Kinh Mahākoṭṭhita
Tôn giả Mahākoṭṭhita hỏi Tôn giả Sāriputta bốn câu về trạng thái sau khi sáu xứ tiếp xúc diệt hẳn: còn gì khác, không còn gì, cả còn cả không, hay không còn cũng không phải không còn. Tôn giả Sāriputta đều đáp “đừng nói vậy”, rồi giải thích: cả bốn cách nói đều biến điều không nên hý luận thành hý luận, vì hý luận chỉ vận hành trong phạm vi sáu xứ tiếp xúc; khi sáu xứ diệt hẳn, hý luận cũng chấm dứt.
Điểm thực hànhCó những câu hỏi không có đáp án đúng vì chính cách đặt câu hỏi đã sai — nhận ra lúc nào mình đang “hý luận” để dừng lại thay vì cố trả lời.
18. Phẩm Tư Tâm Sở
Kinh Mahākoṭṭhita
Rồi Tôn giả Mahākoṭṭhita đi đến chỗ Tôn giả Sāriputta; sau khi đến, ngài chào hỏi thân mật với Tôn giả Sāriputta.
Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân tình, ngài ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Mahākoṭṭhita nói với Tôn giả Sāriputta:
“Thưa hiền giả, sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, còn có một cái gì khác nữa không?”
“Đừng nói vậy, thưa hiền giả.”
“Thưa hiền giả, sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, không còn một cái gì khác nữa không?”
“Đừng nói vậy, thưa hiền giả.”
“Thưa hiền giả, sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, còn có và cũng không còn một cái gì khác nữa không?”
“Đừng nói vậy, thưa hiền giả.”
“Thưa hiền giả, sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, không còn và cũng không phải không còn một cái gì khác nữa không?”
“Đừng nói vậy, thưa hiền giả.”
“Thưa hiền giả, khi được hỏi: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, còn có một cái gì khác nữa không?”, hiền giả nói: “Đừng nói vậy, thưa hiền giả”.
Khi được hỏi: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, không còn một cái gì khác nữa không?”,
hiền giả nói: “Đừng nói vậy, thưa hiền giả”.
Khi được hỏi: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, còn có và cũng không còn một cái gì khác nữa không?”,
hiền giả nói: “Đừng nói vậy, thưa hiền giả”.
Khi được hỏi: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, không còn và cũng không phải không còn một cái gì khác nữa không?”,
hiền giả nói: “Đừng nói vậy, thưa hiền giả”.
Vậy ý nghĩa của lời nói này cần được hiểu như thế nào?”
“Khi nói: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, còn có một cái gì khác nữa”, như vậy là biến điều không nên hý luận thành hý luận.
Khi nói: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, không còn một cái gì khác nữa”, như vậy là biến điều không nên hý luận thành hý luận.
Khi nói: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, còn có và cũng không còn một cái gì khác nữa”, như vậy là biến điều không nên hý luận thành hý luận.
Khi nói: “Sau khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, không còn và cũng không phải không còn một cái gì khác nữa”, như vậy là biến điều không nên hý luận thành hý luận.
Thưa hiền giả, phạm vi của sáu xứ tiếp xúc đi đến đâu, phạm vi của hý luận đi đến đó;
phạm vi của hý luận đi đến đâu, phạm vi của sáu xứ tiếp xúc đi đến đó.
Thưa hiền giả, khi sáu xứ tiếp xúc phai dần và chấm dứt không còn dư tàn, hý luận chấm dứt và lặng xuống.”
Bài thứ 3.
Nghĩa là
Tiêu đề: Tăng Chi Bộ Kinh, bài 4.173. Tên phẩm 18: Tư Tâm Sở. Tên kinh: Cuộc đối thoại với Tôn giả Mahākoṭṭhita. Tôn giả Mahākoṭṭhita đến gặp Tôn giả Sāriputta. Mở đầu cuộc đối thoại. Câu hỏi thứ 1 trong bốn câu hỏi cực đoan. Câu trả lời: đừng đặt vấn đề như vậy. Câu hỏi thứ 2 trong bốn câu hỏi cực đoan. Câu trả lời: đừng đặt vấn đề như vậy. Câu hỏi thứ 3 trong bốn câu hỏi cực đoan. Câu trả lời: đừng đặt vấn đề như vậy. Câu hỏi thứ 4 trong bốn câu hỏi cực đoan. Câu trả lời: đừng đặt vấn đề như vậy. Tôn giả Mahākoṭṭhita nhắc lại cả bốn lần hỏi đáp. Nhắc lại câu hỏi thứ hai. Nhắc lại câu trả lời. Nhắc lại câu hỏi thứ ba. Nhắc lại câu trả lời. Nhắc lại câu hỏi thứ tư. Nhắc lại câu trả lời. Câu hỏi then chốt: vậy phải hiểu thế nào? Giải thích: cả bốn cách nói đều là hý luận — suy diễn vượt quá phạm vi có thể nói. Cách nói thứ hai cũng là hý luận. Cách nói thứ ba cũng là hý luận. Cách nói thứ tư cũng là hý luận. Hý luận chỉ vận hành trong phạm vi sáu xứ tiếp xúc còn hoạt động. Hai phạm vi ấy trùng khớp nhau. Kết luận: khi sáu xứ tiếp xúc diệt hẳn, mọi hý luận cũng diệt và lặng xuống. Kết thúc bài thứ ba.