Lịch Sử Đức Phật Sumana
Chương kể về đức Phật Sumana: Ngài dựng “đại lộ” Chánh Pháp là Tứ Niệm Xứ cho chúng sinh, thọ ký cho Bồ-tát khi ấy là Long Vương Atula, thành phố Mekhala, cha là vua Sudatta, mẹ là Sirimā, cây Bồ Đề là cây Nāga, tuổi thọ chín mươi ngàn năm, và tháp cao bốn do-tuần tại tu viện Aṅgāra.
Điểm thực hànhĐức Sumana dựng con đường lớn thẳng và rộng tên là Tứ Niệm Xứ — hãy thực hành quán niệm trên thân, thọ, tâm, pháp mỗi ngày để con đường tu của mình thẳng và liền mạch, không quanh co đứt quãng.
Phật Sử Lịch Sử Đức Phật Sumana
tên Sumana
là bậc Tối Thượng của tất cả chúng sanh,
không ai sánh bằng về tất cả các pháp (giới, định, tuệ).
Khi ấy ở thành phố Mekhala,
Ngài đã gióng lên tiếng trống bất tử
được liên kết với những hồi tù và
Giáo Pháp là lời giáo huấn của đấng Chiến Thắng gồm chín thể loại.
Sau khi chiến thắng các phiền não,
đấng Đạo Sư ấy đã đạt đến quả vị Toàn Giác tối thượng
và đã tạo lập thành phố
là thành phố Chánh Pháp cao quý tối thượng.
Vị ấy đã tạo ra con đường lớn
không bị cách khoảng,
không khúc khuỷu, thẳng tắp, dài và rộng,
(ấy là) Tứ Niệm Xứ cao quý tối thượng.
Nơi đó, ở tại con đường Ngài đã trưng bày
bốn quả vị Sa-môn,
bốn tuệ phân tích,
sáu thắng trí, và tám thiền chứng.
Những ai không dễ duôi,
(tâm) không bị ngăn trở,
có được sự hổ thẹn tội lỗi và sự tinh tấn,
chính những người ấy đạt được các đức hạnh cao quý này một cách dễ dàng.
Như thế bằng phương thức ấy,
bậc Đạo Sư, trong lúc nâng đỡ đại chúng,
đã giác ngộ trước tiên
một trăm ngàn koṭi vị.
Trong thời điểm đấng Đại Hùng
đã giáo huấn các đồ chúng ngoại đạo,
là lúc thuyết giảng Giáo Pháp lần thứ nhì,
một trăm ngàn koṭi người đã lãnh hội.
Vào lúc chư thiên và nhân loại
có sự đồng lòng nhất trí
đã vấn câu hỏi về sự Tịch Diệt
và luôn cả sự nghi ngờ ở trong tâm nữa.
Khi ấy, cũng vào dịp thuyết giảng Giáo Pháp
giải thích rõ ràng về sự Tịch Diệt,
đã có sự lãnh hội lần thứ ba
là của chín mươi ngàn koṭi vị.
Bậc Đại Ẩn Sĩ Sumana đã có ba lần tụ hội
gồm các vị Lậu Tận
không còn ô nhiễm,
có tâm thanh tịnh như thế ấy.
Khi đức Thế Tôn đã trải qua mùa (an cư) mưa,
vào ngày lễ Pavāraṇā đã được công bố,
đức Như Lai đã hành lễ Pavāraṇā
cùng với một trăm ngàn koṭi vị.
Sau đó vào lúc khác, khi các vị không còn ô nhiễm
đã tụ hội ở ngọn núi Kañcana,
đã có cuộc hội tụ thứ nhì
của chín mươi ngàn koṭi vị.
Khi Chúa Trời Sakka
đi đến chiêm ngưỡng đức Phật,
đã có cuộc hội tụ thứ ba
của tám mươi ngàn koṭi vị.
