Kinh Tuệ Giải Thoát
Bài kinh định nghĩa ‘người giải thoát bằng trí tuệ’ qua cùng chín tầng thiền chứng như bài Thân chứng, nhưng nhấn mạnh mặt hiểu biết: ở mỗi tầng, vị Tỷ-kheo không chỉ trú mà còn hiểu rõ tầng ấy bằng trí tuệ. Từng tầng riêng lẻ mới là giải thoát bằng trí tuệ theo từng phần; đến Diệt thọ tưởng định với lậu hoặc đã diệt sạch, sự giải thoát ấy mới trọn vẹn.
Điểm thực hànhMỗi trạng thái an tịnh đạt được trong thiền cần được soi lại bằng trí tuệ — hiểu nó sinh từ đâu, khi nào tắt — thay vì chỉ hưởng thụ nó.
Phẩm Tương Đồng Kinh Tuệ Giải Thoát “Người ta nói ‘người giải thoát bằng trí tuệ, người giải thoát bằng trí tuệ’, này Hiền giả. Cho đến mức nào, này Hiền giả, thì người giải thoát bằng trí tuệ được Đức Phật nói đến?” “Ở đây, này Hiền giả, một Tỷ-kheo tách ly khỏi các dục, tách ly khỏi các pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất — vui và an lạc sinh từ sự tách ly, còn có tầm, có tứ, và vị ấy hiểu rõ tầng ấy bằng trí tuệ. Cho đến mức ấy, này Hiền giả, người giải thoát bằng trí tuệ đã được Đức Phật nói đến theo cách nói từng phần. Các tầng tiếp theo cũng theo cùng cách ấy: Thiền thứ hai, Thiền thứ ba, Thiền thứ tư, rồi Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ — mỗi tầng đều chỉ là cách nói từng phần. Ở mỗi tầng tiếp theo ấy, vị ấy đều hiểu rõ tầng mình đang trú bằng trí tuệ, nhưng vẫn chỉ là giải thoát bằng trí tuệ theo cách nói từng phần.
Lại nữa, này Hiền giả, một Tỷ-kheo vượt qua hẳn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng định; và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được diệt sạch, và vị ấy hiểu rõ tầng ấy bằng trí tuệ. Cho đến mức ấy, này Hiền giả, người giải thoát bằng trí tuệ đã được Đức Phật nói đến theo cách nói trọn vẹn, không còn từng phần.” Bài thứ 3.