Kinh Năm Điều Trói Buộc Tâm

Bài kinh chốt Phẩm Niệm Xứ liệt kê năm điều trói buộc tâm: chưa hết tham đối với dục, đối với thân, đối với sắc; ăn no rồi buông mình theo giấc ngủ; và tu hành với mong muốn sinh về cõi Thiên. Mỗi điều đều làm tâm không hướng về phấn đấu được, và thuốc trị vẫn là bốn Niệm Xứ được triển khai đầy đủ trong bài.

Điểm thực hành

Hãy xét điều trói buộc thứ năm cho kỹ: nếu mình tu để cầu một cõi sung sướng sau này, đó vẫn là trói buộc — tu là để hết tham, không phải để đổi chỗ hưởng thụ.

Phẩm Niệm Xứ Kinh Năm Điều Trói Buộc Tâm “Này các Tỷ-kheo, có năm điều trói buộc tâm. Năm điều nào? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo chưa hết tham, chưa hết ý muốn, chưa hết yêu thích, chưa hết khát khao, chưa hết sốt nóng, chưa hết khát ái đối với các dục. Vị Tỷ-kheo nào chưa hết tham, chưa hết ý muốn, chưa hết yêu thích, chưa hết khát khao, chưa hết sốt nóng, chưa hết khát ái đối với các dục như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là điều trói buộc tâm thứ nhất. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo chưa hết tham, chưa hết ý muốn, chưa hết yêu thích, chưa hết khát khao, chưa hết sốt nóng, chưa hết khát ái đối với thân. Vị Tỷ-kheo nào như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là điều trói buộc tâm thứ hai.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo chưa hết tham, chưa hết ý muốn, chưa hết yêu thích, chưa hết khát khao, chưa hết sốt nóng, chưa hết khát ái đối với sắc. Vị Tỷ-kheo nào như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là điều trói buộc tâm thứ ba. Một Tỷ-kheo ăn no căng bụng theo ý thích, rồi sống buông mình theo cái vui của giấc ngủ, cái vui của nằm nghỉ và cái vui của cơn buồn ngủ. Vị Tỷ-kheo nào như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là điều trói buộc tâm thứ tư.

Một Tỷ-kheo sống đời sống phạm hạnh với mong muốn được sinh về một cõi Thiên nào đó: ‘Nhờ giới này, nhờ hạnh này, nhờ khổ hạnh này hay nhờ đời sống phạm hạnh này, ta sẽ thành một vị Thiên hay một Thiên thần nào đó.’ Vị Tỷ-kheo nào sống đời sống phạm hạnh với mong muốn như vậy — ‘nhờ giới này, nhờ hạnh này, nhờ khổ hạnh này hay nhờ đời sống phạm hạnh này, ta sẽ thành một vị Thiên hay một Thiên thần nào đó’ — thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là điều trói buộc tâm thứ năm. Này các Tỷ-kheo, đó là năm điều trói buộc tâm. Để từ bỏ năm điều trói buộc tâm này, cần tu tập bốn Niệm Xứ.

Bốn Niệm Xứ nào? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo trú quán thân trên thân — nhiệt tâm, tỉnh giác, có niệm, đã chế ngự được tham và ưu ở đời; trú quán các cảm thọ trên các cảm thọ — nhiệt tâm, tỉnh giác, có niệm, đã chế ngự được tham và ưu ở đời; trú quán tâm trên tâm — nhiệt tâm, tỉnh giác, có niệm, đã chế ngự được tham và ưu ở đời; trú quán các pháp trên các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, có niệm, đã chế ngự được tham và ưu ở đời. Để từ bỏ năm điều trói buộc tâm này, cần tu tập bốn Niệm Xứ này.” Bài thứ 10. Phẩm Niệm Xứ, phẩm thứ hai.

Tóm tắt

Nghĩa là

Các bài: Điểm yếu trong học tập, Triền cái, Năm loại dục. Các bài: Năm uẩn, Kiết sử phần dưới, Cõi tái sinh. Bài Keo kiệt, bài Kiết sử phần trên đứng thứ tám. Và hai bài cuối: Tâm hoang vu, Điều trói buộc tâm.