ ngồi, trở về tu viện của Tăng đoàn. Khi đại đức Nāgasena ra về chưa bao lâu, vua Milinda chợt nghĩ: “Ta đã hỏi những gì, và ngài đại đức đã trả lời những gì?” Rồi vua Milinda nghĩ tiếp: “Tất cả đều được ta hỏi đúng đắn, và tất cả đều được ngài đại đức trả lời đúng đắn.”

Về phía đại đức Nāgasena, khi đã về đến tu viện, ngài cũng chợt nghĩ: “Vua Milinda đã hỏi những gì, và ta đã trả lời những gì?” Rồi đại đức Nāgasena nghĩ tiếp: “Tất cả đều được vua Milinda hỏi đúng đắn, và tất cả đều được ta trả lời đúng đắn.” Sáng hôm sau, sau khi đêm ấy đã qua, đại đức Nāgasena mặc y, cầm bình bát và y, đi đến nơi ở của vua Milinda; đến nơi, ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã dọn sẵn. Bấy giờ, vua Milinda đảnh lễ đại đức Nāgasena rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, vua Milinda nói với đại đức Nāgasena như sau: “Xin ngài đại đức đừng nghĩ rằng: ‘Vì chuyện Nāgasena được ta hỏi’ mà ngài đã trải qua phần đêm còn lại trong niềm vui ấy. Ngài đừng nhìn việc này như vậy.

Thưa ngài, suốt phần đêm còn lại, trẫm đã nghĩ thế này: ‘Ta đã hỏi những gì, ngài đại đức đã trả lời những gì?’ — ‘Tất cả đều được ta hỏi đúng đắn, tất cả đều được ngài đại đức trả lời đúng đắn.’” Ngài trưởng lão cũng nói như sau: “Xin Đại vương cũng đừng nghĩ rằng: ‘Vì chuyện vua Milinda được ta trả lời câu hỏi’ mà Đại vương đã trải qua phần đêm còn lại trong niềm vui ấy. Đại vương đừng nhìn việc này như vậy. Tâu Đại vương, suốt phần đêm còn lại, tôi đã nghĩ thế này: ‘Vua Milinda đã hỏi những gì, ta đã trả lời những gì?’ — ‘Tất cả đều được vua Milinda hỏi đúng đắn, tất cả đều được ta trả lời đúng đắn.’” Như vậy, hai bậc cao quý ấy cùng vui mừng vì những lời nói khéo léo của nhau.

Kết thúc phần Hỏi và trả lời các câu hỏi của vua Milinda.