Kinh Sa-môn Rác Rưởi

Khép Phẩm Tâm Từ: một Tỷ-kheo phạm tội mà lảng tránh, lái chuyện và nổi giận khi bị khiển trách — Đức Phật ra lệnh loại trừ, và dạy bằng ba ví dụ (cây lúa mạch hư chỉ lộ khi trổ bông, hạt lép bị sàng khỏi đống thóc, cây mục ruỗng kêu lép xẹp khi gõ) rằng một ‘Sa-môn rác rưởi’ bề ngoài giống hệt người tốt cho đến khi tội lỗi lộ ra; khi đã biết chắc, Tăng đoàn loại trừ để bảo vệ những người hiền thiện còn lại. Bài kệ cuối liệt kê các dấu hiệu nhận diện và kết bằng đời sống hòa hợp của những người trong sạch. Ba dòng kệ (7.3, 7.4, 9.2) được Minh Châu rút gọn/diễn khác văn Pāli nên được dịch lại từ Pāli. Kèm kệ tóm tắt của phẩm.

Điểm thực hành

Bài kinh dạy hai việc khó cùng lúc: biết chấp nhận bị khiển trách mà không lảng tránh hay nổi giận (chính thái độ ấy là dấu hiệu đầu tiên của ‘rác rưởi’), và biết bảo vệ cộng đồng bằng cách nhận diện hành vi theo thời gian — ‘qua sự sống chung mới biết được’. Người và cây lúa đều chỉ lộ thật khi ‘trổ bông’: hãy đánh giá người qua hành vi lúc bị đụng chạm, không qua dáng vẻ lúc bình yên.

Phẩm Tâm Từ Kinh Sa-môn Rác Rưởi Một thời, Đức Thế Tôn ở tại Campā, bên bờ hồ sen Gaggarā. Lúc bấy giờ, các Tỷ-kheo đang khiển trách một Tỷ-kheo về một tội đã phạm. Vị Tỷ-kheo ấy, khi bị các Tỷ-kheo khiển trách về tội ấy, cứ lảng tránh bằng chuyện khác, lái câu chuyện ra ngoài lề, và tỏ rõ sự tức giận, sân hận và bất mãn. Rồi Đức Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Hãy thổi bay người ấy đi, này các Tỷ-kheo; hãy thổi bay người ấy đi, này các Tỷ-kheo. Người ấy cần bị loại bỏ, này các Tỷ-kheo. Các thầy còn cần gì đến đứa con của người khác ấy nữa, dầu có uốn nắn tới đâu? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có một người mà việc đi tới, đi lui, nhìn trước, ngó sau, co tay, duỗi tay, việc mang y hai lớp, bình bát và y của vị ấy cũng y như của các Tỷ-kheo hiền thiện khác — cho đến khi các Tỷ-kheo chưa thấy vị ấy phạm tội.

Nhưng khi các Tỷ-kheo thấy vị ấy phạm tội, họ biết về vị ấy như sau: ‘Đây là Sa-môn hư hỏng, Sa-môn rơm rạ, Sa-môn rác rưởi.’ Biết như vậy rồi, họ đuổi vị ấy ra ngoài. Vì sao? ‘Để vị ấy không làm hư hỏng các Tỷ-kheo hiền thiện khác.’ Ví như, này các Tỷ-kheo, trong một ruộng lúa mạch tươi tốt, một cây lúa mạch hư hỏng, lúa mạch rơm rạ, lúa mạch rác rưởi mọc lên. Rễ của nó cũng y như rễ của các cây lúa mạch tốt khác; thân của nó cũng y như thân của các cây lúa mạch tốt khác; lá của nó cũng y như lá của các cây lúa mạch tốt khác — cho đến khi bông lúa chưa trổ ra. Nhưng khi bông lúa trổ ra, người ta biết về nó như sau: ‘Đây là lúa mạch hư hỏng, lúa mạch rơm rạ, lúa mạch rác rưởi.’ Biết như vậy rồi, người ta nhổ nó cả gốc và vứt ra ngoài ruộng lúa mạch.

Vì sao? ‘Để nó không làm hư hỏng các cây lúa mạch tốt khác.’ Ở đây, này các Tỷ-kheo, có một người mà việc đi tới, đi lui, nhìn trước, ngó sau, co tay, duỗi tay, việc mang y hai lớp, bình bát và y của vị ấy cũng y như của các Tỷ-kheo hiền thiện khác — cho đến khi các Tỷ-kheo chưa thấy vị ấy phạm tội. Nhưng khi các Tỷ-kheo thấy vị ấy phạm tội, họ biết về vị ấy như sau: ‘Đây là Sa-môn hư hỏng, Sa-môn rơm rạ, Sa-môn rác rưởi.’ Biết như vậy rồi, họ đuổi vị ấy ra ngoài. Vì sao? ‘Để vị ấy không làm hư hỏng các Tỷ-kheo hiền thiện khác.’ Ví như, này các Tỷ-kheo, khi người ta đang sàng một đống thóc lớn: những hạt thóc nào chắc và có lõi, chúng tụ ở một chỗ; còn những hạt nào là hạt lép, chỉ là rơm rạ, chúng bị quạt gió thổi tạt qua một bên.