Vào lúc bấy giờ, ta là vị Long Vương
tên Atula,
có đại thần lực,
có sự tích lũy các thiện pháp được dồi dào.
Khi ấy, sau khi rời khỏi long cung
ta đã cùng thân quyến
phục vụ đấng Chiến Thắng cùng với hội chúng
bằng các nhạc cụ thiên đình của loài rồng.
Ta đã làm hài lòng một trăm ngàn koṭi vị
với thức ăn và nước uống.
Sau khi dâng mỗi một vị hai xấp vải,
ta đã quy y vị ấy.
Đức Phật ấy, đấng Lãnh Đạo Thế Gian Sumana,
cũng đã chú nguyện cho ta rằng:
“Trong vô lượng kiếp tính từ thời điểm này,
người này sẽ trở thành vị Phật.
đức Như Lai ra sức nỗ lực
Nghĩa là
Sau đức Phật Maṅgala, vị Lãnh Đạo tên Sumana, không ai sánh bằng về mọi pháp (giới, định, tuệ). là bậc tối thượng của mọi chúng sinh, Khi ấy, Ngài gióng lên tiếng trống bất tử, ở thành phố Mekhala. đi cùng tiếng tù và của Pháp, là giáo huấn chín phần của đấng Chiến Thắng. Sau khi chiến thắng các phiền não, bậc Đạo Sư đạt quả Toàn Giác tối thượng và dựng nên thành phố, là thành phố Chánh Pháp cao quý tối thượng. liền mạch, không đứt quãng, không quanh co, thẳng, dài và rộng, Ngài đã dựng nên con đường lớn ấy là Tứ Niệm Xứ cao quý tối thượng. bốn quả vị Sa-môn, bốn tuệ phân tích, sáu thắng trí và tám thiền chứng. Nơi con đường đó, Ngài trưng bày Những ai không buông lung, (tâm) không bị ngăn trở, có lòng hổ thẹn tội lỗi và sự tinh tấn, các đức hạnh cao quý này, những người ấy đạt được dễ dàng theo ý muốn. Như thế, bằng cách ấy, bậc Đạo Sư, trong lúc nâng đỡ đại chúng, đã giác ngộ trước tiên một trăm ngàn koṭi vị. Vào lúc đấng Đại Hùng giáo huấn các nhóm ngoại đạo, một trăm ngàn koṭi vị đã lãnh hội (Pāli ghi: một ngàn koṭi). là buổi thuyết Pháp lần thứ nhì, Khi chư thiên và nhân loại đồng lòng nhất trí, đặt câu hỏi về sự Tịch Diệt (Niết-bàn) và cả sự nghi ngờ trong tâm. Khi ấy, cũng vào dịp thuyết Pháp giải thích rõ về sự Tịch Diệt, là của chín mươi ngàn koṭi vị. đã có lần lãnh hội thứ ba Có ba lần tụ hội, của bậc Đại Ẩn Sĩ Sumana, của các vị đã hết lậu hoặc, không còn ô nhiễm, có tâm thanh tịnh như thế ấy. Khi đức Thế Tôn đã trải qua mùa an cư mưa, vào ngày lễ Pavāraṇā (Tự tứ) được công bố, cùng một trăm ngàn koṭi vị. đức Như Lai hành lễ Pavāraṇā Sau đó, vào lúc khác, khi các vị không còn ô nhiễm tụ hội ở ngọn núi Kañcana (núi vàng), của chín mươi ngàn koṭi vị. đã có lần tụ hội thứ nhì Khi Chúa Trời Sakka đi đến chiêm ngưỡng đức Phật, của tám mươi ngàn koṭi vị. đã có lần tụ hội thứ ba Vào lúc bấy giờ, ta là vị Long Vương có đại thần lực, tên Atula, có kho thiện pháp dồi dào tích lũy. Khi ấy, sau khi rời khỏi long cung, ta cùng thân quyến bằng các nhạc cụ cõi trời của loài rồng. phục vụ đấng Chiến Thắng cùng hội chúng Ta đã làm hài lòng một trăm ngàn koṭi vị bằng thức ăn và nước uống. Sau khi dâng mỗi vị một cặp vải, ta đã quy y vị ấy. cũng thọ ký cho ta rằng: Đức Phật ấy, đấng Lãnh Đạo Thế Gian Sumana, “Trong vô lượng kiếp kể từ nay, người này sẽ trở thành vị Phật. Sau khi đã nỗ lực tinh tấn,
