Kinh Thuận Dòng
Đức Phật chia người đời thành bốn hạng theo hình ảnh dòng nước: hạng đi thuận dòng là người hưởng thụ các dục và làm điều ác; hạng đi ngược dòng là người từ bỏ dục lạc, dù khổ đau khóc than vẫn giữ đời sống thánh thiện trong sạch; hạng tự đứng vững là bậc Bất lai đã dứt năm kiết sử dưới, nhập Niết-bàn ở cõi trên; cao nhất là vị đã dứt hết lậu hoặc, như Bà-la-môn qua sông đứng trên đất liền. Các bài kệ cuối kinh tóm lại bốn hạng người ấy.
Điểm thực hànhKhi một thú vui đang cuốn mình đi, hãy tự hỏi: lúc này mình đang thuận dòng hay ngược dòng? Chỉ cần nhận ra và dừng lại một lần cũng là bắt đầu ngược dòng.
Phẩm Làng Bhaṇḍagāma Kinh Thuận Dòng — Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này hiện có mặt ở đời. Bốn hạng nào? Hạng người đi thuận dòng; hạng người đi ngược dòng; hạng người tự đứng vững; và vị Bà-la-môn đã qua khỏi, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người đi thuận dòng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người hưởng thụ các dục và làm các việc ác. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người đi thuận dòng. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người đi ngược dòng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không hưởng thụ các dục, không làm việc ác, dù chịu khổ, chịu buồn, nước mắt đầm đìa, khóc than, vẫn sống đời thánh thiện trọn vẹn, trong sạch.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người đi ngược dòng. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người tự đứng vững? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người, sau khi năm kiết sử dưới (thân kiến, nghi ngờ, bám giữ giới và nghi lễ, tham dục, sân hận) đã dứt hết, được hóa sinh, nhập Niết-bàn ngay tại cõi ấy, không còn phải quay lại đời này nữa. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người tự đứng vững. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vị Bà-la-môn đã qua khỏi, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người, sau khi các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm) đã dứt hết, ngay trong đời này tự mình biết rõ, chứng ngộ, đạt đến và sống với tâm giải thoát không còn ô nhiễm, tuệ giải thoát.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vị Bà-la-môn đã qua khỏi, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền. Bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, hiện có mặt ở đời.
Không từ bỏ ly tham Thọ hưởng các dục vọng
Họ đi đến sanh già Ðến rồi lại đến nữa
Bị khát ái trói buộc Họ đi thuận dòng đời
Do vậy bậc có trí Ở đời, trú chánh niệm
Không thọ hưởng các dục Không hành trì điều ác
Dầu chịu sự khổ đau Từ bỏ các dục vọng
Họ được gọi hạng người Ði ngược lại dòng đời.
Những ai quyết đoạn tận Năm phiền não kiết sử
Bậc hữu học viên mãn Không còn bị thối thất
Ðạt được tâm điều phục Các căn được định tĩnh
Vị ấy được gọi là Người đã tự đứng lại
Ðối các pháp thắng liệt Vị ấy được giác tri
Ðã được quét, quạt sạch Các pháp được chấm dứt
Vị ấy bậc trí giả Phạm hạnh được thành tựu
Ðược tên gọi danh xưng Bậc đã đi đến nơi Chỗ tận cùng thế giới Bậc đã đến bờ kia.
Nghĩa là
Những người ở đời không biết kiềm chế các dục, chưa rời bỏ tham đắm, cứ hưởng thụ các dục, hết lần này đến lần khác họ lại đi vào sinh và già, bị khát ái cuốn theo — họ là những người đi thuận dòng. Vì vậy, người có trí ở đời này, với niệm đã vững, không hưởng thụ các dục, không làm điều ác; dù chịu khổ vẫn từ bỏ các dục — người như vậy được gọi là người đi ngược dòng. Ai đã dứt bỏ năm kiết sử, là bậc hữu học viên mãn, không còn sa sút, tâm đã điều phục được, các căn đã định tĩnh — vị ấy được gọi là người tự đứng vững. Bậc trí đã hiểu thấu các pháp cao thấp khác nhau, đã quét sạch, làm cho chúng tan biến, không còn nữa; vị ấy là bậc trí, đời thánh thiện đã viên mãn, được gọi là bậc đã đi đến tận cùng thế giới, đã đến bờ bên kia.
Bài thứ 5.