Kinh Hồ Nước

Udakarahadasutta · AN4.104 · 42 đoạn

Bốn loại hồ nước — nông mà trông sâu, sâu mà trông nông, nông và trông nông, sâu và trông sâu — tiếp tục cùng một phép đối chiếu: vẻ sâu sắc bên ngoài là phong thái dễ mến khi đi đứng nhìn ngó, còn độ sâu thật là sự hiểu như thật Tứ diệu đế. Người nông mà trông sâu là người gây ấn tượng uyên thâm bằng phong thái nhưng không có chiều sâu chứng nghiệm; người sâu mà trông nông thì ngược lại; hạng lý tưởng là người sâu thật và chiều sâu ấy cũng tự nhiên hiện ra bên ngoài. (Bản Minh Châu chỉ dịch phần liệt kê các hồ, phần giải thích được soạn từ bản Pāli.)

Điểm thực hành

Ấn tượng “sâu sắc” rất dễ được sản xuất bằng phong thái, từ ngữ và sự im lặng đúng lúc; chiều sâu thật thì chỉ kiểm chứng được khi đối diện khổ đau cụ thể. Hãy tập phân biệt hai thứ này ở người khác để khỏi bị phong thái đánh lừa, và ở chính mình để khỏi tự đánh lừa bằng phong thái.

Phẩm Mây Mưa Kinh Hồ Nước — Này các Tỷ-kheo, có bốn loại hồ nước này. Thế nào là bốn? Nông nhưng trông như sâu; Sâu nhưng trông như nông, Nông và trông như nông, và Sâu và trông như sâu. Này các Tỷ-kheo, đó là bốn loại hồ nước. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người được ví như hồ nước hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn? Nông nhưng trông như sâu; Sâu nhưng trông như nông, Nông và trông như nông, và Sâu và trông như sâu. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người nông nhưng trông như sâu? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y.

Nhưng người ấy không hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người nông nhưng trông như sâu. Ví như, này các Tỷ-kheo, hồ nước nông nhưng trông như sâu ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người sâu nhưng trông như nông? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y.

Nhưng người ấy hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người sâu nhưng trông như nông. Ví như, này các Tỷ-kheo, hồ nước sâu nhưng trông như nông ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người nông và trông như nông? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y. Và người ấy không hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, không hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người nông và trông như nông. Ví như, này các Tỷ-kheo, hồ nước nông và trông như nông ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người sâu và trông như sâu? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có phong thái dễ mến — khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn phía trước, khi nhìn hai bên, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang áo choàng ngoài, bình bát và y. Và người ấy hiểu như thật rằng: “Đây là khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là nguồn gốc của khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là sự diệt khổ”, hiểu như thật rằng: “Đây là con đường thực hành đưa đến sự diệt khổ”. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người sâu và trông như sâu.

Ví như, này các Tỷ-kheo, hồ nước sâu và trông như sâu ấy; Ta nói hạng người này giống như ví dụ ấy. Này các Tỷ-kheo, đó là bốn hạng người được ví như hồ nước hiện hữu ở đời.” Bài thứ 4.