(Bản Pāli rút gọn đoạn này bằng dấu lược; nội dung đầy đủ là phần còn lại của lời thọ ký quen thuộc: Ngài sẽ giác ngộ tại cây Assattha, mẹ tên Māyā, cha tên Suddhodana, hai vị Thanh Văn đứng đầu là Kolita và Upatissa, vị thị giả là Ānanda, hai vị nữ Thanh Văn đứng đầu là Khemā và Uppalavaṇṇā, hai nam thí chủ hộ độ đứng đầu là Citta và Haṭṭhāḷavaka, hai nữ thí chủ hộ độ đứng đầu là Nandamātā và Uttarā, tuổi thọ là một trăm năm. Nghe lời thọ ký ấy, chư thiên và nhân loại hoan hỷ, ví như người qua sông hụt bến trên thì nắm lấy bến dưới mà sang được sông lớn.)
Nghe được lời nói của vị ấy,
ta đã tăng thêm niềm tín tâm.
Ta đã quyết định sự thực hành tối thắng
để làm tròn đủ sự toàn hảo về mười pháp.
Thành phố có tên là Mekhala,
vị vua dòng Sát-đế-lỵ tên là Sudatta,
người mẹ của vị Đại Ẩn Sĩ Sumana
tên là Sirimā.
Vị ấy đã sống ở giữa gia đình
chín ngàn năm.
Có ba tòa lâu đài tuyệt vời
là Canda, Sucanda, và Vaṭaṁsa.
Có sáu mươi ba trăm ngàn (sáu triệu ba trăm ngàn)
phụ nữ được trang điểm.
Nữ nhân ấy (người vợ) tên là Vataṁsikā.
Con trai tên là Anupama.
Sau khi nhìn thấy bốn điều báo hiệu,
đấng Chiến Thắng đã ra đi bằng phương tiện voi
và đã ra sức nỗ lực
mười tháng không thiếu sót.
Được đấng Phạm Thiên thỉnh cầu,
vị Lãnh Đạo Thế Gian, đấng Đại Hùng Sumana
đã chuyển vận bánh xe (Chánh Pháp)
ở thành phố Mekhala cao quý tối thượng.
Saraṇa và Bhāvitatta
đã là (hai vị) Thinh Văn hàng đầu.
Vị thị giả của bậc Đại Ẩn Sĩ Sumana
tên là Udena.
Soṇā và Upasoṇā
đã là (hai vị) nữ Thinh Văn hàng đầu.
Đức Phật ấy, vị tương đương với các bậc không thể sánh bằng,
cũng đã giác ngộ cũng ở cội cây Nāga.
Varuṇa và Saraṇa
đã là (hai) thí chủ hộ độ hàng đầu.
Cālā và Upacālā
đã là (hai) nữ thí chủ hộ độ hàng đầu.
Vươn lên đến chín mươi cánh tay
(45 mét) về chiều cao,
đức Phật ấy tỏa sáng mười ngàn thế giới
tợ như kim loại vàng quý giá.
Tuổi thọ được biết
là kéo dài đến chín mươi ngàn năm.
Trong khi tồn tại đến chừng ấy,
vị ấy đã giúp cho nhiều chúng sanh vượt qua.
Sau khi đã giúp cho vượt qua những người xứng đáng được vượt qua
và đã giác ngộ những người xứng đáng được giác ngộ,
đấng Toàn Giác đã Vô Dư Niết Bàn
ví như mặt trăng (vua của các vì sao) đã lặn.
