Câu Hỏi về Việc Tinh Tấn từ Trước

Vua Milinda hỏi vì sao phải tinh tấn ngay từ trước, thay vì chờ đến đúng lúc mới cố gắng, trong khi mục đích xuất gia là để nỗi khổ này diệt hẳn và nỗi khổ khác không sinh lên. Ngài Nāgasena trả lời bằng ba ví dụ — đào giếng trước khi khát, trồng lúa trước khi đói, luyện binh trước khi ra trận — và bài kệ của đức Phật về người đánh xe bò đi lạc vào đường gồ ghề.

Điểm thực hành

Đừng chờ khủng hoảng mới bắt đầu tu tập: hãy đào giếng và luyện tập ngay từ khi còn khỏe và còn yên, vì đến lúc việc xảy ra rồi mới cố gắng thì không còn kịp làm nên việc gì.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp 4. Phẩm Niết-bàn 5. Câu Hỏi về Việc Tinh Tấn từ Trước Đức vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, các ngài nói rằng: ‘Làm sao để nỗi khổ này diệt hẳn và nỗi khổ khác không sinh lên nữa?’ ‘Việc xuất gia của chúng tôi là vì mục đích ấy.’ Tinh tấn ngay từ trước như vậy có ích gì? Chẳng phải đến đúng lúc mới cần tinh tấn sao?” Vị trưởng lão nói: “Tâu đại vương, đến đúng lúc mới tinh tấn thì không làm nên việc gì; tinh tấn từ trước mới làm nên việc.” “Xin ngài cho một ví dụ.” “Tâu đại vương, đại vương nghĩ sao về điều này: khi nào khát nước, khi ấy đại vương mới bảo người đào giếng, đào hồ, nghĩ rằng ‘ta sẽ uống nước’, có phải vậy không?” “Thưa ngài, không phải vậy.”

“Tâu đại vương, cũng như vậy, đến đúng lúc mới tinh tấn thì không làm nên việc gì; tinh tấn từ trước mới làm nên việc.” “Xin ngài cho thêm một ví dụ nữa.” “Tâu đại vương, đại vương nghĩ sao về điều này: khi nào đói bụng, khi ấy đại vương mới bảo người cày ruộng, trồng lúa, đem thóc lúa về, nghĩ rằng ‘ta sẽ ăn cơm’, có phải vậy không?” “Thưa ngài, không phải vậy.” “Tâu đại vương, cũng như vậy, đến đúng lúc mới tinh tấn thì không làm nên việc gì; tinh tấn từ trước mới làm nên việc.” “Xin ngài cho thêm một ví dụ nữa.” “Tâu đại vương, đại vương nghĩ sao về điều này: khi trận chiến đã đến trước mặt, khi ấy đại vương mới bảo người đào hào, đắp thành lũy, xây cổng thành, xây vọng gác, đem thóc lúa về; khi ấy đại vương mới tập cưỡi voi, tập cưỡi ngựa, tập lái xe, tập bắn cung, tập dùng gươm, có phải vậy không?”

“Thưa ngài, không phải vậy.” “Tâu đại vương, cũng như vậy, đến đúng lúc mới tinh tấn thì không làm nên việc gì; tinh tấn từ trước mới làm nên việc. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến:

Nghĩa là

nên làm việc ấy ngay từ trước, đừng chờ đến lúc cần mới làm. Người nào biết việc gì có lợi cho mình, Đừng suy tính kiểu chần chừ như người đánh xe bò trong bài kệ dưới đây, người khôn ngoan và sáng trí nên cố gắng làm ngay từ sớm. Giống như người đánh xe bò bỏ con đường lớn bằng phẳng, dễ đi mà đi vào con đường gồ ghề, khó đi, xe bị gãy trục, rồi ngồi đó bực bội vì không đi tiếp được. Cũng vậy, người nào rời bỏ Chánh Pháp, mà đi theo những điều trái với Pháp, kẻ ngu ấy rơi vào miệng của thần chết, rồi buồn khổ, giống như người đánh xe bị gãy trục xe.

“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo!” Dứt Câu Hỏi về Việc Tinh Tấn từ Trước, câu hỏi thứ năm.