Thức, Tuệ và Linh Hồn Khác Nhau Thế Nào?
Vua Milinda hỏi thức, tuệ và linh hồn trong chúng sinh khác nhau ra sao. Ngài Nāgasena đáp: thức là nhận biết, tuệ là biết rõ, còn linh hồn thì không tìm thấy được — nếu có một linh hồn riêng ở trong thân làm nhiệm vụ thấy nghe, thì khi mắt bị móc ra, nó phải thấy rõ hơn qua khoảng trống lớn hơn, nhưng sự thật không phải vậy.
Điểm thực hànhKhi phân vân về một niềm tin, hãy thử đặt câu hỏi ngược: nếu điều ấy đúng thì hệ quả phải thế nào — và đem hệ quả ấy đối chiếu với sự thật trước mắt.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phẩm Xác Định Các Pháp Vô Sắc 15. Câu Hỏi về Sự Khác Nhau của Thức, Tuệ và Linh Hồn Đức vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, ‘thức’, ‘tuệ’ và ‘linh hồn ở trong chúng sinh’ — các pháp này khác nhau cả về ý nghĩa lẫn tên gọi, hay cùng một ý nghĩa mà chỉ khác tên gọi?” “Tâu đại vương, thức có đặc tính là nhận biết, tuệ có đặc tính là biết rõ; còn linh hồn ở trong chúng sinh thì không tìm thấy được.” “Nếu linh hồn không tìm thấy được, vậy thì ai thấy hình sắc bằng mắt, nghe âm thanh bằng tai, ngửi mùi bằng mũi, nếm vị bằng lưỡi, chạm xúc bằng thân, và nhận biết các pháp bằng ý?” Vị trưởng lão nói: “Tâu đại vương, nếu linh hồn thấy hình sắc bằng mắt, nghe âm thanh bằng tai, ngửi mùi bằng mũi, nếm vị bằng lưỡi, chạm xúc bằng thân, và nhận biết các pháp bằng ý — vậy khi mắt bị móc ra, linh hồn ấy có hướng ra ngoài qua một khoảng không lớn hơn mà thấy hình sắc rõ hơn nữa không? Và khi tai bị móc ra, khi mũi bị cắt đi, khi lưỡi bị cắt đi, khi thân bị hủy hoại, nó có nghe âm thanh, ngửi mùi, nếm vị và chạm xúc rõ hơn nữa qua khoảng không lớn hơn không?”
“Thưa ngài, không.” “Vậy thì, tâu đại vương, linh hồn ở trong chúng sinh là không tìm thấy được.” “Thưa ngài Nāgasena, ngài trả lời thật khéo.” Câu hỏi về sự khác nhau của thức, tuệ và linh hồn là câu hỏi thứ mười lăm.