Kinh Trái Xoài (1)
Bốn loại trái xoài — chưa chín mà vỏ trông như chín, chín mà vỏ trông còn xanh, chưa chín và trông chưa chín, chín và trông đúng là chín — được dùng để nói về độ chín thật của người tu so với vẻ chín bên ngoài. Vỏ xoài là phong thái đi đứng nhìn ngó dễ mến; ruột xoài chín là sự hiểu như thật Tứ diệu đế. Trái nguy hiểm nhất cho người mua là trái chưa chín mà trông như chín: trông có vẻ đã “đắc” mà bên trong còn non. Hạng trọn vẹn là trái chín thật và vẻ ngoài cũng chín đúng như thật. (Bản Minh Châu của bài này bị chép nhầm nội dung bài hồ nước; bản hiện đại soạn từ bản Pāli.)
Điểm thực hànhHãy cẩn thận với những “trái xoài trông chín” trong đời sống tâm linh — gồm cả những lúc mình tự thấy mình đã chín: vẻ chín có thể đến từ phong thái, ngôn ngữ và môi trường, trong khi độ chín thật chỉ đo được bằng sự thấu hiểu sắc bén khi đối diện khổ. Ngược lại, cũng đừng vội chê một “trái trông còn xanh”: có người đã chín thật mà vẻ ngoài vẫn mộc mạc.
Phẩm Mây Mưa Kinh Trái Xoài (1) — Này các Tỷ-kheo, có bốn loại trái xoài này. Thế nào là bốn? Chưa chín mà trông như chín; Chín mà trông như chưa chín, Chưa chín và trông như chưa chín, và Chín và trông như chín. Này các Tỷ-kheo, đó là bốn loại trái xoài. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người được ví như trái xoài hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn? Chưa chín mà trông như chín; Chín mà trông như chưa chín, Chưa chín và trông như chưa chín, và Chín và trông như chín. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chưa chín mà trông như chín? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y.
Nhưng người ấy không hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người chưa chín mà trông như chín. Ví như, này các Tỷ-kheo, trái xoài chưa chín mà trông như chín ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chín mà trông như chưa chín? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y.
Nhưng người ấy hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người chín mà trông như chưa chín. Ví như, này các Tỷ-kheo, trái xoài chín mà trông như chưa chín ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chưa chín và trông như chưa chín? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y. Và người ấy không hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người chưa chín và trông như chưa chín. Ví như, này các Tỷ-kheo, trái xoài chưa chín và trông như chưa chín ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chín và trông như chín? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y. Và người ấy hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người chín và trông như chín.
Ví như, này các Tỷ-kheo, trái xoài chín và trông như chín ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Này các Tỷ-kheo, đó là bốn hạng người được ví như trái xoài hiện hữu ở đời.” Bài thứ 5.