Kinh Năm Tâm Hoang Vu
Đức Phật mô tả năm tâm hoang vu khiến tâm không hướng về tu tập được: nghi ngờ về bậc Thầy, nghi ngờ về Pháp, nghi ngờ về Tăng đoàn, nghi ngờ về việc học tập, và tức giận bất mãn với các bạn đồng tu. Cả năm đều chung một hậu quả — tâm không chịu nhiệt tâm, dấn thân, bền bỉ, phấn đấu — và cùng một thuốc trị: bốn Niệm Xứ.
Điểm thực hànhKhi thấy mình mất lửa tu tập, hãy kiểm tra năm tâm hoang vu này trước: thường gốc rễ là một mối nghi ngờ chưa được giải đáp hoặc một cơn giận chưa được nhìn thẳng.
Phẩm Niệm Xứ Kinh Năm Tâm Hoang Vu “Này các Tỷ-kheo, có năm tâm hoang vu. Năm tâm hoang vu nào? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo nghi ngờ về bậc Thầy, do dự, không quyết tâm tin theo, tâm không trong sáng tin tưởng. Vị Tỷ-kheo nào nghi ngờ về bậc Thầy, do dự, không quyết tâm tin theo, tâm không trong sáng tin tưởng như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là tâm hoang vu thứ nhất. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo nghi ngờ về Pháp, do dự, không quyết tâm tin theo, tâm không trong sáng tin tưởng. Vị Tỷ-kheo nào nghi ngờ về Pháp như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là tâm hoang vu thứ hai.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo nghi ngờ về Tăng đoàn, do dự, không quyết tâm tin theo, tâm không trong sáng tin tưởng. Vị Tỷ-kheo nào nghi ngờ về Tăng đoàn như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là tâm hoang vu thứ ba. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo nghi ngờ về việc học tập, do dự, không quyết tâm tin theo, tâm không trong sáng tin tưởng. Vị Tỷ-kheo nào nghi ngờ về việc học tập như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là tâm hoang vu thứ tư.
Một Tỷ-kheo tức giận, bất mãn với các bạn đồng tu, tâm bị tổn thương và trở nên chai cứng. Vị Tỷ-kheo nào tức giận, bất mãn với các bạn đồng tu, tâm bị tổn thương và trở nên chai cứng như vậy, thì tâm vị ấy không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu. Khi tâm không hướng về sự nhiệt tâm, sự dấn thân, sự bền bỉ và sự phấn đấu, đó là tâm hoang vu thứ năm. Để từ bỏ năm tâm hoang vu này, cần tu tập bốn Niệm Xứ: trú quán thân trên thân, quán các cảm thọ trên các cảm thọ, quán tâm trên tâm, quán các pháp trên các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, có niệm, đã chế ngự được tham và ưu ở đời.” Bài thứ 9.