Tinh Tấn để Diệt Khổ Nào?

Vua Milinda hỏi: người tu không tinh tấn để diệt khổ quá khứ, tương lai hay hiện tại, vậy tinh tấn để làm gì? Ngài Nāgasena đáp: để khổ này chấm dứt và khổ khác không sinh lên. Rồi ngài lật lại: vua cũng đào hào, luyện quân, đào giếng và cày ruộng từ trước để ngăn nguy cơ, cơn khát và cơn đói tương lai — những thứ hiện giờ chưa hề có.

Điểm thực hành

Chuẩn bị trước không phải là lo xa vô ích: như vua đào giếng trước khi khát, hãy tu tập ngay khi đang yên ổn để khổ chưa sinh không có cơ hội sinh lên.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phẩm Xác Định Các Pháp Vô Sắc 3. Câu Hỏi về Sự Tinh Tấn để Loại Bỏ Khổ Đức vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, các ngài có tinh tấn để loại bỏ khổ thuộc quá khứ không?” “Tâu đại vương, không.” “Thưa ngài, vậy các ngài có tinh tấn để loại bỏ khổ thuộc tương lai không?” “Tâu đại vương, không.” “Vậy các ngài có tinh tấn để loại bỏ khổ thuộc hiện tại không?” “Tâu đại vương, không.” “Nếu các ngài không tinh tấn để loại bỏ khổ quá khứ, không tinh tấn để loại bỏ khổ tương lai, cũng không tinh tấn để loại bỏ khổ hiện tại, vậy các ngài tinh tấn vì mục đích gì?” Vị trưởng lão nói: “Tâu đại vương, chúng tôi tinh tấn vì mục đích này: làm sao cho khổ này chấm dứt, và khổ khác không sinh lên nữa.”

“Thưa ngài Nāgasena, vậy có khổ thuộc tương lai không?” “Tâu đại vương, không có.” “Thưa ngài Nāgasena, các ngài thật quá thông minh: các ngài tinh tấn để loại bỏ những nỗi khổ thuộc tương lai vốn không hề có!” “Tâu đại vương, có những vị vua đối nghịch, những kẻ địch, những kẻ thù đang nổi lên chống lại đại vương không?” “Thưa ngài, có chứ.” “Tâu đại vương, có phải đến lúc ấy đại vương mới cho đào hào, mới cho đắp thành lũy, mới cho xây cổng thành, mới cho dựng vọng gác, mới cho chở thóc lúa về không?” “Thưa ngài, không. Những việc ấy đã được chuẩn bị từ trước.” “Tâu đại vương, có phải đến lúc ấy đại vương mới tập luyện về voi, về ngựa, về xe, về cung, về gươm không?”

“Thưa ngài, không. Những việc ấy đã được học từ trước.” “Vì mục đích gì?” “Thưa ngài, để ngăn chặn những mối nguy thuộc tương lai.” “Tâu đại vương, vậy có mối nguy thuộc tương lai không?” “Thưa ngài, không có.” “Tâu đại vương, đại vương cũng thật quá thông minh: đại vương chuẩn bị mọi thứ để ngăn chặn những mối nguy thuộc tương lai vốn không hề có!” “Xin ngài cho thêm một ví dụ nữa.” “Tâu đại vương, đại vương nghĩ sao về điều này: có phải khi nào bị khát, khi ấy đại vương mới cho đào giếng, đào ao, đào hồ, nghĩ rằng ‘Ta sẽ uống nước’ không?” “Thưa ngài, không. Những việc ấy đã được chuẩn bị từ trước.” “Vì mục đích gì?” “Thưa ngài, những việc ấy được chuẩn bị để ngăn chặn cơn khát thuộc tương lai.”

“Tâu đại vương, vậy có cơn khát thuộc tương lai không?” “Thưa ngài, không có.” “Tâu đại vương, đại vương cũng thật quá thông minh: đại vương chuẩn bị những việc ấy để ngăn chặn cơn khát thuộc tương lai vốn không hề có!” “Xin ngài cho thêm một ví dụ nữa.” “Tâu đại vương, đại vương nghĩ sao về điều này: có phải khi nào đói, khi ấy đại vương mới cho cày ruộng, mới cho gieo lúa sāli, nghĩ rằng ‘Ta sẽ ăn cơm’ không?” “Thưa ngài, không. Những việc ấy đã được chuẩn bị từ trước.” “Vì mục đích gì?” “Thưa ngài, để ngăn chặn cơn đói thuộc tương lai.” “Tâu đại vương, vậy có cơn đói thuộc tương lai không?” “Thưa ngài, không có.” “Tâu đại vương, đại vương cũng thật quá thông minh: đại vương chuẩn bị mọi thứ để ngăn chặn cơn đói thuộc tương lai vốn không hề có!”

“Thưa ngài Nāgasena, ngài trả lời thật khéo.” Câu hỏi về sự tinh tấn để loại bỏ khổ là câu hỏi thứ ba.