Không Tìm Được Một Người Biết Bên Trong

Vua Milinda nêu ý kiến có một sự sống ở bên trong nhìn, nghe, ngửi, nếm, chạm và biết qua bất cứ cửa nào nó muốn, như người trong lâu đài nhìn qua bất cứ cửa sổ nào. Ngài Nāgasena lần lượt phá ý kiến ấy bằng các câu hỏi về năm cửa, về ông Dinna và về mật không vào miệng, rồi giảng theo Vi Diệu Pháp: các pháp sinh lên do duyên qua sáu cửa và ở đây không tìm được một người biết nào cả.

Điểm thực hành

Khi nói ‘tôi thấy, tôi biết’, hãy thử nhìn lại như kinh dạy: có mắt, có hình sắc và có nhãn thức sinh lên do duyên — không cần thêm một ‘người biết’ đứng riêng ở bên trong.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phẩm về Tứ 6. Câu Hỏi về Người Biết Bên Trong Vua Milinda nói: “Thưa ngài Nāgasena, có tìm được một người biết không?” “Tâu đại vương, người biết mà đại vương nói là ai?” “Thưa ngài, đó là sự sống ở bên trong: nó thấy hình sắc bằng mắt, nghe âm thanh bằng tai, ngửi mùi bằng mũi, nếm vị bằng lưỡi, chạm vật chạm bằng thân, nhận biết các pháp bằng ý; như chúng ta ngồi đây trong lâu đài, muốn nhìn qua cửa sổ nào thì nhìn qua cửa sổ ấy được, nhìn qua cửa sổ phía đông cũng được, phía tây cũng được, phía bắc cũng được, phía nam cũng được. Thưa ngài, sự sống ở bên trong này cũng vậy, muốn nhìn qua cửa nào thì nhìn qua cửa ấy.” Đại đức Nāgasena đáp:

“Tâu đại vương, tôi sẽ nói về năm cửa. Xin đại vương nghe và khéo chú ý. Nếu sự sống ở bên trong thấy hình sắc bằng mắt, như chúng ta ngồi đây trong lâu đài, muốn nhìn qua cửa sổ nào thì thấy hình sắc qua cửa sổ ấy được, thấy qua cửa sổ phía đông, phía tây, phía bắc, phía nam cũng được, thì sự sống ở bên trong này cũng phải thấy được hình sắc bằng tai, bằng mũi, bằng lưỡi, bằng thân và bằng ý nữa; âm thanh cũng phải nghe được bằng mắt, bằng mũi, bằng lưỡi, bằng thân và bằng ý nữa; mùi cũng phải ngửi được bằng mắt, bằng tai, bằng lưỡi, bằng thân và bằng ý nữa; vị cũng phải nếm được bằng mắt, bằng tai, bằng mũi, bằng thân và bằng ý nữa; vật chạm cũng phải chạm được bằng mắt, bằng tai, bằng mũi, bằng lưỡi và bằng ý nữa; các pháp cũng phải nhận biết được bằng mắt, bằng tai, bằng mũi, bằng lưỡi và bằng thân nữa, phải không?”

“Thưa ngài, không phải.” “Tâu đại vương, lời sau của đại vương không ăn với lời trước, lời trước không ăn với lời sau. Tâu đại vương, như chúng ta ngồi đây trong lâu đài, khi những cửa sổ có lưới này được mở ra, qua khoảng không rộng lớn hướng ra ngoài, chúng ta thấy hình sắc rõ hơn; thì sự sống ở bên trong này, khi các cửa mắt được mở ra, qua khoảng không rộng lớn, cũng phải thấy hình sắc rõ hơn, và khi tai được mở ra, mũi được mở ra, lưỡi được mở ra, thân được mở ra, qua khoảng không rộng lớn, cũng phải nghe âm thanh rõ hơn, ngửi mùi rõ hơn, nếm vị rõ hơn, chạm vật chạm rõ hơn, phải không?” “Thưa ngài, không phải.” “Tâu đại vương, lời sau của đại vương không ăn với lời trước, lời trước không ăn với lời sau. Tâu đại vương, như ông Dinna này đi ra ngoài rồi đứng ở chòi cổng phía ngoài, tâu đại vương, đại vương có biết rằng: ‘Ông Dinna này đã đi ra ngoài và đang đứng ở chòi cổng phía ngoài’ không?”

