Việc Khó Đức Phật Đã Làm: Phân Biệt Các Pháp Vô Sắc
Câu hỏi cuối của phẩm: đức Thế Tôn đã làm một việc khó làm — phân biệt rõ ràng tâm và các tâm sở không có hình sắc khi chúng cùng hướng về một đối tượng, chỉ ra đâu là xúc, thọ, tưởng, tư và tâm. Ngài Nāgasena ví: việc ấy còn khó hơn nếm một bụm nước biển mà phân biệt được nước của năm con sông đã hòa vào biển.
Điểm thực hànhTập phân biệt các trạng thái trong tâm mình ngay khi chúng đang diễn ra — đây là xúc, đây là cảm giác, đây là ý muốn — chính là bước đầu đi theo việc khó mà đức Phật đã làm.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phẩm Xác Định Các Pháp Vô Sắc 16. Câu Hỏi về Việc Khó Làm trong Việc Phân Biệt Các Pháp Vô Sắc Đức vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, đức Thế Tôn có làm một việc khó làm không?” Vị trưởng lão nói: “Tâu đại vương, đức Thế Tôn đã làm một việc khó làm.” “Thưa ngài Nāgasena, việc khó làm mà đức Thế Tôn đã làm là việc gì?” “Tâu đại vương, việc khó làm mà đức Thế Tôn đã làm là việc phân biệt rõ ràng các pháp không có hình sắc — tâm và các tâm sở — khi chúng cùng vận hành trên một đối tượng, và nói ra rằng: ‘Đây là xúc, đây là thọ, đây là tưởng, đây là tư, đây là tâm.’” “Xin ngài cho một ví dụ.” “Tâu đại vương, ví như một người đi thuyền ra biển lớn, lấy nước bằng bụm tay rồi nếm bằng lưỡi — tâu đại vương, người ấy có thể biết rõ: ‘Đây là nước của sông Gaṅgā, đây là nước của sông Yamunā, đây là nước của sông Aciravatī, đây là nước của sông Sarabhū, đây là nước của sông Mahī’ không?”
“Thưa ngài, khó mà biết được.” “Tâu đại vương, việc đức Thế Tôn đã làm còn khó hơn thế nữa: phân biệt rõ ràng các pháp không có hình sắc — tâm và các tâm sở — khi chúng cùng vận hành trên một đối tượng, và nói ra rằng: ‘Đây là xúc, đây là thọ, đây là tưởng, đây là tư, đây là tâm.’” Đức vua vô cùng hoan hỷ và nói: “Thưa ngài, thật quý hóa thay!” Câu hỏi về việc khó làm trong việc phân biệt các pháp vô sắc là câu hỏi thứ mười sáu. Phẩm Xác Định Các Pháp Vô Sắc là phẩm thứ bảy. Trong phẩm này có mười sáu câu hỏi.