Mục Đích của Sự Xuất Gia
Tại nội cung, sau bữa cúng dường trọng thể, vua Milinda hỏi ngài Nāgasena xuất gia vì mục đích gì và mục đích cao nhất là gì. Ngài đáp: xuất gia để nỗi khổ này chấm dứt và không còn khổ nào khác sinh lên, mục đích cao nhất là Niết-bàn không còn chấp thủ. Ngài cũng thành thật phân biệt: không phải ai cũng xuất gia vì mục đích ấy, có người vì sợ vua, sợ cướp, vì nợ nần hay để kiếm sống, và chính ngài lúc nhỏ xuất gia chỉ vì tin các vị Sa-môn sẽ dạy cho mình, về sau mới hiểu rõ mục đích thật.
Điểm thực hànhHãy tự hỏi lại mục đích ban đầu của việc mình đang làm mỗi khi thấy nản: ngài Nāgasena xuất gia lúc nhỏ chưa biết mục đích, nhưng nhờ học hỏi mà dần thấy rõ; mục đích rõ ràng là thứ giữ người ta đi tiếp khi khó khăn.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Đại Phẩm 5. Câu Hỏi về Mục Đích Xuất Gia Sau đó, ngài Nāgasena đi đến nơi ở của vua Milinda; đến nơi, ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã dọn sẵn. Bấy giờ, vua Milinda tự tay dâng thức ăn hảo hạng, loại cứng loại mềm, làm cho ngài Nāgasena và đoàn tùy tùng hài lòng và thỏa ý; rồi vua dâng mỗi vị Tỷ-kheo một cặp y, dâng ngài Nāgasena bộ ba y, rồi nói với ngài Nāgasena: “Thưa ngài Nāgasena, xin ngài ở lại đây cùng với mười vị Tỷ-kheo; các vị còn lại hãy ra về.” Rồi khi biết ngài Nāgasena đã ăn xong, tay đã rời khỏi bình bát, vua Milinda cầm một chiếc ghế thấp, ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, vua Milinda nói với ngài Nāgasena: “Thưa ngài Nāgasena, cuộc trò chuyện sẽ về điều gì?”
“Tâu đại vương, chúng ta cần đến ý nghĩa; cuộc trò chuyện hãy xoay quanh ý nghĩa.” Đức vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, các ngài xuất gia vì mục đích gì? Và mục đích cao nhất của các ngài là gì?” Ngài Nāgasena nói: “Tâu đại vương, mục đích là làm sao cho nỗi khổ này chấm dứt và không có nỗi khổ nào khác sinh lên nữa. Tâu đại vương, chúng tôi xuất gia vì mục đích ấy. Còn mục đích cao nhất của chúng tôi là Niết-bàn không còn chấp thủ.” “Thưa ngài Nāgasena, có phải ai cũng xuất gia vì mục đích ấy không?” “Tâu đại vương, không phải. Có người xuất gia vì mục đích ấy; có người xuất gia vì sợ nhà vua; có người vì sợ kẻ cướp; có người vì bị nợ nần dồn ép; có người chỉ để kiếm sống. Còn những ai xuất gia cho đúng, họ xuất gia vì mục đích ấy.”
“Thưa ngài, còn ngài, ngài xuất gia vì mục đích ấy chứ?” “Tâu đại vương, tôi xuất gia khi còn là một đứa trẻ; tôi không hề biết rằng mình xuất gia vì mục đích mang tên này. Nhưng tôi đã nghĩ như vầy: ‘Các vị Sa-môn con nhà Sakya này là những bậc trí; họ sẽ dạy cho ta.’ Rồi sau khi được họ dạy dỗ, tôi mới biết và thấy rõ: ‘Sự xuất gia là vì mục đích này.’” “Ngài thật khôn khéo, thưa ngài Nāgasena.” Câu hỏi về sự xuất gia là câu hỏi thứ năm.