Điểm Đầu Tiên Không Thấy Được

Ngài Nāgasena cho ba ví dụ về việc điểm đầu tiên của dòng thời gian không thấy được: hạt giống và trái nối nhau, gà và trứng nối nhau, và vòng tròn vẽ trên đất cùng các vòng quay của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý mà đức Thế Tôn đã nói.

Điểm thực hành

Đừng kẹt vào câu hỏi ‘mọi chuyện bắt đầu từ khi nào’ khi thực hành: vòng quay đang diễn ra ngay trong mắt, tai và ý của mình hôm nay mới là chỗ có thể dừng lại được.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phẩm về Tứ 2. Câu Hỏi về Điểm Đầu Tiên Vua Milinda nói: “Thưa ngài Nāgasena, điều ngài nói là ‘điểm đầu tiên không thấy được’, xin ngài cho một ví dụ về điều ấy.” “Tâu đại vương, ví như một người đặt một hạt giống nhỏ xuống đất; từ đó mầm mọc lên, dần dần lớn lên, phát triển, sum suê rồi cho trái. Từ đó, người ta lấy hạt giống rồi lại gieo xuống; từ đó mầm cũng mọc lên, dần dần lớn lên, phát triển, sum suê rồi cho trái. Dòng tiếp nối này có điểm kết thúc không?” “Thưa ngài, không có.” “Tâu đại vương, cũng đúng như vậy, điểm đầu tiên của dòng thời gian cũng không thấy được.” “Xin ngài cho thêm một ví dụ.” “Tâu đại vương, ví như từ gà mái có trứng, từ trứng có gà mái, từ gà mái lại có trứng.

Dòng tiếp nối này có điểm kết thúc không?” “Thưa ngài, không có.” “Tâu đại vương, cũng đúng như vậy, điểm đầu tiên của dòng thời gian cũng không thấy được.” “Xin ngài cho thêm một ví dụ.” Đại đức Nāgasena vẽ một vòng tròn trên đất rồi nói với vua Milinda điều này: “Tâu đại vương, vòng tròn này có điểm kết thúc không?” “Thưa ngài, không có.” “Tâu đại vương, cũng đúng như vậy là những vòng tròn đức Thế Tôn đã nói: ‘Nương vào mắt và các hình sắc mà nhãn thức sinh lên; sự gặp nhau của ba thứ ấy là xúc; do xúc làm duyên có thọ; do thọ làm duyên có khát ái; do khát ái làm duyên có sự nắm giữ; do sự nắm giữ làm duyên có nghiệp; từ nghiệp, mắt lại sinh ra.’ Dòng tiếp nối này có điểm kết thúc không?”

“Thưa ngài, không có.” “‘Nương vào tai và các âm thanh mà nhĩ thức sinh lên; sự gặp nhau của ba thứ ấy là xúc; do xúc làm duyên có thọ; do thọ làm duyên có khát ái; do khát ái làm duyên có sự nắm giữ; do sự nắm giữ làm duyên có nghiệp; từ nghiệp, tai lại sinh ra. Nương vào mũi và các mùi mà tỷ thức sinh lên; sự gặp nhau của ba thứ ấy là xúc; do xúc làm duyên có thọ; do thọ làm duyên có khát ái; do khát ái làm duyên có sự nắm giữ; do sự nắm giữ làm duyên có nghiệp; từ nghiệp, mũi lại sinh ra. Nương vào lưỡi và các vị mà thiệt thức sinh lên; sự gặp nhau của ba thứ ấy là xúc; do xúc làm duyên có thọ; do thọ làm duyên có khát ái; do khát ái làm duyên có sự nắm giữ; do sự nắm giữ làm duyên có nghiệp; từ nghiệp, lưỡi lại sinh ra. Nương vào thân và các vật chạm mà thân thức sinh lên; sự gặp nhau của ba thứ ấy là xúc; do xúc làm duyên có thọ; do thọ làm duyên có khát ái; do khát ái làm duyên có sự nắm giữ; do sự nắm giữ làm duyên có nghiệp; từ nghiệp, thân lại sinh ra.

Nương vào ý và các pháp mà ý thức sinh lên; sự gặp nhau của ba thứ ấy là xúc; do xúc làm duyên có thọ; do thọ làm duyên có khát ái; do khát ái làm duyên có sự nắm giữ; do sự nắm giữ làm duyên có nghiệp; từ nghiệp, ý lại sinh ra.’ Dòng tiếp nối này có điểm kết thúc không?” “Thưa ngài, không có.” “Tâu đại vương, cũng đúng như vậy, điểm đầu tiên của dòng thời gian cũng không thấy được.” “Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo.” Câu hỏi về điểm đầu tiên là câu hỏi thứ hai.