Kinh Năm Điều Không Thể Có Được

Đức Phật dạy năm điều không thể có được, dù là Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương hay Phạm thiên: cái phải già mà không già, cái phải bệnh mà không bệnh, cái phải chết mà không chết, cái phải tàn hoại mà không tàn hoại, cái phải hoại diệt mà không hoại diệt. Kẻ phàm phu không được nghe dạy, khi những điều ấy xảy ra, không quán xét rằng mọi chúng sinh đều như vậy, nên sầu khóc và tự hành hạ mình như bị mũi tên sầu có tẩm độc bắn trúng. Người đệ tử bậc Thánh có học quán xét như vậy nên không sầu — vị ấy đã nhổ lên mũi tên sầu có tẩm độc, không còn sầu, không còn tên, tự làm mình tịch tịnh.

Điểm thực hành

Già, bệnh, chết không phải là bất công riêng với mình — chúng là luật chung của mọi loài. Quán như vậy mỗi khi mất mát đến, mũi tên sầu sẽ không cắm được vào tim.

Phẩm Vua Muṇḍa Kinh Năm Điều Không Thể Có Được — Này các Tỷ-kheo, có năm điều này là điều không thể có được bởi Sa-môn hay Bà-la-môn, bởi chư thiên, bởi Ma vương, bởi Phạm thiên, hay bởi bất cứ ai ở đời. Năm điều ấy là gì? 'Cái phải già mà không già đi' là điều không thể có được bởi Sa-môn hay Bà-la-môn, bởi chư thiên, bởi Ma vương, bởi Phạm thiên, hay bởi bất cứ ai ở đời. 'Cái phải bệnh mà không bệnh', 'cái phải chết mà không chết', 'cái phải tàn hoại mà không tàn hoại', 'cái phải hoại diệt mà không hoại diệt' — (mỗi điều như vậy) là điều không thể có được bởi Sa-môn hay Bà-la-môn, bởi chư thiên, bởi Ma vương, bởi Phạm thiên, hay bởi bất cứ ai ở đời.

Này các Tỷ-kheo, với kẻ phàm phu không được nghe dạy, cái phải già thì già đi. Khi cái phải già đã già đi, người ấy không quán xét như sau: 'Không phải chỉ một mình ta có cái phải già mà già đi; mà cho đến chừng nào chúng sinh còn đến, còn đi, còn chết, còn sinh, thì tất cả chúng sinh đều có cái phải già mà già đi.' 'Và nếu khi cái phải già đã già đi mà ta sầu, khổ, than khóc, đập ngực kêu gào, rơi vào mê loạn, thì cơm ăn cũng không làm ta ngon miệng, thân ta sẽ trở nên xấu xí, các công việc cũng không tiến hành, kẻ thù sẽ hoan hỷ, bạn bè sẽ buồn phiền.' Người ấy, khi cái phải già đã già đi, sầu, khổ, than khóc, đập ngực kêu gào, rơi vào mê loạn.

Đây gọi là, này các Tỷ-kheo: 'kẻ phàm phu không được nghe dạy, bị mũi tên sầu muộn có tẩm thuốc độc bắn trúng, chỉ tự làm mình khổ não.' Lại nữa, này các Tỷ-kheo, với kẻ phàm phu không được nghe dạy, cái phải bệnh thì bệnh, cái phải chết thì chết, cái phải tàn hoại thì tàn hoại, cái phải hoại diệt thì hoại diệt mất. Khi cái phải hoại diệt đã hoại diệt mất, người ấy không quán xét như sau: 'Không phải chỉ một mình ta có cái phải hoại diệt mà hoại diệt mất; mà cho đến chừng nào chúng sinh còn đến, còn đi, còn chết, còn sinh, thì tất cả chúng sinh đều có cái phải hoại diệt mà hoại diệt mất.' 'Và nếu khi cái phải hoại diệt đã hoại diệt mất mà ta sầu, khổ, than khóc, đập ngực kêu gào, rơi vào mê loạn, thì cơm ăn cũng không làm ta ngon miệng, thân ta sẽ trở nên xấu xí, các công việc cũng không tiến hành, kẻ thù sẽ hoan hỷ, bạn bè sẽ buồn phiền.' Người ấy, khi cái phải hoại diệt đã hoại diệt mất, sầu, khổ, than khóc, đập ngực kêu gào, rơi vào mê loạn.

