Sự Tiếp Nối của Các Pháp: Không Phải Người Ấy, Không Phải Người Khác

Vua Milinda hỏi người tái sinh là chính người cũ hay một người khác. Ngài Nāgasena đáp: không phải chính người ấy, cũng không phải người khác, như đứa trẻ và người lớn nương vào cùng một thân, như ngọn đèn cháy suốt đêm và như sữa thành sữa chua, bơ đặc, bơ trong.

Điểm thực hành

Khi nhìn lại mình qua thời gian, hãy thấy một dòng tiếp nối đang đổi thay chứ không bám vào ý nghĩ ‘tôi vẫn y nguyên’ hay ‘tôi đã là người khác hẳn’; từ đó chịu trách nhiệm về những gì dòng tiếp nối ấy đã gieo.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phẩm Hành Trình 1. Câu Hỏi về Sự Tiếp Nối của Các Pháp Vua Milinda nói: “Thưa ngài Nāgasena, người sinh ra trở lại thì chính là người ấy, hay là một người khác?” Đại đức Nāgasena đáp: “Không phải chính người ấy, mà cũng không phải một người khác.” “Xin ngài cho một ví dụ.” “Tâu đại vương, đại vương nghĩ sao? Khi đại vương còn là đứa trẻ nhỏ xíu, non nớt, còn nằm ngửa, thì đứa trẻ ấy có phải chính là đại vương bây giờ đã lớn không?” “Thưa ngài, không phải. Đứa trẻ nhỏ xíu, non nớt, còn nằm ngửa ấy là khác, còn trẫm bây giờ đã lớn là khác.” “Tâu đại vương, nếu quả thật như vậy thì sẽ không còn ai là mẹ, không còn ai là cha, không còn ai là thầy, không còn ai là người thợ, không còn ai là người giữ giới, không còn ai là người có trí.

Tâu đại vương, chẳng lẽ mẹ của phôi mới tượng hình là một người khác, mẹ của phôi ở giai đoạn thứ hai là người khác, mẹ của phôi ở giai đoạn thứ ba là người khác, mẹ của phôi ở giai đoạn thứ tư là người khác, mẹ của đứa bé là người khác, mẹ của người đã lớn là người khác; người học nghề là một người, người đã thạo nghề là người khác; người làm việc ác là một người, người bị chặt tay chân lại là người khác hay sao?” “Thưa ngài, không phải vậy. Vậy khi ngài nói như thế, thưa ngài, ngài sẽ trả lời ra sao?” Đại đức Nāgasena đáp: “Tâu đại vương, chính tôi ngày trước là đứa trẻ nhỏ xíu, non nớt, còn nằm ngửa, và chính tôi bây giờ đã lớn; tất cả những giai đoạn ấy gom chung lại đều nương vào cùng một thân này.”

“Xin ngài cho thêm một ví dụ.” “Tâu đại vương, ví như một người thắp một ngọn đèn, ngọn đèn ấy có cháy sáng suốt cả đêm được không?” “Thưa ngài, đúng vậy, nó cháy sáng suốt cả đêm được.” “Tâu đại vương, ngọn lửa ở canh đầu có phải là ngọn lửa ở canh giữa không?” “Thưa ngài, không phải.” “Ngọn lửa ở canh giữa có phải là ngọn lửa ở canh cuối không?” “Thưa ngài, không phải.” “Vậy tâu đại vương, cây đèn ở canh đầu là một cây khác, cây đèn ở canh giữa là một cây khác, cây đèn ở canh cuối là một cây khác hay sao?” “Thưa ngài, không phải. Suốt cả đêm, đèn sáng là nương vào chính cây đèn ấy.” “Tâu đại vương, sự tiếp nối của các pháp cũng liên kết lại đúng như vậy. Cái này sinh lên là khác, cái kia diệt đi là khác, mà chúng liên kết lại như không có trước, không có sau. Vì thế, không phải chính người ấy, mà cũng không phải một người khác; thức sau được gom vào cùng dòng với thức trước.”

“Xin ngài cho thêm một ví dụ.” “Tâu đại vương, ví như sữa mới vắt, để qua một thời gian thì thành sữa chua, từ sữa chua thành bơ đặc, từ bơ đặc thành bơ trong. Tâu đại vương, nếu có người nói: ‘Cái nào là sữa mới vắt thì chính cái ấy là sữa chua, cái nào là sữa chua thì chính cái ấy là bơ đặc, cái nào là bơ đặc thì chính cái ấy là bơ trong’, thì tâu đại vương, người ấy nói như vậy có đúng không?” “Thưa ngài, không đúng. Những thứ ấy thành ra là nương vào chính sữa mới vắt ấy.” “Tâu đại vương, sự tiếp nối của các pháp cũng liên kết lại đúng như vậy. Cái này sinh lên là khác, cái kia diệt đi là khác, mà chúng liên kết lại như không có trước, không có sau. Vì thế, không phải chính người ấy, mà cũng không phải một người khác; thức sau được gom vào cùng dòng với thức trước.”

“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo.” Câu hỏi về sự tiếp nối của các pháp là câu hỏi thứ nhất.