Kinh Cái Ở Giữa

Các Tỷ-kheo trưởng lão bàn về câu kệ trong bài hỏi của Metteyya (Pārāyana): ‘Ai biết hai cực, người trí không nhiễm ở giữa; Ta gọi là bậc đại nhân — đã vượt người thợ dệt.’ Sáu vị đưa ra sáu cách giải (xúc / quá khứ-vị lai-hiện tại / ba cảm thọ / danh-sắc-thức / sáu căn-sáu cảnh-thức / thân kiến) và tất cả cùng đến hỏi Phật. Phật khen cả sáu đều khéo theo cách diễn đạt, nhưng ý Ngài nhắm đến là cách giải thứ nhất: xúc là một cực, xúc sinh là cực kia, xúc diệt là cái ở giữa, ái là người thợ dệt khâu con người vào hết cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới khác. Kệ được giữ nguyên văn Minh Châu ở cả hai chỗ trích.

Điểm thực hành

‘Người thợ dệt’ là ái: mỗi lần một xúc chạm dễ chịu xuất hiện, ái lập tức dệt tiếp một sợi — muốn nữa, muốn mãi. Hôm nay, khi một cảm giác dễ chịu khởi lên (một lời khen, một món ngon), hãy tập dừng ở 'xúc diệt là cái ở giữa': thấy nó sinh, thấy nó diệt, không để sợi chỉ nào được khâu tiếp.

Phẩm Lớn Kinh Cái Ở Giữa Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở tại thành Bārāṇasī, trong vườn Nai, Isipatana. Lúc bấy giờ, sau bữa ăn, trên đường khất thực trở về, nhiều Tỷ-kheo trưởng lão ngồi tụ họp trong một hội trường và câu chuyện này khởi lên giữa họ: “Điều này đã được Đức Phật nói, này chư hiền, trong phần Pārāyana, bài hỏi của Metteyya:

Nghĩa là

Ai biết được cả hai cực, người có trí không bị dính mắc ở khoảng giữa, Ta gọi vị ấy là bậc đại nhân: ở đây, vị ấy đã vượt qua người thợ dệt (tức ái).

“Này chư hiền, đâu là cực thứ nhất, đâu là cực thứ hai, cái gì ở giữa, và ai là người thợ dệt?” Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo nói với các Tỷ-kheo trưởng lão: “Xúc, này chư hiền, là cực thứ nhất; sự tập khởi của xúc là cực thứ hai; sự diệt tận của xúc là cái ở giữa; ái là người thợ dệt; Ái dệt nên người ấy, ái dệt nên người ấy cho sự sinh thành của chính cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới hiện hữu khác. Đến mức ấy, này chư hiền, một Tỷ-kheo thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri; thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri, vị ấy là người chấm dứt khổ ngay trong hiện tại.” Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo nói với các Tỷ-kheo trưởng lão:

“Quá khứ, này chư hiền, là cực thứ nhất; vị lai là cực thứ hai; hiện tại là cái ở giữa; ái là người thợ dệt; Ái dệt nên người ấy, ái dệt nên người ấy cho sự sinh thành của chính cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới hiện hữu khác. Đến mức ấy, này chư hiền, một Tỷ-kheo thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri; thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri, vị ấy là người chấm dứt khổ ngay trong hiện tại.” Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo nói với các Tỷ-kheo trưởng lão: “Cảm thọ lạc, này chư hiền, là cực thứ nhất; cảm thọ khổ là cực thứ hai; cảm thọ không khổ không lạc là cái ở giữa; ái là người thợ dệt; Ái dệt nên người ấy, ái dệt nên người ấy cho sự sinh thành của chính cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới hiện hữu khác.

Đến mức ấy, này chư hiền, một Tỷ-kheo thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri; thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri, vị ấy là người chấm dứt khổ ngay trong hiện tại.” Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo nói với các Tỷ-kheo trưởng lão: “Danh, này chư hiền, là cực thứ nhất; sắc là cực thứ hai; thức là cái ở giữa; ái là người thợ dệt; Ái dệt nên người ấy, ái dệt nên người ấy cho sự sinh thành của chính cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới hiện hữu khác. Đến mức ấy, này chư hiền, một Tỷ-kheo thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri; thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri, vị ấy là người chấm dứt khổ ngay trong hiện tại.”

Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo nói với các Tỷ-kheo trưởng lão: “Sáu căn bên trong, này chư hiền, là cực thứ nhất; sáu cảnh bên ngoài là cực thứ hai; thức là cái ở giữa; ái là người thợ dệt; Ái dệt nên người ấy, ái dệt nên người ấy cho sự sinh thành của chính cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới hiện hữu khác. Đến mức ấy, này chư hiền, một Tỷ-kheo thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri; thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri, vị ấy là người chấm dứt khổ ngay trong hiện tại.” Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo nói với các Tỷ-kheo trưởng lão: “Thân kiến, này chư hiền, là cực thứ nhất; sự tập khởi của thân kiến là cực thứ hai; sự diệt tận của thân kiến là cái ở giữa; ái là người thợ dệt; Ái dệt nên người ấy, ái dệt nên người ấy cho sự sinh thành của chính cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới hiện hữu khác.

Đến mức ấy, này chư hiền, một Tỷ-kheo thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri; thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri, vị ấy là người chấm dứt khổ ngay trong hiện tại.” Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo nói với các Tỷ-kheo trưởng lão: “Tất cả chúng ta đã trả lời theo sự hiểu biết của mình, này chư hiền. Này chư hiền, chúng ta hãy đến chỗ Đức Phật; đến nơi, chúng ta sẽ trình bày việc này lên Đức Phật. Đức Phật giải thích cho chúng ta thế nào, chúng ta sẽ ghi nhớ như vậy.” “Thưa vâng, chư hiền”, các Tỷ-kheo trưởng lão đáp lại vị Tỷ-kheo ấy. Bấy giờ, các Tỷ-kheo trưởng lão đến chỗ Đức Phật; đến nơi, đảnh lễ Đức Phật rồi ngồi xuống một bên.

Ngồi một bên, các Tỷ-kheo trưởng lão trình bày lên Đức Phật toàn bộ cuộc trò chuyện giữa tất cả họ, và nói: “Ai là người nói khéo, bạch Thế Tôn?” “Tất cả các ông đều nói khéo theo cách diễn đạt của mình, này các Tỷ-kheo; nhưng còn điều Ta nhắm đến khi nói trong phần Pārāyana, bài hỏi của Metteyya:

Nghĩa là

Ai biết được cả hai cực, người có trí không bị dính mắc ở khoảng giữa, Ta gọi vị ấy là bậc đại nhân: ở đây, vị ấy đã vượt qua người thợ dệt (tức ái).

Hãy nghe đây, hãy để tâm kỹ; Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, các Tỷ-kheo trưởng lão đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói điều này: “Xúc, này các Tỷ-kheo, là cực thứ nhất; sự tập khởi của xúc là cực thứ hai; sự diệt tận của xúc là cái ở giữa; ái là người thợ dệt; Ái dệt nên người ấy, ái dệt nên người ấy cho sự sinh thành của chính cảnh giới hiện hữu này đến cảnh giới hiện hữu khác. Đến mức ấy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri; thắng tri điều cần thắng tri, liễu tri điều cần liễu tri, vị ấy là người chấm dứt khổ ngay trong hiện tại.” Bài thứ 7.