Đức Phật ấy là không gì sánh được
và các vị tỳ khưu ấy là các bậc Lậu Tận.
Sau khi thị hiện ánh sáng vô song,
các vị có danh tiếng lớn lao ấy đã Niết Bàn.
Trí tuệ vô song ấy
và các châu báu không gì so sánh ấy,
tất cả đều hoàn toàn biết mất;
phải chăng tất cả các hành là trống không?
Đức Phật Sumana, bậc có danh tiếng,
đã Niết Bàn tại tu viện Aṅgāra.
Ngôi bảo tháp của đấng Chiến Thắng dành cho vị ấy
đã được dựng lên cao bốn do-tuần ở ngay tại nơi ấy.
Nghĩa là
chúng tôi sẽ gặp mặt vị kia.” Nghe lời nói của vị ấy, ta càng thêm niềm tin trong sáng. Ta đã quyết định sự thực hành tối thắng để làm trọn đủ mười pháp toàn hảo. Thành phố tên là Mekhala, vị vua dòng Sát-đế-lỵ tên là Sudatta, Người mẹ tên là Sirimā của vị Đại Ẩn Sĩ Sumana. chín ngàn năm. Vị ấy đã sống giữa gia đình Canda, Sucanda và Vaṭaṁsa. Có ba tòa lâu đài tuyệt vời: Có sáu mươi ba trăm ngàn (sáu triệu ba trăm ngàn) phụ nữ được trang điểm. Người vợ tên là Vataṁsikā. Con trai tên là Anupama. Thấy bốn điềm báo, đấng Chiến Thắng ra đi bằng xe voi trọn mười tháng. và nỗ lực tinh tấn Được Phạm Thiên thỉnh mời, vị Lãnh Đạo Thế Gian, đấng Đại Hùng Sumana, đã chuyển bánh xe Pháp ở thành phố Mekhala cao quý tối thượng. Saraṇa và Bhāvitatta là hai vị Thanh Văn đứng đầu. Vị thị giả tên là Udena của bậc Đại Ẩn Sĩ Sumana. Soṇā và Upasoṇā là hai vị nữ Thanh Văn đứng đầu. Đức Phật ấy, vị có danh tiếng vô biên, cũng đã giác ngộ nơi gốc cây Nāga. Varuṇa và Saraṇa là hai thí chủ hộ độ đứng đầu. Cālā và Upacālā là hai nữ thí chủ hộ độ đứng đầu. Vươn cao đến chín mươi khuỷu tay (45 mét) về chiều cao, như vàng ròng quý giá, đức Phật ấy tỏa sáng mười ngàn thế giới. là chín mươi ngàn năm. Tuổi thọ được biết Sống đến chừng ấy, vị ấy đưa nhiều chúng sinh vượt qua (bờ mê). Sau khi đưa qua bờ những người xứng đáng được đưa qua và giác ngộ những người xứng đáng được giác ngộ, đấng Toàn Giác nhập Vô Dư Niết-bàn như mặt trăng (vua của các vì sao) đã lặn. và các vị Tỷ-kheo ấy là các bậc đã hết lậu hoặc. Đức Phật ấy là bậc không gì sánh được Sau khi thị hiện ánh sáng vô song, các vị có danh tiếng lớn lao ấy nhập Niết-bàn. Trí tuệ vô song ấy và các châu báu không gì sánh được ấy, tất cả đều biến mất; há chẳng phải mọi hành đều trống không sao? Đức Phật Sumana, bậc có danh tiếng, nhập Niết-bàn tại tu viện Aṅgāra. Ngôi tháp của đấng Chiến Thắng dành cho vị ấy được dựng cao bốn do-tuần ngay tại nơi ấy.”
Hết phần thứ tư: lịch sử đức Phật Sumana.