Kinh Channa

Du sĩ Channa hỏi Tôn giả Ānanda vì sao các vị chủ trương bỏ tham, sân, si. Tôn giả chỉ ra điều nguy hại của từng thứ: chúng khiến người ta nghĩ hại mình, hại người, làm điều xấu và mất trí tuệ; rồi xác nhận con đường để bỏ chúng chính là Bát Chánh Đạo.

Điểm thực hành

Khi một cơn tham, sân hay mê mờ nổi lên hôm nay, hãy gọi đúng tên nó và nhớ một điều nguy hại cụ thể của nó — nó đang khiến ta nghĩ hại mình hay hại người — rồi quay về một bước của Bát Chánh Đạo, như nói lời đúng sự thật.

Phẩm Ānanda Kinh Channa Một lần, Đức Phật ở gần thành Sāvatthī, trong vườn Jeta, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Bấy giờ, du sĩ Channa đi đến chỗ Tôn giả Ānanda; đến nơi, ông chào hỏi với Tôn giả Ānanda. Sau khi chào hỏi và trò chuyện thân mật xong, ông ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả Ānanda: “Thưa Hiền giả Ānanda, các vị có chủ trương bỏ tham, bỏ sân, bỏ si không?” “Thưa Hiền giả, chúng tôi chủ trương bỏ tham, bỏ sân, bỏ si.” “Nhưng các vị thấy tham có điều nguy hại gì mà chủ trương bỏ tham; thấy sân có điều nguy hại gì mà chủ trương bỏ sân; thấy si có điều nguy hại gì mà chủ trương bỏ si?” “Thưa Hiền giả, người có tham, bị tham chế ngự, tâm mất tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người, nghĩ đến hại cả hai, và cảm thấy khổ đau, buồn khổ trong tâm; khi tham đã được bỏ, người ấy không nghĩ đến hại mình, không nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, và không cảm thấy khổ đau, buồn khổ trong tâm.

Người có tham, bị tham chế ngự, tâm mất tự chủ, làm việc xấu bằng thân, nói lời xấu bằng miệng, nghĩ điều xấu bằng ý; khi tham đã được bỏ, người ấy không làm việc xấu bằng thân, không nói lời xấu bằng miệng, không nghĩ điều xấu bằng ý. Người có tham, bị tham chế ngự, tâm mất tự chủ, không hiểu đúng như thật điều lợi cho mình, điều lợi cho người, điều lợi cho cả hai; khi tham đã được bỏ, người ấy hiểu đúng như thật điều lợi cho mình, điều lợi cho người, điều lợi cho cả hai. Thưa Hiền giả, tham làm cho mù, làm mất mắt thấy, làm mất hiểu biết, làm tắt trí tuệ, thuộc về phía tổn não, không đưa đến Niết-bàn. Thưa Hiền giả, người có sân, bị sân chế ngự, tâm mất tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người, nghĩ đến hại cả hai, và cảm thấy khổ đau, buồn khổ trong tâm; khi sân đã được bỏ, người ấy không nghĩ đến hại mình, không nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, và không cảm thấy khổ đau, buồn khổ trong tâm. Người có sân, bị sân chế ngự, tâm mất tự chủ, làm việc xấu bằng thân, nói lời xấu bằng miệng, nghĩ điều xấu bằng ý; khi sân đã được bỏ, người ấy không làm việc xấu bằng thân, không nói lời xấu bằng miệng, không nghĩ điều xấu bằng ý. Người có sân, bị sân chế ngự, tâm mất tự chủ, không hiểu đúng như thật điều lợi cho mình, điều lợi cho người, điều lợi cho cả hai; khi sân đã được bỏ, người ấy hiểu đúng như thật điều lợi cho mình, điều lợi cho người, điều lợi cho cả hai. Thưa Hiền giả, sân làm cho mù, làm mất mắt thấy, làm mất hiểu biết, làm tắt trí tuệ, thuộc về phía tổn não, không đưa đến Niết-bàn.

Thưa Hiền giả, người có si, bị si chế ngự, tâm mất tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người, nghĩ đến hại cả hai, và cảm thấy khổ đau, buồn khổ trong tâm; khi si đã được bỏ, người ấy không nghĩ đến hại mình, không nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, và không cảm thấy khổ đau, buồn khổ trong tâm. Người có si, bị si chế ngự, tâm mất tự chủ, làm việc xấu bằng thân, nói lời xấu bằng miệng, nghĩ điều xấu bằng ý; khi si đã được bỏ, người ấy không làm việc xấu bằng thân, không nói lời xấu bằng miệng, không nghĩ điều xấu bằng ý. Người có si, bị si chế ngự, tâm mất tự chủ, không hiểu đúng như thật điều lợi cho mình, điều lợi cho người, điều lợi cho cả hai; khi si đã được bỏ, người ấy hiểu đúng như thật điều lợi cho mình, điều lợi cho người, điều lợi cho cả hai.

Thưa Hiền giả, si làm cho mù, làm mất mắt thấy, làm mất hiểu biết, làm tắt trí tuệ, thuộc về phía tổn não, không đưa đến Niết-bàn. Thưa Hiền giả, thấy điều nguy hại này trong tham, chúng tôi chủ trương bỏ tham. Thấy điều nguy hại này trong sân, chúng tôi chủ trương bỏ sân. Thấy điều nguy hại này trong si, chúng tôi chủ trương bỏ si.” “Thưa Hiền giả, có con đường, có cách thực hành nào để bỏ tham, sân, si ấy không?” “Thưa Hiền giả, có con đường, có cách thực hành để bỏ tham, sân, si ấy.” “Thưa Hiền giả, con đường ấy là gì, cách thực hành ấy là gì để bỏ tham, sân, si ấy?” “Đó chính là Bát Chánh Đạo, tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định.

Thưa Hiền giả, đó là con đường, đó là cách thực hành để bỏ tham, sân, si ấy.” “Thưa Hiền giả, con đường ấy thật tốt, cách thực hành ấy thật tốt để bỏ tham, sân, si. Và như vậy là đủ, thưa Hiền giả Ānanda, để sống không buông thả.” Bài thứ 1.