Kinh Học Hỏi Ít

Đức Phật chia người học thành bốn hạng theo hai trục: nghe ít hay nghe nhiều, và điều đã nghe có thật sự thấm vào việc hiểu nghĩa, hiểu Pháp và thực hành hay không. Nghe nhiều mà không hiểu, không hành thì cũng như không; nghe ít mà hiểu và hành thì phần nghe ấy đã thành tựu. Bài kệ cuối nhấn mạnh giới hạnh phải đi cùng sự học, và người đệ tử nghe nhiều, trì Pháp, có tuệ thì chư Thiên cũng khen ngợi.

Điểm thực hành

Hôm nay nghe hay đọc một đoạn Pháp ngắn thôi, nhưng tự trả lời cho được hai câu: nghĩa là gì, và mình sẽ làm gì khác đi vì đoạn ấy?

Phẩm Làng Bhaṇḍagāma Kinh Học Hỏi Ít — Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này hiện có mặt ở đời. Bốn hạng nào? Người nghe ít, mà điều đã nghe không giúp ích gì cho mình; người nghe ít, mà điều đã nghe thật sự giúp ích cho mình; người nghe nhiều, mà điều đã nghe không giúp ích gì cho mình; người nghe nhiều, mà điều đã nghe thật sự giúp ích cho mình. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người nghe ít mà điều đã nghe không giúp ích gì cho mình? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người được nghe ít về — kinh, ứng tụng, ký thuyết, bài kệ, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, chuyện kỳ diệu, phương quảng. Với số ít đã nghe ấy, người ấy không biết nghĩa, không biết Pháp, không thực hành đúng theo Pháp.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người nghe ít mà điều đã nghe không giúp ích gì cho mình. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người nghe ít mà điều đã nghe thật sự giúp ích cho mình? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người được nghe ít về — kinh, ứng tụng, ký thuyết, bài kệ, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, chuyện kỳ diệu, phương quảng. Với số ít đã nghe ấy, người ấy biết nghĩa, biết Pháp, thực hành đúng theo Pháp. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người nghe ít mà điều đã nghe thật sự giúp ích cho mình. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người nghe nhiều mà điều đã nghe không giúp ích gì cho mình? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người được nghe nhiều về — kinh, ứng tụng, ký thuyết, bài kệ, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, chuyện kỳ diệu, phương quảng.

Với số nhiều đã nghe ấy, người ấy không biết nghĩa, không biết Pháp, không thực hành đúng theo Pháp. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người nghe nhiều mà điều đã nghe không giúp ích gì cho mình. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người nghe nhiều mà điều đã nghe thật sự giúp ích cho mình? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người được nghe nhiều về — kinh, ứng tụng, ký thuyết, bài kệ, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, chuyện kỳ diệu, phương quảng. Với số nhiều đã nghe ấy, người ấy biết nghĩa, biết Pháp, thực hành đúng theo Pháp. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người nghe nhiều mà điều đã nghe thật sự giúp ích cho mình. Bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, hiện có mặt ở đời.

Nghĩa là

Nếu nghe ít, mà trong giới không vững vàng, người ta sẽ chỉ trích người ấy ở cả hai mặt, cả về giới lẫn về phần đã nghe. Nếu nghe ít, nhưng trong giới vững vàng, người ta sẽ khen về giới hạnh, và phần nghe của người ấy được xem là đã thành tựu. (Chú ý: bản gốc Minh Châu viết 'không đầy đủ', nhưng theo Pāli, ý là phần nghe ít ỏi ấy đã đạt được kết quả.) Nếu nghe nhiều, mà trong giới không vững vàng, người ta sẽ chỉ trích về giới hạnh, và phần nghe của người ấy không đạt kết quả gì. (Chú ý: bản gốc Minh Châu viết 'được đầy đủ', nhưng theo Pāli, ý là phần nghe ấy không thành tựu.) Nếu nghe nhiều, lại vững vàng trong giới, người ta sẽ tán thán người ấy ở cả hai mặt, cả về giới lẫn về phần đã nghe. Người đệ tử của Đức Phật nghe nhiều, giữ gìn Pháp, có trí tuệ, như món trang sức bằng vàng sông Diêm-phù, ai có thể chỉ trích người ấy? Chư Thiên cũng khen vị ấy, Phạm thiên cũng ngợi khen.

Bài thứ 6.