Kinh Các Cách Trả Lời Câu Hỏi
Không phải câu hỏi nào cũng đáng được trả lời theo cùng một kiểu. Đức Phật phân bốn loại: câu hỏi cần trả lời dứt khoát một chiều; câu hỏi cần phân tích ra từng trường hợp mới trả lời đúng; câu hỏi cần đáp lại bằng một câu hỏi ngược để người hỏi tự thấy chỗ lệch; và câu hỏi cần gác sang một bên vì không đưa đến đâu. Ai phân biệt được cả bốn và khéo dùng từng cách thì khó bị lay chuyển, và được gọi là bậc trí vì biết bỏ qua điều vô nghĩa, nắm lấy điều có nghĩa.
Điểm thực hànhLần tới khi gặp một câu hỏi — trong công việc hay trong nhà — hãy dừng một nhịp để phân loại nó trước khi trả lời: câu này cần đáp thẳng, cần chia trường hợp, cần hỏi ngược lại, hay nên gác sang một bên? Chỉ việc phân loại đúng đã tránh được nửa số cuộc tranh luận vô ích.
Phẩm Rohitassa Kinh Các Cách Trả Lời Câu Hỏi — Này các Tỷ-kheo, có bốn cách trả lời câu hỏi này. Thế nào là bốn? Này các Tỷ-kheo, có câu hỏi cần được trả lời một cách dứt khoát, một chiều; này các Tỷ-kheo, có câu hỏi cần được trả lời bằng cách phân tích, chia ra từng phần; này các Tỷ-kheo, có câu hỏi cần được trả lời bằng một câu hỏi ngược lại; này các Tỷ-kheo, có câu hỏi cần được gác sang một bên. Này các Tỷ-kheo, đó là bốn cách trả lời câu hỏi.”
Rồi trả lời phân tích,
Thứ ba là câu hỏi, Ðòi câu hỏi phản nghịch,
Loại câu hỏi thứ tư, Cần phải để một bên,
Trong các câu hỏi ấy,
Ai rõ biết thuận pháp,
Tỷ-kheo ấy được gọi,
Thiện xảo bốn câu hỏi.
Khó nhiếp phục, khó thắng,
Thâm sâu, khó chiến thắng,
Thiện xảo trong nghĩa lý,
Cả hai, nghĩa không nghĩa,
Từ bỏ không ý nghĩa,
Bậc Trí nắm lấy nghĩa,
Bậc Trí minh kiến nghĩa
Ðược gọi là bậc Trí.
Nghĩa là
Có câu hỏi phải trả lời dứt khoát, một chiều; có câu hỏi phải trả lời bằng cách phân tích; loại thứ ba phải được đáp bằng một câu hỏi ngược lại; loại thứ tư thì cần gác sang một bên. Vị Tỷ-kheo nào biết rõ từng loại câu hỏi này, một cách thuận theo Chánh pháp, vị ấy được gọi là người khéo léo trong bốn loại câu hỏi. Vị ấy khó lay chuyển, khó đánh bại, sâu sắc và khó khuất phục. Khéo léo trong cả hai: điều có nghĩa và điều không phải là nghĩa. Bậc trí bỏ qua điều vô nghĩa, nắm lấy điều có nghĩa. Và người sáng suốt, nhờ thấu hiểu trọn vẹn ý nghĩa, được gọi là bậc trí.”
Bài thứ 2.