“Thưa ngài, đúng vậy, trẫm biết.” “Tâu đại vương, như ông Dinna này đi vào trong rồi đứng trước mặt đại vương, tâu đại vương, đại vương có biết rằng: ‘Ông Dinna này đã đi vào trong và đang đứng trước mặt ta’ không?” “Thưa ngài, đúng vậy, trẫm biết.” “Tâu đại vương, cũng như vậy, khi vị được đặt trên lưỡi, sự sống ở bên trong này có biết được vị chua, vị mặn, vị đắng, vị cay, vị chát hay vị ngọt không?” “Thưa ngài, đúng vậy, nó biết được.” “Khi các vị ấy đã đi vào bên trong rồi, nó có biết được vị chua, vị mặn, vị đắng, vị cay, vị chát hay vị ngọt không?” “Thưa ngài, không phải.” “Tâu đại vương, lời sau của đại vương không ăn với lời trước, lời trước không ăn với lời sau. Tâu đại vương, ví như một người cho mang tới một trăm hũ mật, đổ đầy một máng mật, rồi bịt miệng một người đàn ông lại và đặt anh ta vào máng mật; tâu đại vương, người đàn ông ấy có biết mật đã tới được mình hay chưa tới được mình không?”

“Thưa ngài, không biết.” “Vì lý do gì?” “Thưa ngài, vì mật đã không vào miệng anh ta.” “Tâu đại vương, lời sau của đại vương không ăn với lời trước, lời trước không ăn với lời sau.” “Trẫm không đủ sức trò chuyện với một người tranh luận như ngài; thưa ngài, xin ngài nói rõ ý nghĩa cho trẫm.” Đại đức Nāgasena giảng cho vua Milinda hiểu bằng bài giảng gắn với Vi Diệu Pháp: “Tâu đại vương, ở đây, nương vào mắt và các hình sắc mà nhãn thức sinh lên; xúc, thọ, tưởng, tác ý có chủ đích, sự tập trung vào một điểm, mạng quyền và sự chú ý sinh cùng với nó. Các pháp ấy sinh lên do duyên như vậy, và ở đây không tìm được một người biết nào cả. Nương vào tai và các âm thanh mà nhĩ thức sinh lên; xúc, thọ, tưởng, tác ý có chủ đích, sự tập trung vào một điểm, mạng quyền và sự chú ý sinh cùng với nó. Các pháp ấy sinh lên do duyên như vậy, và ở đây không tìm được một người biết nào cả. Nương vào mũi và các mùi mà tỷ thức sinh lên; xúc, thọ, tưởng, tác ý có chủ đích, sự tập trung vào một điểm, mạng quyền và sự chú ý sinh cùng với nó. Các pháp ấy sinh lên do duyên như vậy, và ở đây không tìm được một người biết nào cả. Nương vào lưỡi và các vị mà thiệt thức sinh lên; xúc, thọ, tưởng, tác ý có chủ đích, sự tập trung vào một điểm, mạng quyền và sự chú ý sinh cùng với nó. Các pháp ấy sinh lên do duyên như vậy, và ở đây không tìm được một người biết nào cả. Nương vào thân và các vật chạm mà thân thức sinh lên; xúc, thọ, tưởng, tác ý có chủ đích, sự tập trung vào một điểm, mạng quyền và sự chú ý sinh cùng với nó. Các pháp ấy sinh lên do duyên như vậy, và ở đây không tìm được một người biết nào cả.

Nương vào ý và các pháp mà ý thức sinh lên; xúc, thọ, tưởng, tác ý có chủ đích, sự tập trung vào một điểm, mạng quyền và sự chú ý sinh cùng với nó. Các pháp ấy sinh lên do duyên như vậy, và ở đây không tìm được một người biết nào cả.” “Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo.” Câu hỏi về người biết là câu hỏi thứ sáu.