Kinh Mahānāma Người Họ Thích
Đức Phật vừa khỏi bệnh, Mahānāma người họ Thích hỏi: định đến trước hay trí đến trước? Tôn giả Ānanda đưa ông sang một bên và giảng về giới, định, tuệ của bậc hữu học — người giữ giới trọn vẹn, chứng bốn Thiền, hiểu rõ bốn sự thật — và cho thấy khi cả ba đầy đủ, vị thánh đệ tử đạt tâm giải thoát, tuệ giải thoát ngay trong đời này.
Điểm thực hànhĐừng chờ hiểu hết mới bắt đầu định tâm: hôm nay hãy giữ một giới cho trọn, ngồi yên mười phút cho tâm lắng, rồi mới quán xét một sự thật — đi theo đúng thứ tự giới, định, tuệ của kinh.
Phẩm Ānanda Kinh Mahānāma Người Họ Thích Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở giữa dân chúng Thích, gần thành Kapilavatthu, trong khu vườn Nigrodha. Lúc bấy giờ, Đức Phật vừa khỏi bệnh, mới khỏi bệnh chưa bao lâu. Bấy giờ, Mahānāma người họ Thích đi đến chỗ Đức Phật; đến nơi, ông cúi lạy Đức Phật rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Mahānāma người họ Thích nói với Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, từ lâu con vẫn hiểu Pháp do Ngài dạy như vầy: ‘Trí có nơi người có định, không có nơi người không có định.’ Bạch Thế Tôn, định đến trước rồi trí đến sau, hay trí đến trước rồi định đến sau?” Bấy giờ, Tôn giả Ānanda nghĩ: “Đức Phật vừa khỏi bệnh, mới khỏi bệnh chưa bao lâu.
Mà Mahānāma người họ Thích này lại hỏi Ngài một câu hỏi quá sâu. Hay là ta đưa Mahānāma người họ Thích sang một bên và giảng Pháp cho ông?” Rồi Tôn giả Ānanda nắm tay Mahānāma người họ Thích, đưa sang một bên, và nói với Mahānāma người họ Thích: “Này Mahānāma, giới của bậc hữu học được Đức Phật nói đến, giới của bậc vô học cũng được Đức Phật nói đến; định của bậc hữu học được Đức Phật nói đến, định của bậc vô học cũng được Đức Phật nói đến; tuệ của bậc hữu học được Đức Phật nói đến, tuệ của bậc vô học cũng được Đức Phật nói đến. Này Mahānāma, thế nào là giới của bậc hữu học? Ở đây, này Mahānāma, vị Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) giữ giới, sống thu thúc theo giới bổn, đi đứng đúng mực, lui tới những nơi thích hợp; thấy nguy hiểm trong lỗi nhỏ nhất, vị ấy thọ trì và học tập các học giới.
Này Mahānāma, đó gọi là giới của bậc hữu học. Này Mahānāma, thế nào là định của bậc hữu học? Ở đây, này Mahānāma, vị Tỷ-kheo tách rời các dục, tách rời các pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất — trạng thái vui và dễ chịu sinh từ sự tách rời, còn có tầm và tứ. Với tầm và tứ lắng xuống, vị ấy chứng và trú Thiền thứ hai — vui và dễ chịu sinh từ định, tâm nhất tâm, không tầm không tứ, có sự yên tĩnh bên trong. Với sự phai nhạt của niềm vui, vị ấy trú với tâm quân bình, có niệm và tỉnh giác, thân cảm thấy dễ chịu — điều các bậc thánh gọi là “người có tâm quân bình, có niệm, trú trong sự dễ chịu” — và chứng, trú Thiền thứ ba. Bỏ vui và khổ, với sự tắt của hỷ và ưu từ trước, vị ấy chứng và trú Thiền thứ tư — không khổ không vui, niệm trong sạch nhờ tâm quân bình.
Này Mahānāma, đó gọi là định của bậc hữu học. Này Mahānāma, thế nào là tuệ của bậc hữu học? Ở đây, này Mahānāma, vị Tỷ-kheo như thật hiểu rõ: “Đây là khổ”, như thật hiểu rõ: “Đây là nguồn gốc sinh ra của khổ”, như thật hiểu rõ: “Đây là sự tắt của khổ”, như thật hiểu rõ: “Đây là con đường đưa đến sự tắt của khổ”. Này Mahānāma, đó gọi là tuệ của bậc hữu học. Vị thánh đệ tử ấy, này Mahānāma, khi đã đầy đủ giới như vậy, đầy đủ định như vậy, đầy đủ tuệ như vậy, do các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm) đã tắt, ngay trong đời này, tự mình với hiểu biết trực tiếp cao nhất, hiểu rõ, chứng ngộ và an trú trong tâm giải thoát không còn lậu hoặc, tuệ giải thoát.
Như vậy, này Mahānāma, giới của bậc hữu học được Đức Phật nói đến, giới của bậc vô học cũng được Đức Phật nói đến; định của bậc hữu học được Đức Phật nói đến, định của bậc vô học cũng được Đức Phật nói đến; tuệ của bậc hữu học được Đức Phật nói đến, tuệ của bậc vô học cũng được Đức Phật nói đến.” Bài thứ 3.