Đây gọi là, này các Tỷ-kheo: 'kẻ phàm phu không được nghe dạy, bị mũi tên sầu muộn có tẩm thuốc độc bắn trúng, chỉ tự làm mình khổ não.' Còn này các Tỷ-kheo, với người đệ tử bậc Thánh có học, cái phải già thì già đi. Khi cái phải già đã già đi, vị ấy quán xét như sau: 'Không phải chỉ một mình ta có cái phải già mà già đi; mà cho đến chừng nào chúng sinh còn đến, còn đi, còn chết, còn sinh, thì tất cả chúng sinh đều có cái phải già mà già đi.' 'Và nếu khi cái phải già đã già đi mà ta sầu, khổ, than khóc, đập ngực kêu gào, rơi vào mê loạn, thì cơm ăn cũng không làm ta ngon miệng, thân ta sẽ trở nên xấu xí, các công việc cũng không tiến hành, kẻ thù sẽ hoan hỷ, bạn bè sẽ buồn phiền.' Vị ấy, khi cái phải già đã già đi, không sầu, không khổ, không than khóc, không đập ngực kêu gào, không rơi vào mê loạn.

Đây gọi là, này các Tỷ-kheo: 'người đệ tử bậc Thánh có học, đã nhổ lên mũi tên sầu muộn có tẩm thuốc độc — mũi tên mà kẻ phàm phu không được nghe dạy bị bắn trúng, chỉ tự làm mình khổ não.' 'Không sầu, không còn mũi tên, người đệ tử bậc Thánh tự làm mình hoàn toàn tịch tịnh.' Lại nữa, này các Tỷ-kheo, với người đệ tử bậc Thánh có học, cái phải bệnh thì bệnh, cái phải chết thì chết, cái phải tàn hoại thì tàn hoại, cái phải hoại diệt thì hoại diệt mất. Khi cái phải hoại diệt đã hoại diệt mất, vị ấy quán xét như sau: 'Không phải chỉ một mình ta có cái phải hoại diệt mà hoại diệt mất; mà cho đến chừng nào chúng sinh còn đến, còn đi, còn chết, còn sinh, thì tất cả chúng sinh đều có cái phải hoại diệt mà hoại diệt mất.' 'Và nếu khi cái phải hoại diệt đã hoại diệt mất mà ta sầu, khổ, than khóc, đập ngực kêu gào, rơi vào mê loạn, thì cơm ăn cũng không làm ta ngon miệng, thân ta sẽ trở nên xấu xí, các công việc cũng không tiến hành, kẻ thù sẽ hoan hỷ, bạn bè sẽ buồn phiền.' Vị ấy, khi cái phải hoại diệt đã hoại diệt mất, không sầu, không khổ, không than khóc, không đập ngực kêu gào, không rơi vào mê loạn.

Đây gọi là, này các Tỷ-kheo: 'người đệ tử bậc Thánh có học, đã nhổ lên mũi tên sầu muộn có tẩm thuốc độc — mũi tên mà kẻ phàm phu không được nghe dạy bị bắn trúng, chỉ tự làm mình khổ não.' 'Không sầu, không còn mũi tên, người đệ tử bậc Thánh tự làm mình hoàn toàn tịch tịnh.' Này các Tỷ-kheo, đó là năm điều không thể có được, bởi Sa-môn hay Bà-la-môn, bởi chư thiên, bởi Ma vương, bởi Phạm thiên, hay bởi bất cứ ai ở đời.

Nghĩa là

Nghĩa gốc: đừng sầu, đừng than khóc — lợi ích đạt được thật ít; biết nó đang sầu khổ, kẻ địch tự vui sướng. Nghĩa là: thì chẳng đem lại lợi ích gì, dù chỉ một chút. Nghĩa là: khi biết người ấy đang sầu khổ. Nghĩa là: kẻ đối nghịch sẽ lấy làm vui mừng. Nghĩa gốc: do vậy, bậc Hiền trí, giữa các sự bất hạnh, không hoảng hốt rung sợ, biết phân tích lợi ích; kẻ địch bị khổ não khi thấy sắc diện không đổi. Nghĩa là: vị ấy không nao núng, vì biết rõ điều gì thật sự có lợi. Nghĩa là: kẻ đối nghịch của vị ấy sẽ phải khổ tâm. Nghĩa là: khi thấy nét mặt vị ấy vẫn y như thường, không đổi khác. Nghĩa gốc: với tụng niệm văn chú, với lời thật khéo nói, với bố thí chân chánh, với truyền thống khéo giữ; chỗ nào được lợi ích, chỗ ấy gắng tinh cần. Nghĩa là: bằng sự cho đi hay bằng tập tục của dòng họ. Nghĩa là: bằng cách nào, ở nơi đâu mà đạt được lợi ích. Nghĩa là: thì cứ theo đúng cách ấy, nơi ấy mà gắng sức thực hành. Nghĩa gốc: nếu biết lợi không được — cả ta và người khác — không sầu, biết chịu đựng, mong vị ấy nghĩ rằng: nay ta phải làm gì? Phải kiên trì thế nào? Nghĩa là: do ta hay do bất cứ ai khác cũng không thể có được. Nghĩa là: hãy chấp nhận mà không sầu khổ, tự nhủ rằng. Nghĩa là: nghiệp có sức mạnh lớn lao, giờ ta còn làm được gì đây?

Bài thứ 8.