Rồi người chủ cầm lấy cây chổi và quét chúng đi còn xa hơn nữa. Vì sao? ‘Để chúng không làm hư hỏng các hạt thóc tốt khác.’ Ở đây, này các Tỷ-kheo, có một người mà việc đi tới, đi lui, nhìn trước, ngó sau, co tay, duỗi tay, việc mang y hai lớp, bình bát và y của vị ấy cũng y như của các Tỷ-kheo hiền thiện khác — cho đến khi các Tỷ-kheo chưa thấy vị ấy phạm tội. Nhưng khi các Tỷ-kheo thấy vị ấy phạm tội, họ biết về vị ấy như sau: ‘Đây là Sa-môn hư hỏng, Sa-môn rơm rạ, Sa-môn rác rưởi.’ Biết như vậy rồi, họ đuổi vị ấy ra ngoài. Vì sao? ‘Để vị ấy không làm hư hỏng các Tỷ-kheo hiền thiện khác.’ Ví như, này các Tỷ-kheo, một người cần ống dẫn nước, cầm cây búa sắc bén và đi vào rừng.

Người ấy gõ bằng cán búa vào hết cây này đến cây khác: những cây nào chắc và có lõi, khi bị cán búa gõ vào, chúng kêu vang giòn; còn những cây nào bên trong mục ruỗng, rỗng tuếch, đầy cặn bẩn, khi bị cán búa gõ vào, chúng kêu tiếng lép xẹp. Người ấy chặt cây ấy ở gốc; chặt gốc xong, chặt ở ngọn; chặt ngọn xong, làm sạch thật kỹ bên trong; làm sạch bên trong thật kỹ rồi, nối thành ống dẫn nước. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có một người mà việc đi tới, đi lui, nhìn trước, ngó sau, co tay, duỗi tay, việc mang y hai lớp, bình bát và y của vị ấy cũng y như của các Tỷ-kheo hiền thiện khác — cho đến khi các Tỷ-kheo chưa thấy vị ấy phạm tội. Nhưng khi các Tỷ-kheo thấy vị ấy phạm tội, họ biết về vị ấy như sau:

‘Đây là Sa-môn hư hỏng, Sa-môn rơm rạ, Sa-môn rác rưởi.’ Biết như vậy rồi, họ đuổi vị ấy ra ngoài. Vì sao? ‘Để vị ấy không làm hư hỏng các Tỷ-kheo hiền thiện khác.’

Nghĩa là

Qua sự sống chung, các thầy có thể biết được một người. Người ấy có tham muốn xấu ác và giận dữ. Ba tính này của văn Pāli (khinh miệt, cứng đầu, khinh người ngang ngược) được Minh Châu rút gọn khác đi trong bản kệ của ông, nên bản hiện đại diễn lại từ Pāli. Ghen tị, bỏn sẻn và xảo trá — tiếp nối danh sách tính xấu ở dòng trước. Giữa mọi người, người ấy nói năng nhẹ nhàng. Nói như một Sa-môn chân chính. Nhưng lén lút làm điều xấu trong chỗ kín. Có tà kiến và không biết kính trọng ai. Người ấy quanh co và nói dối. Dòng này Minh Châu diễn thành một câu hỏi khác hẳn văn Pāli, nên bản hiện đại dịch lại từ Pāli. Tất cả hãy đồng lòng với nhau. Mà cùng nhau tránh xa người ấy. Hãy thổi bay thứ rác rưởi ấy ra ngoài. Hãy lôi thứ cặn bã ấy đi. Từ đây hãy quét sạch thứ rơm rạ — kẻ chỉ giỏi nói lời rỗng tuếch. Kẻ không phải Sa-môn mà tự xưng là Sa-môn. Sau khi đã loại bỏ những kẻ có tham muốn xấu ác. Những kẻ có hành vi và hành xứ xấu ác. Hãy sống chung với những người trong sạch. Sống trong sạch và có chánh niệm. Rồi hòa hợp và khôn khéo với nhau. Các thầy sẽ chấm dứt được khổ đau.”

Bài thứ 10. Phẩm Tâm Từ là phẩm thứ nhất.

Phần kệ tóm tắt

Tâm Từ và Trí Tuệ, hai bài Được Thương Mến, hai bài Pháp Thế Gian, hai bài Sụp Đổ; Đề-bà-đạt-đa và Uttara, Nan-đà cùng với bài Sa-môn Rác Rưởi.