Thọ Lạc Là Thiện, Bất Thiện Hay Không Xác Định
Vua Milinda cho rằng cảm thọ dễ chịu không thể vừa là thiện vừa là khổ. Ngài Nāgasena phá lập luận ấy bằng ví dụ khối sắt nóng và cục băng lạnh đều làm bỏng được, rồi giảng theo Vi Diệu Pháp về sáu nhóm sáu cảm thọ, gộp thành một trăm lẻ tám cảm thọ.
Điểm thực hànhĐừng vội kết luận một cảm thọ dễ chịu là tốt: hãy nhìn nó sinh lên gắn với đời sống tại gia hay với sự buông bỏ, vì cùng một cảm thọ dễ chịu mà hướng đi của tâm rất khác nhau.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phẩm Hành Trình 5. Câu Hỏi về Thọ Lạc Vua Milinda nói: “Thưa ngài Nāgasena, cảm thọ dễ chịu là thiện, hay bất thiện, hay không xác định?” “Tâu đại vương, có thể là thiện, có thể là bất thiện, có thể là không xác định.” “Thưa ngài, nếu là thiện thì không phải khổ, nếu là khổ thì không phải thiện; vậy ‘vừa thiện vừa khổ’ không thể xảy ra.” “Tâu đại vương, đại vương nghĩ sao? Nếu đặt một khối sắt nung đỏ vào một bàn tay của một người, và đặt một cục băng lạnh vào bàn tay kia, tâu đại vương, cả hai thứ ấy đều làm bỏng được không?” “Thưa ngài, đúng vậy, cả hai đều làm bỏng được.” “Tâu đại vương, cả hai thứ ấy đều nóng phải không?”
“Thưa ngài, không phải.” “Hay tâu đại vương, cả hai thứ ấy đều lạnh phải không?” “Thưa ngài, không phải.” “Đại vương hãy nhận ra chỗ bị bắt bẻ: nếu vật nung đỏ làm bỏng, mà không phải cả hai đều nóng, thì theo cách lập luận của đại vương, việc ấy không thể xảy ra. Nếu vật lạnh làm bỏng, mà không phải cả hai đều lạnh, thì việc ấy cũng không thể xảy ra. Vậy tâu đại vương, vì sao cả hai thứ ấy đều làm bỏng, trong khi không phải cả hai đều nóng, cũng không phải cả hai đều lạnh? Một thứ nóng, một thứ lạnh, mà cả hai đều làm bỏng; cho nên ‘không thể xảy ra’ là điều không đứng vững.” “Trẫm không đủ sức trò chuyện với một người tranh luận như ngài; xin ngài nói rõ ý nghĩa cho trẫm.”
Sau đó, đại đức Nāgasena giảng cho vua Milinda hiểu bằng bài giảng gắn với Vi Diệu Pháp: “Tâu đại vương, có sáu niềm vui gắn với đời sống tại gia, sáu niềm vui gắn với đời sống xuất ly, sáu nỗi buồn gắn với đời sống tại gia, sáu nỗi buồn gắn với đời sống xuất ly, sáu sự thản nhiên gắn với đời sống tại gia, sáu sự thản nhiên gắn với đời sống xuất ly; đó là sáu nhóm sáu. Gộp lại, có ba mươi sáu cảm thọ thuộc quá khứ, ba mươi sáu cảm thọ thuộc tương lai, ba mươi sáu cảm thọ thuộc hiện tại; cộng tất cả lại với nhau thành một trăm lẻ tám cảm thọ.” “Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo.” Câu hỏi về thọ là câu hỏi thứ năm.